SBS Radio App

Download the FREE SBS Radio App for a better listening experience

Advertisement
ገለ ገለ ኤርትራዊያን ብፍላይ ኣብቲ ርክብ ሰለስቲኦም መራሕቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ዘስምዖ ዝነበረ ዘረባታት ክትንትንዎ ቀኒዮም ኣለዉ። ገለ ኢትዮጵያዊያ’ውን መራሒ ኤርትራ ኣብ ክልል ኣምሓራ ምብጻሑ ብኣሉታ ዝገምገምዎ ኣለዉ። ሓደ ካብኦም ናይ ኦሮሞ ተጣባቒ ጆሃር መሓመድ; ከምኡ'ውን ኣብ መቐለ ዩኒቨርሲቲ ተሓጋጋዚ ፕሮፌሰር ሳይንስ ፖለቲካ መረሳ ጸሃየ፡ “እዚ ናይ ስሉሳዊ ርክባት ዘይሕጋዊን ናይ ንኣሽቱ ቆልዑ ኣኼባ እዩ” ብምባል ገሊጽዎ።
Tigrinya
11 Nov 2018 - 10:21 PM  UPDATED 12 Nov 2018 - 10:36 AM

ኣብዚ ቅንያት ናይ ኤርትራ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ፡ ናይ ሶማሊያ መሓመድ ኣብዱላሂ ፎርማጆ ኣብ ክልል ኣምሓራ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድ ተራኺቦም ቀኒዮም። ከምቲ መራኸቢ ብዙሃን ኢትዮጵያ ዝገለጻኦ ዕላማ እቲ ርክብ፡ ኣብ መንጎ ሰለስቲኤን ሃገራት ኣብ ስምምዕ ዝተበጽሐ ቁጠባዊ ሓድነት ንምድልዳልን ግስጋሰኡ ንምግምጋምን ተባሂሉ እዩ። ብወገን መራኸቢ ብዙሃን ኤርትራ ድማ ምኽንያት መገሻ መራሒ ኤርትራ ናብ ክልል ኣምሓራ፡ ነቲ ኣብ መንጎ ክልቲኤን ሃገራት ዝተፈረመ ዉዕል ገስጋሱ ንምግምጋም ዝብል እዩ።

ሕዝቢ ክልል ኣምሓራ ነቶም መራሕቲ ተቐቢሉን ብዙሕ ህያባትውን ኣበርኪቱ። ብዘይካ እቲ ሰለስቲኦም ዝገበርዎ ርክባት፡ 7 ሚልዮን ህዝቢ ከተኣናግድ ዝኽእል ዩኒቨርሲቲ ባህርዳር ብ207 ሚልዮን ብር ዘህነጾ ሆስፒታል መሪቖም፡ ካልእ ምዕባለታትውን ተዓዚቦም። ካብ ዩኒቨርሲቲ ባህርዳር ብሕክምና ሞያ ዝምረቑ ኣብ ኤርትራን ሶማሊያን ከይዶም ኣገልግሎት ከምዝህቡውን ተገሊጹ ኣሎ።

 ሰለስቲኦም መራሕቲ ብ 10 ሕዳር ኣብዘውጽእዎ ናይ ሓባር መግለጺ፡ ኣብ ኣስመራ ዝፈረምዎ ኩለንተናዊ ምትሕብባር ምዕባሌኡ ገምጊሞም፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ተነቢሩ ዝነበረ ማዕቀብ ምልዓሉ ምሕጓሶምን፡ እቲ ማዕቀብ ዘይፍትሓዊ ምንባሩ ገሊጾም። ግዝኣታዊ ሓድነት ሶማሊያ ከምዘኽብሩውን ኣረጋጊጾም። ዝብል ይርከቦ። ቀጻሊ ርክቦም ድማ ኣብ መቓዲሾ ከምዝኸውን ኣብቲ ዘውጽእዎ ናይ ሓባር መግለጺ ተመልኪቱ ኣሎ።

ብዙሓት ተንተንቲ ርክብ ናይ ሰለስቲኦም መራሕቲ ኣብ ክልል ኣምሓራ ብኣሉታዊ ገጹ ዝገምገምዎ ኣለዉ። ገለ ገለ ኤርትራዊያን ብፍላይ ኣብቲ ርክብ ሰለስቲኦም መራሕቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ዘስምዖ ዝነበረ ዘረባታት ክትንትንዎ ቀኒዮም ኣለዉ። ገለ ካብቲ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝበሎ “ዓባዩ ንፕረሲደንት ኢሳያስ ኣብዚ ኣብ ጎንደር ስለተቐብሩ፡ ኣብ መንጎና ናይ ዓጽምን ባህልን ምትእስሳር ከምዘሎ በዚ ድማ ጎንደር ነቲ ፕረሲደንት ፍሉይ ትርጉም ኣለዎ።”  ዝብል ኣበሃህላ፡ ኢሳያስ ብወግዒ መበቆሉ በቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ተገሊጹ ክብሉ ጽሒፎም። በቲ ካልእ ጉዳይ “ኣብ መጻኢ ደቅና ንሰለስቲኤን ሃገራት ሓደ ፕረሲደንት ጥራይ ክህልዎም እትስፎ” ዝብል ዘረባ መራሒ ኢትዮጵያ እቲ ካልእ መዛረቢ ኣርእስቲ ኤርትራዊያን ዝኾነ ጉዳይ እዩ። ‘ኢሳያስ ንኤርትራ ምስ ኢትዮጵያ ክሕውሳ ዘለዎ መደብ ብጋህዲ ዝተነግረሉ እዋን’ዩ ብምባል ድማ ይዛረብሉ።

ገለ ገለ ኢትዮጵያዊያ’ውን መራሒ ኤርትራ ኣብ ክልል ኣምሓራ ምብጻሑ ብኣሉታ ዝገምገምዎ ኣለዉ። ሓደ ካብኦም ናይ ኦሮሞ ተጣባቒ ጆሃር መሓመድ ብትዊተር ኣብ ዝጸሓፎ መልእኽቲ “ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ንፕረሲደንት ኤርትራ ናብ ክልል ኣምሓራ ምዕዳሙ፡ ጌጋ እዩ ኔሩ። ነቲ ኣብ መንጎ ባህርዳርን መቐለን ዘሎ ወጥሪ መሊሱ ናብ ዝኸፍአ ባእሲ ከዕርጎ ይኽእል እዩ።” ኢሉ።

ኣብ መቐለ ዩኒቨርሲቲ ተሓጋጋዚ ፕሮፍፌሰር ሳይንስ ፖለቲካ መረሳ ጸሃየ ብወገኑ፡ “እዚ ናይ ስሉስ ርክባት ዘይሕጋዊን ናይ ንኣሽቱ ቆልዑ ኣኼባ እዩ” ብምባል ገሊጽዎ። ጽሑፍ ናይ መረሳ ከምዝገልጾ፡ አዚ ርክብ እዚ ንቀርኒ ኣፍሪቃ ሰላም ከምጽእ ሕጋዊ መሰል የብሉ፡ ንጸጥታን ጽቡቕ ፖለቲካ ከምጽእ ዓቕሚ የዘይብሉን ኢሉ።

እዚ ናይ ሰለስቲኦም መራሕቲ ምስጢራዊ ርክብን ስምምዕን ኣብዚ ሕጂ ዘሎ ዓለም፡ ደረጃኡ ዘይሓለወ ዲፕሎማሲ ክብል ድማ ይገልጾ።  “እቲ ኢሳያስ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝሓየለ ሰብ ናይ ምዃን ዝነበሮ ሕልሚ ብመለስ ዜናዊ ተገቲኡ ድሕሪ ምጽናሕ በዚ ዘሎ ዕድል ተጠቒሙ ናብኡ ክምለስ ወዓል ሕደር ክብል ኣይደለየን። በዚ ድማ ኢሳያስ ነቲ ዝፈርሖ ወያነ ክዓኑ ክርኢ’ዩ ዝጓየ ዘሎ።” ድሕሪ ምባል ፕሮፌሰር መረሳ ኣብ ጽሕፉ እዚ ዝስዕብ ንዶክተር ኣብይ ምኽሪ ሂብዎ፡

“ኢትዮጵያ ካብ ናይ ኢሳያስን ፎርማጆን ዝፈሸላ ሃገራት ትበልጽ፡ ከምቲ ናይ ሰለስቴኹም ስእሊ ዝረኣናዮ ብዘሕፍርን ንስኻ ካብኣቶም ዝተሓትካ ኮይንካ በቶም ዝፈሸሉ መራሕቲ ክትምከር ዘርኢ ዘሕፍር ስእሊ ሪኢናልካ።  ካብ በዚኣቶም ብ ኣቦ ለንጮ ለታን ኣቦ ዳውድ ኢብሳን ክትምከር ይመርጸልካ፡ ንሳቶም ማዕረ ወይ ካብ ናይ ኢሳያስ ዝበልጽ ተመክሮ ዘለዎም እዮም። ከምቲ ናይ ሃጸይ ዮሃንስ 1889 ብስሉሳዊ ከበባ ንትግራይ ንምኽባብ ዝፍተን ፈተነ ፍሹል እዩ። ሎሚ እቲ ግዜ በበይኑ እዩ። መራሕትና ኣብዚ እዋን ሕልዋትን ህዝብና ድማ ኣዚዩ ጽኑዕ እዩ። ጸላእትና ብዙሓት እንተኾኑ’ኳ ሕብረት ዘይብሎም እዮም።” ክብል እቲ ናይዞም ሰለስተ መራሕቲ ኣብ ክልል ኣምሓራ ምርኻብ ኣብ ብዙሓት ተጋሩ ሰፊኑ ዘሎ ስክፍታ ተንቲኑ ኣሎ።