Coming Up Thu 10:00 AM  AEST
Coming Up Live in 
Live
Filipino radio

COVID-19: Mga sintomas, mga serbisyo at social distancing, sa wikang Filipino

Woman in quarantine. Source: Getty image:Jasmin merdan

Makakaasa kayo sa SBS sa paghahatid ng tamang balita at pagbibigay ng kaalaman tungkol sa COVID-19 outbreak, sa wikang Filipino. Narito ang mga mahahalagang impormasyon na dapat ninyong malaman.

Maging maalam. Maging maingat. Manatili sa bahay. Magligtas ng buhay.

SBS COVID-19 State by State information, CLICK HERE

Problema sa pera

Kung ikaw ay kapos o may kinakaharap na problema sa pera, bisitahin ang www.smartmoney.gov.au o tumawag sa National Debt Hotline 1800 007 007

Pandemic Leave Disaster Payment

Nagpakilala ng $1,500 "disaster payment" ang Pamahalaang Pederal para sa paid pandemic leave. Para ito sa mga manggagawa sa Victoria, Tasmanja, Western Australia at sa susunod (Setyembre-Oktubre 2020) sa New South Wales.

Nakikipag-ugnayan ang Queensland sa Pamahalaang Pederal at malamang ay sasali na rin dito.

Ang bayad na ito ay para sa mga manggagawa na kailangang mag-self-isolate ngunit walang sick leave o tulong na nakukuha mula sa JobKeeper o JobSeeker. Inaasahang magbenepisyo din ang mga short-term visa holders dito.

JobSeeker at JobKeeper payments 

In-extend hanggang Marso 2021 ang Jobkeeper payments, at ang JobSeeker hanggang Disyembre 2020. Sa mga darating na buwan, iaanunsyo ng pamahalaan sa 2021 ang mga plano nila para sa JobSeeker.

Simila katapusan ng Setyembre 2020, mababawasan na ang ibibigay ng pamahalaan.

JobSeeker

- Sa kasalukuyan: $1,115

-Simula Setyembre 2020: $815

Ibig sabihin nito, sa halip na $106, makakatanggap ka na lang ng $300 kada dalawang linggo, simula Setyembre.

Simula Agosto 4, kung ikaw ay tatanggap ng benepisyong ito, kinakailangang aktibo kang naghahanap ng trabaho. Ayon sa gobyerno, kinakailangang mayroon kang maipakitang 4 na job searches sa loob ng isang buwan, para makuha ang benepisyong ito.  

JobKeeper

Ang JobSeeker payment ay para sa mga kataong edad 22 anyos hanggang Pension age, kapag ika'y nawalan ng trabaho at naghahanap, o ika'y gumagawa ng mga approved activities upang makahanap ng trabaho. Kasama ka rin dito kung ika'y may sakit o napinsala at hindi ka makapagtrabaho o makapag-aral.

Nahahati ito sa dalawa, isa para sa full-time na nagtatrabaho at isa pa para sa part-time workers.

Kung ikaw ay full-time na nagtattrabaho, ito ang matatanggap mo kada dalawang linggo

- Sa kasalukuyan: $1500 

-Mula Setyembre 2020: $1200

-Mula Enero 2021: $1000

Kung ikaw ay part-time na nagtattrabaho, ito ang matatanggap mo kada dalawang linggo

- Sa kasalukuyan: $1500 

-Mula Setyembre 2020: $750

-Mula Enero 2021: $650

Paano kumakalat ang COVID-19?

Ang COVID-19 ay naipapasa  sa ibang tao sa pamamagitan ng:

  • Close contact sa taong infected habang sila ay maaaring makahawa o sa loob ng 24 na oras bago makaramdam ng sintomas.
  • Close contact sa taong kumpirmado na may impeksyon, lalo na kapag sila ay umuubo o bumabahing.
  • Paghawak sa mga bagay (katulad ng door handle o lamesa) na nauubuhan o nabahingan ng taong kumpirmadong may impeksyon, at paghawak sa bibig at mukha pagkatapos

Iginigiit ng pamahalaang Australya na i-download ang COVIDSafe app.  

Anu-ano ang sintomas ng COVID-19?

Maaring makaramdam ng mild illness o kung mas malala ay pneumonia, ayon sa website ng Federal Government.

Kabilang sa mararamdamang sintomas ay:

  • Lagnat
  • Sore throat
  • Ubo
  • Pagkahapo 
  • Hirap sa paghinga
  • Iba pang sintomas na maaaring maramdaman ay runny nose, sakit ng ulo, pananakit ng katawan at kasu-kasuan, pagsusuka, pagtatae,pagkawala ng pang-amoy, pag-iba sa panlasa, walang gana sa pagkain, at pagkahapo.

Tignan ang COVID19 Symptom Checker kung nais mong makasiguro

https://www.healthdirect.gov.au/symptom-checker/tool/basic-details

Wala pang gamot para sa coronavirus, ngunit karamihan sa mga sintomas nito ay maaaring gamutin sa pamamagitan ng supportive medical care. Hindi gagana ang antibiotics laban sa mga virus. 

Ano ang gagawin mo kung makaramdam ka ng sintomas?

Kung ikaw ay galing sa byahe mula sa ibang bansa at nakaramdam ka ng sintomas matapos magkaroon ng contact sa isang taong positibo sa COVID-19, ipaalam agad ito sa inyong doktor upang makakuha ng urgent assessment. 

Tumawag sa inyong doktor upang magpakonsulta o tumawag sa national Coronavirus Health Information Hotline 1800 020 080. Huwag pumunta sa health clinic o ospital hangga't hindi mo pinapaalam na may naramdaman kang mga sintomas.

Bago ka pa pumunta, tumawag muna sa health clinic o ospital at ipaalam sa kanila ang iyong travel history o sabihan sila na may nakasalamuha ka na positibo sa COVID-19. Manatili sa iyong bahay, hotel o sa health care hanggang masabihan ka ng mga awtoridad na maaari ka nang bumalik sa iyong mga dating ginagawa. 

Kung may tanong ka tungkol sa nararanasan mong sintomas, tumawag sa national Coronavirus Health Information Hotline 1800 020 080. Bukas ang linya 24/7.

Nagtalaga ang pamahalaang Australya ng mga GP Respiratory clinics sa buong bansa para masuri ang mga sintomas ng COVID-19 (lagnat, ubo, hirap sa paghinga, sore throat, o pagkahapo)

Para malaman kung saan may pinakamalapit na GP respiratory clinic, narito ang impormasyon.

Kung walang pinakamalapit sa lugar mo, bumisita sa health direct o state or territory health department website. 

Kung nahihirapan kang huminga o kung may health emergency, tumawag sa 000.

Sino ang mas nanganganib na makakuha ng sakit na ito?

May ilan na maaaring hindi makakaramdam ng sintomas o mukhang wala namang sakit. Ang ilan naman ay maaaring makaramdam ng mild symptoms at makarekober ng maayos. At maaari ding maging mas mabilis na lumubha ang sakit. Base sa mga naitala, ang mga taong nanganganib na makakuha ng sakit na ito ay:

  • Mga Aboriginal and Torres Strait Islander, na may edad 50 pataas na may malubhang medikal na kondisyon
  • Mga matatatanda na may edad 65 pataas na may malubhang medikal na kondisyon
  • Mga taong may compromised immune system  (hal. mga indibidwal na nagkakanser)

Paano ka makakatulong na maiwasan ang pagkalat ng COVID-19?

Ugaliin ang tamang hygiene kapag ikaw ay bumabahing o umuubo. Panatilihin ang distansya mo sa ibang tao kung ikaw ay may sakit upang makaiwas sa virus.

  • Lumabas lamang ng bahay kung kinakailangan.
  • Panatilihin ang 1.5 metrong distansya sa ibang tao at sundin ang 1 person per 4 square metre rule.
  • Palaging maghugas ng kamay gamit ang sabon, bago at pagkatapos kumain, at bago at pagkatapos mag-banyo.
  • Takpan ang iyong bibig kung umuubo o bumabahing, itapon ang tissue na ginamit, at gumamit ng alcohol-based sanitiser.
  • Kung masama ang iyong pakiramdam, huwag makihalubilo sa mga tao (panatilihin ang 1.5 metrong distansya sa ibang tao.)
  • Maging responsable at manatili na lamang sa bahay, kung kinakailangan.

Sino ang kinakailangang mag-isolate?

  1. Lahat ng dumating sa Australia o sinumang nagkaroon ng close contact sa taong kumpirmado na may COVID-19, ay kinakailang magself-isolate sa loob ng 14 na araw. 
  2. Lahat ng mga dumating sa Australia ay kinakailangang sumailalim sa 14 na araw na self-isolation sa mga itinalagang mga lugar ng gobyerno (i.e. hotel)
  3. Ihahatid sa mga itinalagang lugar ang mga byahero pagkatapos dumaan sa immigration, customs, at enhanced health checks.
  4. Kung ikaw ay na-diagnose na may COVID-19, manatili lamang sa iyong bahay:
  • Huwag pumunta sa mga lugar na pampubliko kabilang na dito ang pinapasukang trabaho, eskwelahan, shopping centres, childcare o unibersidad
  • Makiusap sa ibang tao na kuhanan ka ng mga pagkain at iba mo pang kakailanganin at ipaiwan ito sa harap ng iyong pintuan.
  • Huwag magpapasok ng mga bisita.

Social Distancing (pinkahuling update)

Ano ang social distancing?

Ang social distancing ay isa mga hakbang na makakatulong para mapigilan ang pagkalat ng virus katulad ng COVID-19. Upang makaiwassa virus, mas mainam na panatilihin ang distansya sa ibang tao.

Maituturing din na social distancing ang hindi paghawak sa mga bagay na madalas mong hawakan (katulad ng door handles o lamesa) na maaaring naubuhan o nabahingan ng isang tao na nagpositibo sa COVID-19.

Manatili sa bahay

Hinihikayat ng National Cabinet na manatili sa bahay maliban na lamang kung :
• mamimili ng mga kakailanganin mong pagkain at iba pang gamit o supplies
• may medical o health care needs, kabilang na dito ang compassionate requirements
• mag-eehersisyo
• pupunta sa trabaho o paaralan kung hindi posibleng magtrabaho o mag-aral sa bahay

Maaari ko bang bisitahin ang aking kamag-anak na nasa aged care facilities?

Samantala, pinapatupad sa buong Australya na huwag bumisita sa mga aged care facilities kung ikaw ay:

  • Galing sa ibang bansa sa nakaraang 14 na araw
  • Nakisalamuha sa isang nagpositibo sa COVID-19
  • May lagnat o sintomas ng respiratory infection (ubo, sore throat, hirap sa paghinga)
  • Tiyaking ikaw ay nagpabakuna laban sa influenza para makabisita sa aged care facility

Mangyaring tandaan na may iba’t-ibang regulasyon na ipinapatupad ang mga estado sa kanilang nasasakupan.

Kinakailangan ko ba magsuot ng mask?

Dahil sa pagtaas ng transmisyon sa komunidad sa Australya, may ilang estado't teritoryo na rekomendasyon o pangangailangan na ngayon ang mask.

Rekomendasyon o pangangailangan na ngayon ang mask sa Victoria (depende kung saan ka nakatira) dahil sa mataas na bilang ng transmisyon sa komunidad dito.

https://www.dhhs.vic.gov.au/face-coverings-1159pm-wednesday-22-july

Nirerekomenda naman ang face mask para sa mga residente ng New South Wales kung nakatira o nagtatrabaho sila sa hot spot areas o di posible ang social distancing.

Habang dagdag na proteksyon ang mask, patuloy na:

  • Manatili sa bahay kung masama ang iyong pakiramdam
  • Panatiliin ang pisikal na distansya (higit sa 1.5 metres) sa iba kung nasa labas
  • Umiwas sa malalaking pagpupulong at sa mga mataong mga panloob na lugar
  • Pantiliin ang hand at respiratory hygiene

Pagbyahe sa loob at labas ng Australya

Iwasan na muna ang non-essential domestic travel dahil maaaring magkaroon ng mga pagbabago sa pagpapatupad ng kanya-kanyang restrictions ang bawat estado, kabilang na dito ang pagsasara ng mga borders.

 

Mandatory data collection

Mula unang araw ng Oktubre 2020, magkakaroon ng mandatory data collection sa mga domestic flights upang matulungan ang mga estado't teritoryo pagdating sa contact tracing: pangalan, email address, mobile contact number, at estado kung saan nakatira.

Boarding schools

Kids in boarding schools across the country are allowed to go home in the September - October 2020 school holidays, particularly those coming out of boarding schools and going back to remote areas.

 

Mga pambansang patakaran para sa pampublikong transportasyon

Ang pampublikong transportasyon ay responsibilidad ng mga estado at teritoryo, at inendorso ng Pambansang Gabinete ang ilang mga patakaran para mapanatili ang kalusugan at kaligtasan ng ng mga manggagawa at pasahero sa mga pampublikong transportasyon, kabilang dito ang: hindi pagbyahe kung ikaw ay may sakit, pagpapanatili ng distansya sa mga driver at mga pasahero, at hindi paggamit ng cash. Hindi kinakailangang mag-suot ng mask ang sinumang gagamit ng pampublikong transportasyon ngunit maaaring gawin ito nang kusang-loob.

Narito ang ilan pang karagdagang impormasyon: https://www.infrastructure.gov.au/transport/files/COVID19_public_transport_principles_29052020.pdf  

International Travels

Walang cap sa mga pasaherong galing ibang bansa hanggang 4 Oktubre 2020:

⦁ Melbourne – walang international passenger arrivals;
⦁ Sydney – limitado sa 350 passenger arrivals kada araw;
⦁ Perth – limitado sa 525 passenger arrivals kada linggo;
⦁ Brisbane – limitado sa 500 passenger arrivals kada linggo;
⦁ Adelaide – limitado sa 500 passenger arrivals kada linggo;
⦁ Canberra, Darwin – ang mga passenger limits sa bawat flight ay pag-uusapan base sa kaso;
⦁ Hobart – walang international flights.

Pinakahuling balita:
Magdadagdag ang New South Wales ng 500 kada linggo mula 27 Setyembre 2020.
Magdadagdag ang Queensland at Western Australia ng 200 kada linggo mula 27 Setyembre 202p.
Ang Queensland (4 October) at Western Australia (11 October) ay magdadagdag ng 300 pa (aabot ng 500 kada linggo)

Lahat ng mga dumating sa Australya galing sa ibang bansa, anuman ang nasyonalidad, ay kinakailang mag-self-isolate sa loob ng 14 na araw bago makauwi sa kani-kanilang bahay. 

Habang naka-quarantine at bago pa man sila payagang umalis, kinakailangan muna nilang magpa-test. 

May kakailanganin ding bayaran sa magagastos sa pag-quarantine. Ang mga patakaran ay ipanapatupad at pinammahalaan ng bawat estado at teritoryo: 

NSW: https://www.nsw.gov.au/covid-19/travel-and-transport-advice 

VIC: https://www.dhhs.vic.gov.au/information-overseas-travellers-coronavirus-disease-covid-19 

ACT: https://www.covid19.act.gov.au/community/travelling-and-transport 

NT: https://coronavirus.nt.gov.au/stay-safe/quarantine 

QLD: https://www.qld.gov.au/health/conditions/health-alerts/coronavirus-covid-19/protect-yourself-others/quarantine 

SA: https://www.covid-19.sa.gov.au/restrictions-and-responsibilities/travel-restrictions 

TASMANIA:https://www.coronavirus.tas.gov.au/travellers-and-visitors 

WA: https://www.wa.gov.au/organisation/department-of-the-premier-and-cabinet/covid-19-coronavirus-travel-wa

Hindi pinahihintulutang bumyahe ang mga Australian citizen at mga residente dahilan sa COVID-19 restrictions. 

Subalit kung kinakailangan mong lumabas ng bansa, maaari kang mag-apply ng exemption to travel kung:

  • ang dahilan ng iyong pag-alis ay para rumesponde sa COVID-19 outbreak, kabilang ang pagbibigay ng tulong
  • maituturing na "essential travel" na kabilang sa critical industries at business (kasama dito ang export at import industries)
  • ikaw ay lalabas ng bansa para makakuha ng agarang medical treatment na hindi mo makukuha sa Australya
  • ikaw ay ba-byahe dahil sa agaran at di maiwasang dahilan
  • may compassionate o humanitarian na rason ang iyong pag-alis

Transit hubs

Maaaring mag-iba ang mga travel regulations nang biglaan. Kung nagbabalak kang bumalik sa Australya:

  • i-check ang iyong ruta at makipag-ugnayan sa airline o iyong travel agent. 
  • sundin ang mga opisyal na anunsyo sa mga transit airports at awtoridad
  • makipag-ugnayan sa pinakamalit na embassy o konsulado kung saan ikaw ay mag-transit at kung may katanungan ka sa entry and exit requirements

Magtungo sa www.smartraveller.gov.au para sa karagdagang impormasyon.

Anong aksyon ang ginagawa ng mga awtoridad sa Australya upang matugunan ang outbreak?

Ipinatupad ng Punong Ministro ang Emergency Response Plan for Novel Coronavirus (COVID-19).

May $2 billion investment mula Oktubre 2020 hanggang Marso 2021 para sa pag-extend ng telehealth services ng anim na buwan upang maabot ang mas marami pang Australyano sa pamamagitan ng health services, mas lalo na ang mental health.

Mga probisyon para sa kuryente, gas, tubig at mga rate

Para sa mga indibidwal at may-ari ng negosyo na nahihirapang matugunan ang kanilang mga bayarin, narito ang mga flexible payment options.

  • Hindi pagtanggal o paglimita ng supply o serbisyo sa mga hirap makabayad
  • Pagpapaliban ng debt recovery proceedings at credit default listing
  • Pagtanggal ng late fees at interest charges sa utang
  • Pagbabawas ng mga planned outages sa mga kritikal na gawain
  • Para sa mga kaya pang makabayad ng kanilang mga bills, kailangang ipagpatuloy lang ito para matiyak na patuloy na makakapagbigay ng serbisyo ang service providers.

Para sa mga visa holders

Working holiday visa holders: Mas magiging maluwag na sa pagpapatupad ng anim na buwang work limitation para sa mga nagtatrabaho sa mga industriya ng health, aged care, disability care, childcare, agriculture at food. Magiging kwalipikado na rin sila na makapag-extend ng kanilang visa kung ito ay mapapaso na sa susunod na anim na buwan.

Seasonal Worker Program and Pacific Labour Scheme participants: Maaari nang makapag-extend ng visa hanggang isang taon.

Temporary Skilled visa holders: Kung nawalan ng trabaho, kinakailangang makahanap ng panibagong sponsor sa loob ng 60 araw o maghanap ng iabng alternatibo (kahit may sapat na ipon o may inaasahang suporta sa kamag-anak)

Kung pinatitigil silang magtrabaho ngunit hindi naman sila tinanggal o nabawasan ng oras, hindi ito ituturing na paglabag sa kondisyon ng kanilang visa. Maaari din nila ma-access ang kanilang superannuation kung kinakailangan.

International students: Maaari pa silang manatili sa bansa hanggat sila ay may trabaho. Kung wala silang sapat na ipon o inaaasahang suporta sa kanilang kamag-anak, kinakailangan nilang maghanap ng iba pang alternatibo. 

Para sa mga international student na nagtatrabaho sa aged care sector at mga nurse, maaari na silang makapagtrabaho ng higit 20 oras kada linggo.

Sa Victoria, makakatanggap na ang mga international student ng relief payment na hanggang $1100 mula sa pamahalaan. Ang nasabing package ay makakatutulong sa libo-libong estudyante sa buong estado,

Turista: Pinapayuhan ang mga turista na bumalik na sa kanilang bansa, lalong lao na yung mga walang kamag-anak dito na maaaring sumuporta sa kanila.

JobSeeker payment

Para makakuha ng JobSeeker Payment, kinakailangang:

  • ikaw ay nasa pagitan ng edad na 22 at Age Pension age
  • ikaw ay residente
  • ang kita at pag-aari mo ay sakop sa test limits

Kinakailangan mo din matugunan ang mga sumusunod:

  • ikaw ay nawalan ng trabaho at naghahanap ka ng trabaho
  • ikaw ay nagkasakit o may injury at panandaliang hindi mo magawa ang trabaho o pag-aaral mo.

Para sa karagdagang impormasyon, bisitahin ang website ng Services Australia

https://www.servicesaustralia.gov.au/individuals/services/centrelink/jobseeker-payment

JobKeeper payment

Naglaan ng wage subsidy ang gobyerno para sa 6 na milyong manggagawa. Makakakuha sila mula sa kanilang employer ng kabayarang $1500 kada dalawang linggo, bago patawan ng tax.

Ang $130 bilyong Jobkeeper payment ay para mapanatili ang mga tao sa kanilang trabaho. Babayaran ng gobyerno ang ang mga employer, sa loob ng 6 na buwan, para sa mga empleyado na nagtatatrabaho sa kanila sa ika-1 ng Marso at nanananitiling nagtatatrabaho para sa kanilang employer.

Ito ay magsisimula sa ika-30 Marso 2020 at makakakuha ng unang kabayaran ang mga employer sa unang linggo ng Mayo.

Mental health support

Nagdagdag ang pamahalaan ng 10 Medicare subsidised na psychological therapy sessions para sa mga taong bahagi ng karagdagang restriksyon sa mga lugar na apektado ng second wave ng COVID-19 pandemic.

Kinakailangan ng mga indibidwal ng Mental Treatment Plan (https://www.healthdirect.gov.au/mental-health-care-plan) at GP review upang patuloy na makatanggap ng mental health care mula sa isang psychologist, psychiatrist, GP o sinumang eligible health worker.

Bisitahin ang digital portal na Head to Health (www.headtohealth.gov.au), na magbibigay ng gabay at kaalaman kung paano malampasan ang mga hamon sa gitna ng coronavirus pandemic at habang nasa self-isolation, paano suportahan ang iyong mga mahal sa buhay at kung paano maa-access ang iba pang serbisyo.

Magtungo sa Government response upang alamin ang iba pang ginagawa ng gobyerno ukol sa outbreak.

Para sa karagdagang impormasyon (sa wikang Ingles), magtungo sa health.gov.au/news/health-alerts/novel-coronavirus-2019-ncov-health-alert 

 


Lahat ay kinakailangang panatilihin ang distansya na 1.5 metro sa ibang tao. Alamin ang mga limitasyon sa pagtitipon sa bawat estado.

Kung may nararamdamang sintomas ng sipon o trangkaso, tumawag sa inyong doktor para magpa-schedule ng test o tumawag sa national Coronavirus Health Information Hotline 1800 020 080. 

Maaaring makakuha ng balita at impormasyon sa 63 wika sa sbs.com.au/coronavirus.