သြစီရဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်မှုက ဘာကြောင့် တရားဝင် ထုတ်ပြန်တာထက် ၁၀ ဆ များနိုင်သလဲ

သြစတြေးလျနိုင်ငံမှာ ကိုဗစ်-၁၉ ကူးစက်မှုတွေ နေ့စဉ် စံချိန်တင် များပြားနေပေမယ့် ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့ပွားခြင်းနဲ့ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပညာရှင်တွေရဲ့ အဆိုအရ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ကူးစက်မှုနှုန်းထက် ၁၀ ဆ ပိုမြင့်မားနိုင်တယ်လို့ ပြောဆိုနေကြပါတယ်။

Health workers conduct COVID-19 tests at the Bondi Beach testing clinic. Source: Getty

ကူးစက်မှုနှုန်းက တိုးလာနေပြီး ဒီအတိုင်း တိုးလာအောင်ပဲ ထားနေကြပါတယ်၊ အကြောင်းရင်းကတော့ အိုမီခရွန်မျိုးကွဲ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ဟာ ဒယ်လ်တာ မျိုးကွဲလောက် မပြင်းထန်တဲ့အတွက် ဖြစ်တယ်လို့ မဲလ်ဘုန်းတက္ကသိုလ်က ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့ပွားခြင်းနဲ့ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ Tony Blakely က SBS News ကို ပြောပါတယ်။

အစိုးရကနေ ဖော်ပြထားတဲ့ တရားဝင် ကူးစက်မှုအရေအတွက်ဟာ ရေပေါ်မှာ ထိပ်ပိုင်းအနည်းငယ်သာ ပေါ်နေတဲ့ ရေခဲတုံးကြီး (tip of the iceberg) သာဖြစ်ပြီး ဘယ်လောက်အထိ ကူးစက်မှု ဖြစ်နေသလဲ ဆိုတဲ့ အဖြေမှန်ကို မသိနိုင်ပေမယ့် ခန့်မှန်းကြည့်နိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဗစ်တိုးရီးယားပြည်နယ်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ ကူးစက်မှုနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး Kirby Institute က ကူးစက်ရောဂါ ပျံ့နှံ့မှုနဲ့ ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပညာရှင် John Kaldor ကတော့ အစိုးရကနေ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ အရေအတွက်ထက် များပြားတယ်လို့ The Age နဲ့အင်တာဗျူးမှာ ခန့်မှန်းပြောဆိုထားပါတယ်။

တရားဝင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ အရေအတွက်ထက် ၅ ဆကနေ ၁၀ ဆ ပိုများတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။ ၅ ဆ ပိုများတယ်လို့ပဲ ယူဆမယ်ဆိုရင်တောင် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်ပြည်နယ်မှာ တစ်ရက်မှာ လူပေါင်း ၁၆၀၀၀၀ ကနေ ၁၈၀၀၀၀ အထိ ကူးစက်ခံနေရတာ ဖြစ်တယ်လို့ ပါမောက္ခ Blakely က ပြောပါတယ်။

ဒီလို ပြောဆိုချက်တွေဟာ ဘယ်ပုံစံ modelling အပေါ်မှ အခြေခံ ပြောဆိုထားခြင်းမဟုတ်ပဲ

လူတွေကို စစ်တမ်းကောက်ယူထားတာဖြစ်ပြီး သူတို့ ခံစားနေကြရတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာ၊ စစ်ဆေးမှု အခြေအနေနဲ့ စစ်ဆေးမှု ရလာဒ်အပေါ် မူတည်ပြီး ခန့်မှန်းပြောဆိုကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ စုပေါင်းထားလိုက်တာနဲ့ ခန့်မှန်းခြေဆိုတာ ထွက်လာတယ်လို့ ပါမောက္ခ Kaldor က ပြောပါတယ်။

အဲဒီလို ခန့်မှန်းခြေကို ဘေးဖယ်ထားရင်တောင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ စာရင်းထက် ကူးစက်မှုက ပိုများနိုင်တဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း ၃ ခု ရှိတယ်လို့ ပါမောက္ခ Blakely က ပြောပါတယ်။

Melbourne University epidemiologist Professor Tony Blakely. Source: Supplied

ပထမ အကြောင်းရင်းကတော့ ရောဂါလက္ခဏာ မပြပေမယ့် ရောဂါရှိနေတာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒယ်လ်တာ မျိုးကွဲရောဂါ ပျံ့နှံ့မှု ဖြစ်တုန်းက ရောဂါကူးစက်ခံရသူ ၃ ပုံ ၁ ပုံဟာ ဘာလက္ခဏာမှ မပြတဲ့လူတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။

အိုမီခရွန် မျိုးကွဲပျံ့နှံ့မှုမှာတော့ ရောဂါရှိနေသူ ၃ ပုံ ၂ ပုံလောက်အထိ ရောဂါရှိနေတာတောင် ရှိနေမှန်းမသိ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒုတိယအကြောင်းရင်းကတော့ စစ်ဆေးရေးစင်တာတွေမှာ အချိန်အကြာကြီး တန်းစီစောင့်ဆိုင်းရတဲ့အတွက် ရောဂါလက္ခဏာအနည်းငယ်သာ ပြတဲ့လူတွေကတော့ စစ်ဆေးမှု လုပ်မနေတော့တာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

တတိယ အကြောင်းရင်းကတော့ မိမိဖာသာ rapid antigen test လုပ်ပြီး ရောဂါရှိမှန်း သိသွားကြပေမယ့် အခြေအနေ မဆိုးတဲ့အတွက် ရောဂါရှိကြောင်း အာဏာပိုင်တွေကို အသိမပေးတော့တာမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်သွားပါတယ်။

အခုဆိုရင် ဗစ်တိုးရီးယားပြည်နယ်အစိုးရက rapid antigen test လုပ်ပြီး ရောဂါရှိကြောင်း ပြသရင် ဒီသောကြာနေ့ကစပြီး အာဏာပိုင်တွေကို မဖြစ်မနေ အကြောင်းကြားရမယ်လို့ ညွန်ကြားထားပါတယ်။

ဗုဒ္စဟူးနေ့ကစပြီး ဝန်ကြီးများအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအပြီးမှာ ဝန်ကြီးချုပ် Scott Morrison က rapid antigen test မှာ ရောဂါရှိကြောင်း ပြသရင် PCR test လုပ်စရာ မလိုတော့ဘူးလို့ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။

ပါမောက္ခ Blakely ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်ကို ကြည့်လိုက်ရင် စိုးရိမ်စရာ ဆိုပေမယ့် ဒယ်လ်တာ အမျိုးအစားနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် အိုမီခရွန် ကူးစက်မှု ပိုမြန်ပေမယ့် ဆေးရုံရောက်ရတဲ့နှုန်းက ပိုနည်းတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

နောက်ထပ် ကောင်းကွက်တစ်ခုက တစ်ရက်မှာ လူပေါင်း ၁၈၀၀၀၀ လောက် ကူးစက်ခံနေရတဲ့အတွက် အချိန်အကြာကြီး ဆက်လက်ကူးစက်မှုဖြစ်တော့မှာမဟုတ်ပဲ အကြောင်းရင်းကတော့ ကူးစက်ခံရမယ့် ဦးရေ မရှိတော့တာဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

တစ်ရက်ပြီး တစ်ရက် ကူးစက်မှုများလို့ ကူးစက်ဖို့ ကျန်သေးတဲ့ လူဦးရေ ပိုပို နည်းပါးလာမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် မကြာခင် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ် ပြည်နယ်မှာ ကူးစက်မှု အရေအတွက်က နောက်တစ်ပတ်လောက်မှာ ကျဆင်းလာနိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီကြာသပတေးနေ့စာရင်းအရ NSW မှာ ကူးစက်သူ ၃၄၉ ၉ ၄ ဦးရှိပြီး ၆ ဦး သေဆုံးရပါတယ်။ ဗစ်တိုးရီးယားပြည်နယ်မှာတော့ ကူးစက်သူ ၂၁၉ ၉ ၇ ဦးရှိပြီး ၆ ဦးသေဆုံးရသလို ကွင်းစလန်းပြည်နယ်မှာလည်း လူပေါင်း ၁၀၃၃၂ ဦး ကူးစက်ပြီး ၁ ဦး သေဆုံးရပါတယ်။