SBS Radio App

Download the FREE SBS Radio App for a better listening experience

Advertisement
  • Portrait of man working in restaurant kitchen (AAP)
ብዙሓት ኣውስትራልያውያን ናይ ገዛእ ርእሶም ኣዘዝቲ ክኾኑ ብጣዕሚ ይመርጹ። እንተኾነ ግን ንእሽቶ ትካል ንግዲ ከተካይድ ብዙሕ ጻዕሪ ይሓትት። ስለ’ዚ ብኸመይ ትጅምር? ግዜ እናተረረ ክኸይድ እንከሎ ብኸመይ ትሰግሮ ወይ ዕውት ትኸውን፧
Tigrinya
By
Audrey Bourget

15 Jul 2017 - 10:33 AM  UPDATED 18 Aug 2017 - 4:22 PM

ምውናን ንግዳዊ ዋኒን ብዙሕ ረብሓታት ኣለዎ፡ ፋይናንሳዊ ነጻነት፡ ተዓጻጻፊ ሰዓታት ስራሕን ተኽእሎታት ብመኽሰብ ክሽየጥ ወይ ናብ ደቂ/ውሉድ ክውረስ ዝኽእል ኣባይቲ ወይ ንብረት ምህናጽን። ቤት ጽሕፈት ስታቲስቲክስ ኣውስትራልያ ኣብ’ዚ ሕጂ እዋን ልዕሊ 1.2 ሚልዮን ሶል-ትረይደር ንግዳዊ ዋኒናት/ትካላት ኣብ ኣውስትራልያ ኣለው ክብል ይግምት፡ ካብ ዝሓለፉ ክልተ ዓመታት ብልዕሊ 32000 ወሰኽ ማለት’ዩ። ብዙሓት ካብ’ቶም ትካላት ኣብ ህንጻ፡ ሞያዊ ኣገልግሎታት፡ ችርቻሮ መግብን ኣብ መርበብ/ኦንላይንን ይነጥፉ። ተንተንቲ ዕቤት ኣብ ጽላት ንኣሽቱ ዋኒናት ምስ ኣብ’ዚ ቀረባ ግዜ ዝተራእየ ምውሳኽ ቁጽሪ ህዝቢ ኣውስትራልያ ምትእስሳር ኣለዎ፡ ብዙሓት ካብ’ቶም ወነንቶም ወይ ኣካየድቶም ከኣ መጻእቲ’ዮም ይብሉ።

መሓመድ ሱለይማን ሓደ ካብኦም’ዩ። ንሱ ካብ ንእሽቶ ኣፍሪቃዊት ሃገር ቡሩንዲ’ዩ ናብ ኣውስትራልያ መጺኡ። እታ ንሱ ዝውንና ሹቕ ወይ ዱኳን ኣብ ኦውበርን ዝተባህለ ምዕራባዊ መንበሪ ከባቢ ሲድኒ ትርከብ።

“ሕውስዋስ ንግዲ ዘለዎ’ዩ። ንኣሽቱ ኣቕሑ፡ ከም ናይ ገዛ ኣቕሑ፡ ፍሪጃትን መሕጸቢ ማሽናትን። ቁሩብ ከኣ ናይ ክሽነ ኣቕሑት፡ ከም በራድን መጽቀጢ ሳንድዊችን፡ ካልእ ኩሉ ንኽሽነ ዘድልዩ ኣቕሑን። ኣብ’ዚ’የ ሕልመይ ከምዝገሃድ ጌረ።”

 

ሓያል ፍቕሪ ናይ’ቲ ትገብሮ ዘለኻ ክህልወካ ሓደ ካብ’ቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ንጥረ ነገራት ዓወት’ዩ ይብል ኣማኻሪ ውጥን ንግዲ የርገን ሽመክተል። ጽቡቕ ንግዲ፡ ይብል ንሱ፡ ብክቱር ሃረርታ’ዩ ዝዝወር።

“ኣብኡ ብዙሕ ገንዘብ ዘሎ ይመስል ኢልኩም ንግዲ ከይትጅምሩ፡ ምኽንያቱ ኣብ ዝተናውሐ ግዜ መዓልታዊ ሕጉሳትን ህንጡያትን ክትኮኑ ከድልየኩም’ዩ፡ ንገንዘብ ጥራይ እንተኾይኑ እቲ ሓጎስ/ህንጥዩነት ኣብ ገለ እዋን ይውዳእ/ይጠፍእ’ዩ።”  

 

መሓመድ ነቲ ንግዲ ዝገዝኦ ካብ ሓደ ዓርኩ’ዩ፡ ከም’ኡ ክገብር ቅድሚ ምኽኣሉ ግን ገለ ገንዘብ ክቑጥብ ኔርዎ።

“እቲ ቀዳማይ ናይ ብሓቂ ኣብ ኣውስትራልያ ዝጀመርክዎ ናይ ጽሬት ስራሕ’ዩ ኔሩ፡ እንተኾነ ግን ንዓይ ኣዝዩ ከቢድ ኮይኑ ረኺበዮ። ድሕሪኡ ናይ ፖስጣ ምምልላስ ንግዲ/ንጥፈት ክሰርሕ ወሲነ። ካብ’ኡ ቁሩብ ገንዘብ ኣኪበ፡ ነዚ ንግዲ/ቢዝነስ/ትካል ከኣ ክገዝኦ ወሲነ።”

 

ዋላ ብዘይ ዝኾነ መበገሲ ማል/ገንዘብ ናብ ንግዲ ክትኣቱ ይከኣል’ዩ ይብል የርገን ሽመክተል። እቲ ዘድሊ በቃ ብግስ ምባልን ምኻድን’ዩ።

“ቀባኣይ/ለቕላቓይ ክትኮኑ ደሊኹም ኣለኹም ንበል፡ ብዙሕ ትደልይዎ ነገር የለን። ሓደ መቕብኢ ኣስባስላ/ብራሾ የድልየኩም እዚ ግን ክትገዝእዎ’ውን ኣየድልየኩምን’ዩ። ኣብ ትነብርሉ ከባቢ ካብ ገዛ ናብ ገዛ እናኸድኩም፡ ኣነ ኣብ’ዚ ከባቢ ዝመጻኹ ሓድሽ ቀባኣይ’የ፡ ኣነ ክቐብኣልኩም/ክልቕልቐልኩም ዝኽእል ዝኾነ ነገር ኣሎኩም ድዩ፧ ጽቡቕ ዋጋ ክህበኩም’የ፡ እቲ ቀንዲ ጸገም ክኸውን ዝኽእል፡ ኣነ ፍርቂ’ቲ ዝተሰማማዕናሉ ዋጋ ኣቐዲምኩም ክትከፍሉኒ ይደሊ።” 

 

በቲ ዝተቐበልኩሞ ገንዘብ፡ መቕብኢ መሳርሒታትን ቀለምን ክግዛእ ይከኣል፡ ሓደ ሓድሽ ንግዳዊ ትካል ክምስረት ከኣ መንገዲ ሒዙ’ሎ ማለት’ዩ። ኣብ ኣውስትራልያ ትካል ንግዲ ምኽፋት/ምጅማር ቀሊል’ዩ። ዝበዝሑ ንሕግን ባንክን ዝምልከቱ ኣገባባት ኣብ መርበብ ኦንላይን ክምልኡ ይኽእሉ’ዮም፡ መሓመድ ሱለይማን ግን ካብ ሓደ ተሓዝ ሕሳብ/Accountant ሞያዊ ሓገዝ ክትረኽቡ ይመክር።

“ሓደ ኣብ ትሕቲ ABN number ዝኽፈት ሕሳብ የድልየኩም፡ ትካልኩም ከተመዝግብዎ መታን ክትክእሉ ናይ ንግዳዊ ዋኒንኩም ስም ዝኾነ ሓደ ስም ትካል’ውን የድልየኩም። ከም’ዚ’ዩ።”

 

ካብ ዓበይቲ ብድሆታት ምክያድ ሓደ ትካል ንግዲ - ዓወት ወይ ውድቀት ክውስን ዝኽእል ብድሆ - ኣተኣላልያ ዓማዊልን ኣቀራርባን ይርከብዎም።

“ኣገልግሎት ምእላይ ዓማዊል ኣብ ሓደ ንግዲ ከቢድ ዝኾነ ግን ኣዝዩ ኣገዳሲ’ዩ። ስለዚ ጽቡቕ እንተዘይኮይኑ፡ እቶም ዓማዊል ነቶም ኣቕሑ ይመልስልኩም፡ ገንዘብና ምለሱልና ይብልኹም፡ ወይ ናብ ፈይር ትረይዲን/ርትዓዊ ንግዲ ክንወስደኩም/ክንከሰኩም ይብልኹም። እቲ ንግዲ ዝሓሸ ክትገብርዎ ኣለኩም። ስለ’ዚ ንፉዓት እንተዘይኮይንኩም፡ እቲ ንግድኹም ጽቡቕ ኣይክኸውንን’ዩ፡ ትወድቁ ኸኣ። እቲ ካልኣይ ነገር፡ ዱኳንኩም/ሹቕኩም ኣዐርይዎ፡ ኩሉ ነገር ግበሩ፡ ቅብእዎ እቲ ዱኳን ጽቡቕ ክመስል’ዩ፡ ድሕሪኡ እቶም ዓማዊል ክመጹ ክጅምሩ’ዮም።”

 

ኣብ ኦበርን ካብ ዝርከብ ዱኳን ናይ መሓመድ ውሑዳት መዓጹ ርሒቓ ቲያ ሶ ትውንና ናይ ደቀንስትዮ ክዳውንቲ መሸጣ ዱኳን ‘ኒው ሉክ ፋሽን’ ኣላ። ቲያ ኢስ ካብ ካምቦድያ’ያ። ኣብ ኣፍ ደገ ዱኳና ደው ኢላ፡ ንተመክሮ ዘይብሎም ሓደስቲ መጻእቲ ቢዝነስ ናብ ምኽፋት ከይህወኹ ተጠንቅቖም።

“ተሞክሮ ዘይብልኩም እንተኾንኩም፡ ዓማዊል ከቢድ ጭንቀት ይገብሩልኩም። ኣዚኹም ኣዚኹም ከኣ ክትጽዕሩ ኣለኩም፡ ርእሰ ተኣማንነት ይሃልኹም፡ ምኽንያቱ ከም’ኡ ቀሊል ኣይኮነን።”

 

እቶም ንንእሽቶ ንግዲ ንምክያዶም ተጥፍእዎም ሰዓታት ስራሕ ኣዝዮም ነዋሕቲ’ዮም ትብል ቲያ።

“ሸውዓተ መዓልታት ኣብ ሰሙን። ዕረፍቲ ንበዓላት ክንወስድ ኣይንኽእልን ኢና፡ ኣየዋጽኣናን ኢዩ። ኩሉ ግዜ ኣብ’ዚ ኮይንና ብቐጻሊ  ክንሰርሕ ኣለና። ንነብስኻ ኢኻ ትሰርሕ፡ ንናይ ገዛእ ርእስኻ ደሞዛ ንኽትከፍል።”

 

ክኢላ ውጥን ንግዲ የርገን ሽመክተል ምእታው ናብ ንግዲ ከቢድ ስራሕ ከምዘይኮነን ብፍሽለት ክውድእ ከምዝኽእልን ይኣምን። እንተኾነ ግን ንሱ ባዕልኻ ፋሕተርተር ምባልን ሃብቲ ክትሃንጽ ምፍታንን ኣካል ናይ’ቲ ኣውስትራልያዊ መንገዲ ህይወት’ዩ ይብል።

“እዚ ባዕልኻ ትስርሓሉን ትህብትመሉን ሃገር’ዩ። ኣባኻ’ዩ ዝምርኮስ፡ ክሳብ ሚልዮነር ክትበጽሕ ትኽእል ወይ ከኣ ሱቕ ኢሉ ክሓልፈካ ይኽእል፡ ዘይሩ ዘይሩ ግን ኣባኻ’ዩ ዝምርኮስ። ኣብ ጎንኻ ዘለው ሰባት ደገፍ ክህቡኻ’ዮም። ሰባት ብድፍረት ሓደ ነገር ክፍትኑ ዝፈቱ ዝድነቕ ማሕበረሰብ’ዩ ኣብ’ዚ ዘሎ። ብርግጽ ምስ ነብሲ ወከፍ ተበግሶ/ፈተነ፡ ክሳራታት ከጋጥሙ ከምዝኽእሉ ርዱእ’ዩ።”

 

ሓደ ንግዲ ጽቡቕ እንተዘይከይዱ፡ ይብል የርገን ሽመክተል፡ ወሳኒ ስጉምቲ ምውሳድን ክሳራታት ከይተኾመሩ ብቕልጡፍ ንግዲ ደው ምባልን ኣገዳሲ’ዩ። ንሱ ምውዳቕ ዘሕፍር የብሉን፡ ግን ኩሉ ግዜ ዳግማይ ንምብጋስ/ንምጅማር እቲ ሓደ ኣማራጺ ክኸውን ይኽእል’ዩ ይብል።