Coming Up Tue 6:00 PM  AEDT
Coming Up Live in 
Live
Swahili radio

Covid-19: Ni kwa vipi kwa kawaida tunakuwa hatuna dalili na je tunahitaji kuogopa?

Source: Getty Images

Tafiti mbili mpya zimebaini idadi kubwa za kesi chanya za virusi vya corona ambazo ziliwasilisha kutokuwa na dalili kabisa. Wataalam wanajaribu kujua ikiwa sote tunapaswa kupimwa - wenye dalili au wasio nazo.

Hadi sasa tumekwisha ambiwa dalili zote za Covid-19 za kuzizingatia -- kuanzia homa kali hadi kifua kikavu, changamoto ya kupumua au hata kuchoka. 

Kumekuwa na tafiti katika nchi nyingi zinazochanganua kesi za COVID -19 zinazoenyesha kutokuwa na dalili hasa katika mataifa Iceland, Japan, China na hapa Australia. 

Katika gazeti la wazi la JAMA, watafiti nchini China waligundua kuwa kati ya wagonjwa 78, asilimia 42.3 hawakuonyesha dalili.

Utafiti tofauti na watafiti wa Australia, uliochapishwa na Thorax, ulipatikana kati ya watu 217 kwenye meli ya usafirishaji ya Greg Mortimer, zaidi ya wanane kati ya 10 waliopima virusi vya Covid-19 walikuwa hawana dalili. 

Nini dalili za maambukizi ya awali na kutokuwa na dalili? 

Shirika la afya duniani limeng'amua tofauti kati ya hayo mawili. 

Dalili za awali ni kipindi baada ya kuambukizwa lakini kabla ya dalili za virusi kukujia.

Lakini hata bila dalili, haimaaniishi hakuna maambukizi yanayoweza kutokea. Kumekuwa na tafiti zilizorekodiwa za watu wanaopima na kukutwa na maambukizi siku moja hadi tatu kabla ya kupata dalili zozote.

Maambukizi ya bila dalili ni wakati virusi huenea kutoka kwa mtu ambaye hayupo na dalili za Covid-19.

Hivyo wataalamu wanafikiria nini kuhusu utafiti wa hivi karibuni?

Profesa Raina MacIntryre, Mkuu wa kitengo cha mpango wa kuzuia maambukizi kwa binadamu katika Taasisi ya Kirby, anasema kuna "shahidi nyingi kubwa za mwili zinazoonyesha kwamba maambukizi ya bila dalili na ya awali ni ya kawaida kwa Covid-19."

Anaelekeza tafiti hizo kwa nyumba za huduma za kuwatunza wazee na milipuko mingine ambayo "pia ilipata asilimia 50 au zaidi ya kesi zote waliopatwa na maambukizi ni za kawaida."

Mnamo Mei mapema, Grant Lodge, nyumba ya utunzaji wa wazee katika kitongoji cha Melbourne cha Bacchus Marsh, kiliona mfanyakazi asiyekuwa na dalili akipatikana na maambukizi.

"Hatupaswi kuwa na mjadala tena. Wenye hatari zaidi ya kuambukizwa katika hali ya milipuko, iwe kifamilia au milipuko ya ndani zaidi, inapaswa kupimwa bila kujali dalili au kesi zitakazokosekana," Prof MacInyrte alisema.

"Watu huchukua siku 10-14 kukuza kinga za mwili, kwa hivyo haishangazi kwamba upimaji wa haraka wa msingi kwa vikinga mwili ulikuwa wa matumizi kidogo kwenye maeneo yenye mlipuko."

Baadhi ya wataalamu hawana uhakika  kuhusu chanzo cha kesi za kutokuwa na dalili za Covid-19.

Sanjaya Senanayake ni mtaalam wa magonjwa ya kuambukiza katika Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Australia.

Anarejelea utafiti kutoka Uchina ambapo waandishi walihitimisha kuwa watu wenye kesi za kutokuwa na dalili hawatoweza kujitengwa wenyewe kwa sababu hawana dalili.

"[Watafiti] hawakuangalia iwapo kesi za maambukizi yoyote yaliibuka kutoka kwao" bila kujitenga, alisema.

Mwezi wa pili, Ripoti ya pamoja kati ya WHO na China ilibaini kuwa wagonjwa wengi wasiokuwa na dalili wakati wa upimaji huishia kuwa na dalili. Prof Senanayake hana hakika kama wagonjwa hao kwenye utafiti waliendelea kuugua au la.

"Kizuizi kingine hapa, ambacho watafiti wanakubali, ni jinsi tathmini ilivyokuwa kwa kesi ambazo hazina dalili. Inawezekana kwamba huenda wakawa hawajisikii vizuri na kwamba bado hawakujihisi asilimia 100 wako sawa kwa mfano walikuwa sawa kupumzika, lakini hawakujihisi kufanya mazoezi nk? "

Anataja "idadi ya utofauti wa kesi za wasiokuwa na dalili katika tafiti tofauti" kwa mapungufu ya kuelewa asili ya kesi za wasiokuwa na dalili za Covid-19.

Iceland ilipata asilimia 50 ya watu waliopimwa na kukutwa na virusi hakuwa na dalili, asilimia 30.8 walipatikana nchini Japan wakati kulikuwa na asilimia 80 katika tafiti tofauti huko Uchina.

"Ni ngumu kujua ni nini sahihi. Na ingawa tunakaribia kuelewa idadi ya kesi za wasiokuwa na dalili za Covid-19, bado hatujui kwa hakika ukubwa wa athari walizonazo katika usambazaji wa kesi kama vile, wanazalisha kesi nyingi za pili au sehemu ndogo tu? "

"Kwa maneno mengine, kulikuwa na wabebaji wanne wa virusi wasiokuwa na dalili kwa kila abiria mgonjwa."

Profesa Ivo Mueller ni mtaalam wa magonjwa katika Taasisi ya Utafiti wa Matibabu ya Walter na Eliza Hall.

Anaelezea kuwa kuelewa jinsi maambukizi ya wasiokuwa na dalili ilivyo kawaida kwa maambukizi ya Covid-19 sio muhimu sana tu kwa kupata picha wazi ya wale walio na maambukizi ya virusi lakini "pia itaathiri utabiri wetu juu ya jinsi gonjwa la Covid-19 linaweza kukua katika miezi ijayo. . "

"Je! Ni hatua gani muhimu zaidi kuzuia wimbi la pili la kesi na vifo," alisema.

Utafiti wa meli ya kujivinjari baharini ya Greg Mortimer, ambayo ilikuwa na abiria 96 wa Australia, iligundua kati ya watu 217 waliokuwamo, 128 waliopimwa walikutwa na Covid-19. Kati ya wale waliopata virusi, watu 104 hawakuonyesha dalili - ambapo ni asilimia 81 ya watu waliopata virusi.

"Kwa maneno mengine, kulikuwa na wasambazaji virusi wanne wasiokuwa na dalili kwa kila abiria mgonjwa. Ikiwa muundo huo unarudiwa mahali pengine, hii inamaanisha kwamba katika nchi ambazo zinapima tu kesi za walio na dalili, mzigo wa kweli wa maambukizo unaweza kuwa juu mara tano zaidi kuliko inavyoripotiwa sasa," Prof Mueller alisema.

Prof Mueller amesema kufikiria kwamba "ukweli wa wasambazaji wasiokuwa na dalili kwa rika lote lazima sasa iwe kipaumbele cha haraka."


Watu nchini Australia lazima wakae umbali wa mita 1.5 kutoka kwa mwingine. Angalia vizuizi vya makutano katika jimbo lako. Kupima virusi vya corona kwa sasa kupatikana maeneo mengi nchini Australia.

Ikiwa unajihisi na dalili za homa au mafua, panga hatua za upimaji kwa kumpigia daktari wako au kuwasiliana na namba ya watoa huduma za maelezo ya afya kitengo cha virusi vya corona kupitia 1800 020 080.

Programu ya serikali ya shirikisho ya ufuatiliaji maambukizi ya virusi vya COVIDSafe inapatikana kwa upakuaji kupitia duka programu za simu yako ya mkononi.

SBS imejitolea kuziarifu jamii tofauti za Australia juu ya maendeleo ya hivi karibuni ya janga la COVID-19. Habari na maelezo yanapatikana kwa lugha 63 kupitia sbs.com.au/coronavirus.