Giữa những biến động dồn dập của địa chính trị toàn cầu, Bắc Kinh trong tháng 5 năm 2026 đã trở thành tâm điểm của một ván cờ ngoại giao nghẹt thở. Chỉ vài ngày sau khi tiễn Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình lại trải thảm đỏ đón Tổng thống Nga Vladimir Putin. Hai hội nghị thượng đỉnh liên tiếp không đơn thuần là sự trùng hợp, mà là lời khẳng định đanh thép về vị thế "điểm xoay trục" của Trung Quốc. Cuộc đối đầu hạt nhân, khủng hoảng năng lượng Trung Đông và sự trỗi dậy của các liên minh tài chính mới đang định hình lại một trật tự thế giới đa cực đầy khốc liệt.
Tháng 5 năm 2026, Bắc Kinh trở thành tâm điểm của nền ngoại giao toàn cầu khi liên tiếp đón tiếp lãnh đạo của hai cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới. Chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khép lại chuyến thăm lịch sử kéo dài từ ngày 14 đến 15 tháng 5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lại tiếp tục trải thảm đỏ đón Tổng thống Nga Vladimir Putin từ ngày 19 đến 20 tháng 5. Việc sắp xếp thời gian hai hội nghị thượng đỉnh diễn ra liên tiếp không chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, mà là minh chứng rõ nét cho vị thế "điểm xoay trục" của Trung Quốc trong trục tam giác quyền lực Mỹ - Trung - Nga.
Ngoại giao thượng đỉnh tại Bắc Kinh phản ánh một trật tự quốc tế đang biến động mạnh mẽ, nơi các cường quốc vừa tìm cách quản lý rủi ro đối đầu trực tiếp, vừa không ngừng củng cố thế trận răn đe chiến lược.
Tín hiệu đa tầng từ những nghi thức ngoại giao tương đồng
Nghi thức đón tiếp Tổng thống Putin tại Đại Lễ đường Nhân dân được giới quan sát quốc tế ghi nhận là có sự tương đồng cố ý với lễ đón Tổng thống Trump trước đó vài ngày. Thảm đỏ, dàn nhạc cử quốc thiều, đội danh dự và những hàng dài trẻ em vẫy cờ chúc mừng – sự long trọng này gửi đi một thông điệp rõ ràng từ Bắc Kinh đến Tòa Bạch Ốc. Trung Quốc khẳng định họ là một siêu cường độc lập, không bị ràng buộc bởi các chương trình nghị sự của Washington và sẽ tiếp tục duy trì mối quan hệ "đối tác chiến lược toàn diện không giới hạn" với Moscow.
Nhìn lại lịch sử, động lực của tam giác chiến lược này đã có sự đảo ngược ngoạn mục. Vào thập niên 1970, Mỹ dưới thời Tổng thống Richard Nixon đã sử dụng "quân bài Trung Quốc" để kiềm chế Liên Xô. Ngày nay, Bắc Kinh lại là bên nắm giữ lợi thế ngoại giao lớn nhất, khéo léo sử dụng mối quan hệ nồng ấm với Nga làm đối trọng kinh tế và quân sự trước sức ép từ Washington. Theo đánh giá của các viện nghiên cứu chiến lược, nếu chuyến thăm của Tổng thống Trump nhằm mục đích quản lý cạnh tranh và ổn định kinh tế song phương, thì hội nghị Tập - Putin lại là nơi củng cố liên minh chiến lược để đối phó với các động thái quân sự toàn cầu của Mỹ.
Thực tế khắc nghiệt của học thuyết phối hợp tam giác
Lý thuyết "Phối hợp tam giác" (Trilateral coordination) giả định rằng ba cường quốc có thể thiết lập một khung hợp tác thường trực nhằm quản lý các rủi ro chung như biến đổi khí hậu, an ninh mạng hay ổn định tài chính. Tuy nhiên, bối cảnh thực tế cho thấy các mục tiêu chiến lược cốt lõi của ba bên đang quá đối lập để có thể tạo ra một cơ chế định kỳ lâu dài.
Trong khi chính quyền của Tổng thống Trump theo đuổi chính sách "Nước Mỹ trên hết" nhằm duy trì trật tự đơn cực, Nga lại quyết tâm phá vỡ cấu trúc này để khôi phục vị thế, còn Trung Quốc kiên trì thúc đẩy một thế giới đa cực. Sự thiếu thốn lòng tin sâu sắc khiến các bên luôn nghi ngờ động cơ của nhau, đẩy cấu trúc tam giác này vào trạng thái cân bằng động mang tính thực dụng hơn là hợp tác sâu sắc. Những điểm đồng thuận hiếm hoi hiện nay chủ yếu mang tính ngắn hạn và mang tính thời điểm, tập trung vào việc xử lý các cú sốc nguồn cung và bình ổn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hệ thống phòng thủ Golden Dome và cán cân răn đe hạt nhân
Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong tuyên bố chung Tập - Putin chính là sự chỉ trích trực diện hướng về hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng Golden Dome trị giá hàng nghìn tỷ USD của Mỹ. Cả Nga và Trung Quốc đều thống nhất cho rằng việc Mỹ triển khai hệ thống này đe dọa nghiêm trọng đến sự ổn định chiến lược quốc tế, có nguy cơ kích hoạt một cuộc chạy đua vũ trang mới và quân sự hóa không gian vũ trụ.
Về mặt học thuyết quân sự, Golden Dome bị đánh giá là làm suy yếu nguyên tắc "Đảm bảo khả năng hủy diệt lẫn nhau" (MAD) vốn là nền tảng giữ gìn hòa bình hạt nhân kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Moscow lo ngại hệ thống này làm vô hiệu hóa năng lực răn đe phản công của mình, trong khi Bắc Kinh nhìn nhận đây là rào cản đối với lực lượng hạt nhân đang trong quá trình hiện đại hóa của họ. Sự phản ứng chung mang tính phối hợp cao giữa Nga và Trung Quốc đã nâng cao vị thế đàm phán của hai nước, buộc chính quyền Mỹ phải tính toán lại việc thắt chặt các liên minh quân sự như AUKUS hay bộ tứ Quad tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Khủng hoảng Eo biển Hormuz và động lực năng lượng lục địa
Hội nghị thượng đỉnh Nga - Trung diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu rúng động bởi cuộc khủng hoảng nghiêm trọng tại Eo biển Hormuz. Các cuộc xung đột quân sự tại Trung Đông đã khiến lưu lượng tàu chở dầu qua tuyến đường biển huyết mạch này sụt giảm hơn 90%, đẩy giá dầu Brent vọt lên mức trung bình 103 USD một thùng. Đối với Trung Quốc, quốc gia từng phụ thuộc vào Trung Đông cho gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu, đây là một thách thức an ninh kinh tế khẩn cấp.
Tình thế này đã thúc đẩy Bắc Kinh chuyển hướng dòng vốn và nhu cầu sang nguồn cung lục địa an toàn từ Nga. Hiện tại, Nga là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất của Trung Quốc, đáp ứng hơn 20% tổng lượng nhập khẩu với mức giá chiết khấu ưu đãi từ 10% đến 30% do ảnh hưởng từ các lệnh trừng phạt của phương Tây. Hợp tác năng lượng không chỉ mang lại nguồn tài nguyên giá rẻ giúp các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc duy trì chi phí thấp, mà còn đảm bảo cho Moscow một thị trường xuất khẩu ổn định để duy trì nguồn thu ngân sách.
Sự bất cân xứng kinh tế và kiến trúc tài chính thay thế
Mặc dù hai nhà lãnh đạo luôn khẳng định tinh thần đối tác bình đẳng, các dữ liệu tài chính lại phản ánh một thực tế bất đối xứng ngày càng lớn. Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Nga kể từ năm 2022, nhưng thị trường Nga chỉ chiếm từ 3% đến 5% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc. Nga xuất khẩu phần lớn là tài nguyên thô như dầu khí, than đá và kim loại, trong khi nhập khẩu ngược lại các mặt hàng chế tạo có giá trị gia tăng cao như ô tô, máy móc và thiết bị điện tử từ Trung Quốc.
Để bảo vệ dòng chảy thương mại này trước áp lực từ các lệnh trừng phạt thứ cấp của phương Tây, Bắc Kinh và Moscow đã củng cố mạnh mẽ các kiến trúc tài chính thay thế nhằm né tránh hệ thống đồng USD:
- Chuyển dịch tiền tệ quốc gia: Hơn 90% các giao dịch song phương hiện nay được thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ và đồng Rúp, giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào mạng lưới tài chính do Mỹ kiểm soát.
- Kết nối hệ thống thanh toán: Hệ thống thanh toán xuyên biên giới CIPS của Trung Quốc và hệ thống SPFS của Nga đã được tích hợp sâu, tạo ra một kênh giao dịch độc lập với hệ thống SWIFT.
- Cơ chế hoán đổi và bù trừ: Hai ngân hàng trung ương mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, đồng thời sử dụng các định chế tài chính trung gian tại các quốc gia bên thứ ba để phân tán rủi ro pháp lý.
Mặc dù vậy, sự bất cân xứng vẫn hiện hữu khi Nga ngày càng phụ thuộc vào chính sách tiền tệ của Bắc Kinh, trong khi các ngân hàng lớn của Trung Quốc vẫn duy trì sự thận trọng để tránh vi phạm các lệnh trừng phạt toàn cầu.
Vai trò ngoại giao thận trọng và nghệ thuật xây dựng hình ảnh
Trên mặt trận chính trị quốc tế, Trung Quốc tiếp tục duy trì lập trường trung lập và định vị mình là một lực lượng hòa bình có trách nhiệm đối với cuộc xung đột tại Ukraine. Dù vậy, giới phân tích đánh giá Bắc Kinh sẽ chỉ tham gia tích cực hơn vào các tiến trình đàm phán ngừng bắn khi tình hình chiến trường đạt đến một điểm bế tắc rõ ràng, và khi vai trò trung gian này nhận được sự đồng thuận từ cả Điện Kremlin lẫn chính quyền mới của Mỹ nhằm đảm bảo các lợi ích kinh tế hậu chiến.
Bên cạnh những thỏa thuận thực chất, giá trị biểu tượng của chuỗi hội nghị thượng đỉnh này là vô cùng lớn. Đối với Tổng thống Putin, việc xuất hiện long trọng tại Bắc Kinh là lời khẳng định đanh thép rằng chính sách cô lập của phương Tây đã không đạt được mục đích. Đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, việc cả hai nhà lãnh đạo Mỹ và Nga liên tiếp tìm đến Bắc Kinh trong cùng một tuần đã củng cố vững chắc hình ảnh của Trung Quốc như một siêu cường không thể thiếu, một trung tâm quyền lực mới đang định hình lại cấu trúc của thế giới đa cực trong tương lai.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
