برای شنیدن خبرها، گزارشها و مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید.
بعد از اگست ۲۰۲۱ وقتیکه طالبان کنترول افغانستان را بدست گرفت، آیندهٔ میلیونها زن و دختر افغان در یک یک لحظه برهم خورد.
در حاکمیت طالبان، زنان از دسترسی به آموزش دوره متوسطه و پوهنتونها محروم، از بسیاری مشاغل کنار گذاشته و با محدودیتهای شدید بر آزادی، رفتوآمد و حضور اجتماعی روبرو گردیدند.
بر اساس معلومات سازمان ملل متحد، نزدیک به ۸۰ درصد زنان جوان ۱۸ تا ۲۹ ساله در افغانستان در حال حاضر نه مشفول آموزش اند، نه کدام شغل دارند، و نه مصروف آموزش های تخنیکی و مسلکی میباشند. که این گونه محدودیتها اکنون به یکروال عادی تبدیل شده و در چهار سال حاکمیت طالبان، هیچ فرمانی که حقوق زنان و دختران را محدود کرده باشد، لغو نشده است.
رویا (نام مستعار) در سال ۲۰۲۱ در سال آخر پوهنتون بود و از جمله آخرین زنانی بهشمار میرود که پیش از بسته شدن دروازههای تحصیلات عالی بهروی زنان، فارغ شد. بخش خبری اس بی اس به دلیل نگرانیهای امنیتی نام او را تغییر داده است.
او در جریان درسخواندن، در بخشهای مختلف از جمله آموزش و رسانه ها نیز کار کرده تا استفلالیت فردی را کسب کند.
رویا در سال ۲۰۲۲ فارغ شد، اما میگوید از آن زمان به اینسو بیکار بوده و مجبور شده در خانه بماند.
او به بخش خبری اس بی اس میگوید:"محدودیتهای طالبان تنها کارم را نگرفت؛ فکر میکنم هویت و بخشی از آیندهام را گرفت. من یک دختر مستقل بودم؛ روی پای خودم میایستادم و تصمیم خودم را میگرفتم."
او میافزاید: "هر کسی که در چنین وضعیت قرار بگیرد، احساس بیارزش بودن میکند؛ ترس و ناامیدی در وجودش شکل میگیرد. سختترین بخش این است که بدانی توانایی انجام یک کار را داری، اما اجازه نداری انجامش بدهی، همین دردناکترین چیز است."
این وضعیت نه تنها زندگی من بلکه فکر میکنم آیندهی نسلی از زنان افغان را نیز درخاموشی نابود کرده است.
حذف از فضای عمومی
در دههٔ ۱۹۹۰ در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان، زنان افغان به شدیدا سرکوب شدند. اما پس از سقوط طالبان در ۲۰۰۱، دستاوردهای قابلتوجه از دسترسی به آموزش تحصیل و کار گرفته تا حضور در نقشهای برجستهٔ سیاسی برای زنان شکل گرفت.
ذکی حیدری، فعال تدوین ستراتیژی در سازمان عفو بینالملل آسترالیا، میگوید: پس از سال ۲۰۰۱ و با ورود ناتو و متحدانش به افغانستان، زنان بهویژه در شهرهای بزرگ به بخشی از آزادیها و حقوق دسترسی داشتند.
او میگوید: "میتوانستند به پوهنتون بروند. افغانستان پارلمان داشت که در آن نمایندگان زن و وزیران زن حضور داشتند. زنان در ادارات دولتی و در فضاهای عمومی نقشهای مختلف ایفا میکردند.
او اضافه میکند:"در روستاهای دور دست افغانستان بعضی محدودیتهایی موجود بود زیرا فعالیت طالبان ادامه داشت و بخشهایی از کشور هنوز زیر کنترل طالبان بود."
با وجود پیشرفتهای آن دوره، افغانستان در سال ۲۰۱۱ در یک سروی بنیاد "Thomson Reuters Foundation" بهعنوان خطرناکترین جای جهان برای زن بودن معرفی شد؛ سرویای که خشونت گسترده، خدمات صحی ضعیف و فقر را از عوامل اصلی دانسته بود.
یک دهه بعد، در اگست ۲۰۲۱، ایالات متحده پس از ۲۰ سال جنگ نیروهایش را از افغانستان بیرون کرده و طالبان دوباره قدرت را بهدست گرفت.
حقوق زنان و دختران بهگونه سریع عقب زده شد. اکنون زنان از سفر بیش از ۷۵ کیلومتر بدون همراه مرد (محرم) منع شده، از اماکن عمومی مانند پارکها و سالونهای ورزشی محروماند و مجبور به رعایت پوششهای سختگیرانهای هستند که حضور اجتماعی آنان را محدود میسازد.
آقای حیدری به بخش خبری اس بی اس میگوید زنان در افغانستان تحت طالبان "عملاً بهگونهٔ کامل از فضای عمومی حذف شدهاند".
وقتیکه طالبان افغانستان را تصرف کردند، تمام حقوق از زنان سلب شد و آنها مجبور به خانهنشینی شدند.
او همچنان می افزاید: "افغانستان یکی از معدود کشورهایی در جهان است که زنان را از دسترسی به ابتداییترین حقوقشان محروم میکند."
بیش از ۱۵۰۰ روز بدون آموزش
بر اساس گزارش سال 2025 از یک نهاد ملل متحد (UN Women) ۹۲ درصد مردم افغانستان از ادامه آموزش دختران پس از صنف ششم حمایت میکنند. با این حال، برای بسیاری از دختران در سن مکتب متوسطه، اکنون چهار سال از شش سال ممکنِ آموزش متوسطه از دست رفته است.
مریم (نام مستعار) زمانی که طالبان آموزش متوسطه را برای دختران ممنوع کرد، در صنف پنجم بود. او اجازه یافت تا آموزش ابتدایی را تکمیل کند، اما نتوانست به مقاطع بالاتر برود. او میگوید پذیرفتن این واقعیت بسیار دشوار است.
او میگوید: "وقتی دروازههای مکتب بسته شد و گفتند دختران بعد از صنف ششم حق درس خواندن ندارند، این فقط روی من نه، روی همه دختران افغان تاثیر بد گذاشت."
او میافزاید: "این واقعاً یک نابرابری بزرگ است که در کشورهای دیگر دختران میتوانند درس بخوانند و آینده روشن بسازند، اما در افغانستان یک تعداد زیاد دختران هیچ امیدی برای آینده ندارند."
افغانستان تنها کشوری در جهان است که در آن دختران از آموزش متوسطه و بسیاری از انواع کار منع میشوند، اما در عین حال میتوان آنان را در سرک ها دید که برای تامین هزینه خانوادههایشان گدایی میکنند.
مریم که اکنون ۱۴ ساله است، میگوید از تداوم این بیعدالتی بهشدت ناامید است، اما همچنان امید دارد جامعه جهانی بتواند زمینه آموزش را برای دختران فراهم کند.
او میگوید: "دیدن زنانی که گدایی میکنند در حالی که حق رفتن به مکتب را ندارند، بیعدالتی است."
و اضافه میکند: "درخواست من از جامعه جهانی این است که از راه مذاکره با حکومت طالبان به توافق برسند تا مکتبها را برای دختران باز کنند و اجازه بدهند دختران به آموزش ادامه بدهند."
بخش خبری اس بی اس برای دریافت نظر طالبان در مورد وضعیت زنان و دختران در افغانستان تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.
ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان در یک گفتوگوی در ماه اگست سال ۲۰۲۵ با اس بی اس پشتو گفت روی حقوق زنان کار شده و افزود زنان در بخشهای مختلف دولتی از جمله صحت، آموزش و امنیت شاغلاند. او گفت محدودیتهای آموزشی برای زنان "موقتی" است و طالبان تلاش دارد چالشهای موجود را حل کند.
او به اس بی اس پشتو گفت:
"زنان اکنون جایگاهی را پیدا کردهاند که حق مشروع (بر اساس شریعت) آنان بود؛ حقی که سالها از آن محروم بودند. امروز به آن دسترسی دارند، میتوانند حق خود را بگیرند، تصمیم بگیرند و سرنوشتشان را تعیین کنند."
او همچنان افزود:"از ابتدا گفته شد این یک تصمیم موقت است و نیازها سنجیده میشود. ما میخواهیم راهی پیدا کنیم که هم اصول شریعت را رعایت کند و هم در جامعه اجماع ایجاد شود."
کمک های آسترالیا به افغانستان
از سال ۲۰۰۱ تا اکنون، حکومت آسترالیا بیش از ۱.۷ میلیارد دالر کمک توسعهای و بشردوستانه به افغانستان فراهم کرده است.
این حمایت حتی پس از بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱ نیز ادامه یافت و آسترالیا در سالهای پس از آن، بیش از ۲۶۰ میلیون دالر برای حمایت از مردم افغانستان اختصاص داده است. وزارت امور خارجه و تجارت آسترالیا (DFAT) میگوید بخش خاص این کمکها برای زنان و دختران تمرکز دارد.
با توجه به اینکه آسترالیا در افغانستان حضور دیپلماتیک ندارد، اس بی اس نیوز آگاهی حاصل نموده که این کمکها از طریق نهادهای سازمان ملل مانند "دفتر هماهنگی کمکهای بشردوستانه سازمان ملل" (OCHA) و "برنامه جهانی غذا " (WFP) توزیع شده است.
یک سخنگوی وزارت امور خارجه و تجارت آسترالیا میگوید حکومت آسترالیا در جریان "یکی از طولانیترین بحرانهای بشردوستانه جهان" به حمایت از مردم افغانستان متعهد است.
او میافزاید:"ما همچنین اخیراً نخستین چارچوب مستقل تحریمها برای افغانستان را ایجاد کردهایم تا آسترالیا بتواند بهگونه مستقیم تحریمها و ممنوعیتهای سفر خود را اعمال کند به حیث واکنش به سرکوب مردم افغانستان، بخصوص زنان و دختران فشار را بر طالبان افزایش دهد."
به گفته این وزارت ، برای سال مالی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ نیز ۵۰ میلیون دالر دیگر اختصاص داده شده است.
اس بی اس نیوز همچنین آگاه شده است که کمکها مطابق با تحریمهای مستقل آسترالیا و تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل ارائه میشود تا اطمینان حاصل شود این کمکها بهگونه مستقیم به طالبان سود نرساند. این کمکها از مسیر شریکهای مورد اعتماد از جمله نهادهای سازمان ملل به افراد نیازمند، از جمله گروههای اقلیت مانند هزارهها، میرسد.
عرفات جمال، نماینده کشوری کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR) در افغانستان، میگوید کمک آسترالیا از طریق رویکرد "کمک مردم به مردم" توزیع میشود؛ رویکردی که از مسیر بروکراسیها عبور نمیکند و با سیاست سازمان ملل در مورد عدم ارائه کمک به طالبان هم خوانی دارد.
او میگوید: "تصویر کلی برای زنان هم در آموزش و هم در کار بسیار تاریک است،. اما در عین حال، یکی از نقاط قوت سازمان ملل این است که کمکهایی که آسترالیا و دیگر کشورها فراهم میکنند، به ما اعمال فشار میدهد."
او اضافه میکند: "ما تلاش میکنیم هر دالری که در افغانستان مصرف میکنیم به مردم برسد. هر جا که بتوانیم چه در کارآفرینی، چه در مراکز اجتماعی، چه در مشاوره و رسیدگی به خشونت مبتنی بر جنسیت تمرکز ما روی زنان است. و در واقع در آمار ما، کمک به زنان و کودکان بیشتر از کمک به مردان است."
مکتبهای پنهانی درافغانستان
در کنار حکومت آسترالیا، جامعههای افغان در آسترالیا نیز در تلاشهای بشردوستانه نقش دارند، و از برنامههای آموزشی پنهانی برای زنان و دختران در افغانستان کمک و حمایت می کند.
داکتر نیلوفر ابراهیمی، که در افغانستان داکتر نساییولادی بود و پیش از بازگشت طالبان عضو پارلمان نیز بوده، پس از اسکان مجدد در آسترالیا در سال ۲۰۲۱، همچنان برای دادخواهی زنان و دختران افغان فعال است.
او به بخش خبری اس بی اس میگوید:
"زنان در افغانستان در تاریکترین دوره تاریخ زندگی میکنند و جهان نباید در برابر این تاریکی خاموش بماند."
او در سال ۲۰۱۹ "بنیاد زمزم" را برای حمایت و توانمندسازی زنان و دختران آسیبپذیر بهویژه یتیمان و بیوهها ایجاد کرد.
دو سال بعد پس از سقوط افغانستان، این بنیاد مستقر در کانبرا،به پناهجویان تازهوارد افغان در آسترالیا را نیز کمک آغاز کرد.
خانم ابراهیمی میگوید اکنون تمرکز اصلی کار این بنیاد راهاندازی مکتبهای پنهانی در افغانستان است؛ جایی که دختران با وجود خطرها، در صنفها شرکت میکنند و درس میخوانند.
او میگوید: "ما این دختران را بسیار محتاطانه گردهم آوردیم و صنفهای ما بیشتر روی زبان انگلیسی و علوم ساینسی تمرکز دارد."
او اضافه میکند: " در اینجا از طریق جمعآوری کمک مالی، پول برای پرداخت معاش معلمان و برخی هزینهها میفرستیم از جمله برای دخترانی که از مناطق دور به محلهای درس میآیند. البته مکانهای درس شان محرمانه است."
اما او میگوید دامنه این کار محدود است.
بر اساس صندوق جمعیت سازمان ملل، تا سال ۲۰۲۵ جمعیت افغانستان حدود ۴۳.۸ میلیون نفر برآورد شده است. بر اساس آمار بانک جهانی در سال ۲۰۲۴، تقریباً نیمی از این جمعیت را زنان تشکیل میدهند.
خانم ابراهیمی میگوید: "اگر افغانستان ۴۰ میلیون نفوس داشته باشد، قطعاً ۲۰ میلیون آن زن است. در میان این ۲۰ میلیون زن که از حق کار، حق آموزش و حتی ابتداییترین حقوق انسانی محروماند، خدمات ما بسیار ناچیز است."
سفارت افغانستان در آسترالیا که توسط دیپلوماتهای تعیینشده از سوی حکومت پیشین افغانستان اداره میشود همچنان با جامعه افغانها همکاری میکند تا برنامههایی را در حمایت از زنان سازماندهی کند.
وحیدالله واعظی، سفیر افغانستان در تبعید، در نومبر ۲۰۲۵ به اس بی اس نیوزگفت: "افغانستان زیر حاکمیت طالبان سرزمینی منزوی است" و می افزاید که این سفارت "یک بستر" برای گردهمآیی مردم فراهم میکند.
او میگوید بزرگترین مسئولیتشان این است که "زمینه دادخواهی بیشتر برای دختران و زنان افغانستان که زیر بزرگترین رژیم سرکوبگر قرار دارند" را تقویت کنند.
ما این وضعیت را (آپارتاید جنسیتی) مینامیم.
"این بزرگترین مسئولیت ماست… باید صدای دختران و زنانی باشیم که خاموش شدهاند و این صدا را بلند کنیم تا دیده شوند و بدانند که ما به آینده آنان و آینده کشور اهمیت میدهیم."
این گزارش با همکاری اس بی اس پشتو تهیه شده است.
اسبیاس دری را ساعت چهار بعد از ظهر روزهای سهشنبه و شنبه از رادیو اسبیاس ٢ بشنوید. فرکانس رادیو اسبیاس ٢ را در محل خود از صفحه راهنمای ما به دست آورید.
برای شنیدن اسبیاس به روی رادیوی دیجیتال، «اسبیاس دری» را جستوجو کنید.
برای خواندن و شنیدن گزارشها و مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید.
