رودا رابرتس: مبارز فرهنگی‌ای‌که سرنوشت یک ملت را تغییر داد

برای شنیدن خبرها، گزارش‌ها و مطالب بیشتر این‌جا کلیک کنید.

با توجه به پروتکل‌های فرهنگی بومیان، اس‌بی‌اس و ان‌آی‌تی‌وی، اجازه استفاده و نشر دوباره نام، صدا و تصویر رودا را کسب کرده است. ما این کار را مطابق با خواسته‌های او انجام می‌دهیم. ما همچنان به مشوره با خانواده و جامعه او ادامه می‌دهیم.

رودا رابرتس برنده نشان ملی آسترالیا، پیشگام و نماد ملل اولی در بخش‌ رسانه، هنرهای نمایشی و خلاق، در سن ۶۶ سالگی درگذشت.

مبارزه کوتاه او با نوع بسیار نادر از سرطان تخمدان، بعد از ظهر شنبه در سرزمین پدری‌اش و در حالی که خانواده‌اش در کنارش بودند، به پایان رسید.

او که زنی از مردمان ویدجابول ویبال از ملت بوندجالونگ در شمال نیو ساوت ویلز بود، سهم بزرگی در قهرمانی و به نمایش گذاشتن فرهنگ، موسیقی، هنر، داستان‌ها، تاریخ و زبان مردمان بومی در سراسر کشور و جهان ایفاء کرد.

در هنرهای نمایشی، او به تعریف دوباره این رشته کمک کرد و آثار مهمی مچون درخشش یا Radiance را در سال ۱۹۹۳را خلق کرد و در آن طوری نقش بازی کرد که برای تیاتر معاصر سیاه‌پوستان بحیث یک معیار محسوب می‌شود.

او که صدای تعیین‌کننده نسل خود بود، نبوغ خلاقانه‌اش در برخی از بزرگترین صحنه‌های جهان نیز درخشید و نحوه اشتراک‌گذاری فرهنگ بومی با مخاطبان ملی و بین‌المللی را شکل داد.

از رهبری او به عنوان مدیر خلاق بخش بیداری یا (Awakening) یا بخش بومی مراسم افتتاحیه المپیک ۲۰۰۰ سیدنی، گرفته تا فعالیت‌هایش در جام جهانی رگبی ۲۰۰۳، ویوید سیدنی، جشنواره گارما، افتتاحیه جام جهانی فوتبال زنان ۲۰۲۳، جشنواره پارتجیما در الیس اسپرینگز؛ دیدگاه او لحظات مهم فرهنگی را متحول کرد.

او مستندها و چندین برنامه برای اس‌بی‌اس از جمله (Vox Populi) و (Hotline) را با میزبانی چهره‌های نمادین اس‌بی‌اس مانند سیلویو ریویه و استیون کوک تهیه و اجراء کرد. Source: Supplied

او در سال ۲۰۱۶ نشان ملی آسترالیا یا (Order of Australia) را به پاس خدمات برجسته در هنرهای نمایشی، رهبری، دادخواهی و ترویج فرهنگ معاصر بومی دریافت کرد.

رابرتس همچنان از سال ۲۰۲۱ منحیث نخستین بزرگ‌قوم مقیم (Elder in Residence) در اس‌بی‌اس و ان‌آی‌تی‌وی خدمت کرد. در همین سال وی بحیث مشاور ملل اولی در انستیتیوت ملی هنرهای دراماتیک یا (NIDA) مقرر شد.

در عین حال او بحیث عضو هیئت مدیره در نهادهای گردشگری بومی آسترالیا یا Indigenous Tourism Australia، نمایش‌نامه‌نویسی آسترالیا یا Playwriting Australia، شورای فرهنگی بین‌المللی آسترالیا یا Australian International Cultural Council، هیئت ضد تبعیض ایالت نیو ساوت ویلز یا NSW Anti-Discrimination Board، اتحادیه بازیگران یا Actors Equity، انجمن ملی توسعه مهارت‌های بومیان و جزیره‌نشینان تنگه تورس یا National Aboriginal and Islander Skills Development Association، شورای روز آسترالیا در نیو ساوت ویلز یا NSW Australia Day council، وانتوک موزیک، اداره دارلینگ هاربر یا Darling Harbour Authority، هیئت مدیره جشنواره گارمای بنیاد یوتو یندی یا Yothu Yindi Foundation Garma Festival Boardو گردشگری بومی آسترالیا خدمت کرده بود.

در سال ۲۰۲۰، او به عضویت هیئت مدیره نهاد Screenworks منصوب شد. این نهاد غیرانتفاعی متعهد به حمایت و توانمندسازی سازندگان و عوامل بخش خلاق در سراسر مناطق دور افتاده آسترالیا است.

در سال ۲۰۲۲، او توسط بخش گردشگری بومی یا Voyages Indigenous Tourism منحیث مشاور در Gallery of Central Australia که اختصاراً بنام (GOCA) یاد می‌شود در تفریح‌گاه "آیرز راک ریزورت" و Mossman Gorge Cultural Centre در شمال کوینزلند استخدام شد.

رودا رابرتس در جوانی به همراه کشیش فرانک رابرتس پدرش. Source: Supplied

این نقش باعث شد که او با درنظرداشت مشوره‌ها میان جوامع آنانگو و وایاجس، برای پروژه‌ای وینتجیری ویرو، کمک کند. این پروژه مشمول نمایش طیاره‌های کوچک بی‌سرنشین، صدا و نورپردازی می‌شد که برای اولین بار در سطح جهان، در اولورو به اجراء درآمد.

در ماه جون ۲۰۲۴، او مسوولیت مدیریت هنری هیئت آسترالیایی در جشنواره هنر و فرهنگ اقیانوس آرام در هاوایی را برعهده داشت و ۷۰ هنرمند، گرداننده و متخصص ملل اولی را رهبری کرد.

داکتر نیکولاس پاپاس رئیس هیئت مدیره اس‌بی‌اس، به خدمات مادام‌العمر رابرتس ادای احترام کرده و گفت:

«رودا رابرتس با رهبری جسورانه و بینش عمیق، با اعتقاد راسخ و حس عمیق نظارت فرهنگی؛ رهبری کرد که اثر ماندگار بر حیات خلاق و فرهنگی آسترالیا بر جا گذاشت. سهم او معیاری را بناء نهاد که ریشه در فرهنگ، صداقت و هدفمندی داشت.»

«او پیوند میان فرهنگ‌های ملل اولی و آسترالیای چندفرهنگی معاصر را تقویت کرده و همیشه جایگاهی خاص در اس‌بی‌اس خواهد داشت.»

«او آن چیزی‌را که انجامش در رسانه‌های آسترالیا ممکن بود، گسترش داد و تأثیر او همچنان اس‌بی‌اس و بخش وسیع‌تری از هنر و رسانه را برای سال‌های آینده هدایت خواهد کرد.»

جین پالفریمن سرپرست ریاست اس‌بی‌اس، خاطرنشان کرد که رابرتس در اشتراک‌گذاری داستان‌های ملل اولی و ایجاد مسیرهای برای نسل‌های آینده سخاوتمند بود.

«رودا یک پیشگام واقعی و یک رهبر در اکثر اولین‌ها در صنعت ما بود و نقشی تحول‌آفرین در بازنمایی بومیان و جزیره‌نشینان تنگه تورس در چشم‌انداز فرهنگی آسترالیا ایفا کرد.»

«در اس‌بی‌اس تأثیر او عمیقاً احساس می‌شود، اخیراً به عنوان نخستین بزرگ‌قوم مقیم ما، فرهنگ را در تاروپود نهاد ما نهادینه کرد. او در به اشتراک گذاشتن دانش، خرد و روحیه خود بی‌اندازه سخاوتمند بود و همچنان راهنمای نحوه کار، رهبری و داستان‌گویی ما خواهد بود.»

رودا رابرتس در سال ۲۰۱۶ نشان ملی آسترالیا یا (Order of Australia) را به پاس خدمات برجسته در هنرهای نمایشی، رهبری، دادخواهی و ترویج فرهنگ معاصر بومی دریافت کرد. Source: Supplied

پیش از درگذشتش، رابرتس از سوی انتونی البانیزی صدراعظم آسترالیا برای مسلک و خدماتش مورد ستایش قرار گرفت.

آقای البانیزی در ماه دسمبر سال گذشته گفت: «رودا، بسیار متشکرم. برای هر آنچه خلق کردی، الهام بخشیدی و به اشتراک گذاشتی. ما به مسلک خارق‌العاده تو و مسیری که برای همه کسانی‌که پس از تو می‌آیند هموار کردی، ادای احترام می‌کنیم.

شوهر رودا استیون نام دارد و در قید حیات است. فرزندانش جک، سارا و امیلی نام دارند. امیلی خواهرزاده رودا است که وی را از طفولیت به فرزندی قبول کرده است.

از جمله افتخارات بی‌شمار او، دریافت جایزه Ros Bower Award از شورای آسترالیا در سال ۲۰۱۹، جایزه Helpmann Award از Sue Nattrass Award در سال ۲۰۱۸، جایزه Deadly Awardبرای گویندگی در سال ۱۹۹۸ و جایزه Sidney Myer Facilitators در سال ۱۹۹۷ بود.

در جولای سال گذشته، به او جایزه "دستاورد مادام‌العمر" در جوایز رسانه‌ای ملل اولی اعطا شد.

رابرتس مربی و دوست هنرمندان، بازیگران، موسیقی‌دانان، تهیه‌کنندگان، روزنامه‌نگاران و فعالان فرهنگی بی‌شماری بود.

رابرتس که متولد ۱۹۵۹ در نیو ساوت ویلز بود، در اولین کنفرانس ملی نمایشنامه‌نویسان سیاه‌پوست در سال ۱۹۸۷ اشتراک کرده و در سال ۱۹۸۸ "بنیاد ملی تیاتر بومیان" یا Aboriginal National Theatre Trust را تأسیس کرد. او در سال ۱۹۹۳ در نمایشنامه تحسین‌شده لوییس نورا با نام درخشش یا (Radiance) در تیاتر جاده بلوه یا Belvoir St Theatre درخشید. این نمایشنامه در اواسط دهه ۹۰ راه را برای تیاتر سیاه‌پوستان باز کرد.

در سال ۱۹۹۴، در اوج دوره مسلکی‌اش، با بازیگر بیل هانتر ازدواج کرد. او بعدها در سال ۱۹۹۸، تنها سه سال پیش از مرگ او، جدا شد.

در اواخر دهه ۱۹۹۰، او توسط کمیته سازماندهی بازی‌های المپیک سیدنی (SOCOG) در نقش‌های مختلف مشاور هنری برای المپیاد فرهنگی، جشنواره رویا، یا (Dreaming 1997-2000) رویدادهای رویای سیدنی، حمل مشعل و به عنوان مدیر خلاق بخش بومی مراسم افتتاحیه المپیک سیدنی (بخشی ۸ دقیقه‌ای به نام بیداری) استخدام شد.

به عنوان مسوول برنامه‌ریزی پروگرام‌های بومی در اوپرا هاوس سیدنی از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱، رابرتس جشنواره فضای باز سالانه‌ای برای تجلیل از موسیقی، رقص و فرهنگ ملل اولی به نام Homeground در سال ۲۰۱۴ ایجاد کرد و در سال ۲۰۱۵ بخش Dance Rites را به آن افزود.

او یک برنامه ملی هفته‌وار به نام Deadly Voices from the House را در سال ۲۰۱۶ تولید کرد. بر پروژهSonglines نورپردازی بادبان‌های اوپرا هاوس با آثار هنری بومی در سال ۲۰۱۶ نظارت داشت و پروژه‌های Badu Gili را راه‌اندازی کرد.

رودا رابرتس (سمت چپ) گرداننده برنامه (First in Line) بود؛ نخستین برنامه وقایع جاری بومیان که از تلویزیون آسترالیا پخش شد.

راه او به سمت هنر یک راه مستقیم نبود.

او در سال ۱۹۷۹ بحیث پرستار راجسترشده فارغ‌التحصیل شد و در سال ۱۹۸۱ به لندن رفت تا در شفاخانه وست‌مینستر و همچنان در شفاخانه‌های در ایتالیا، یونان و هند کار کند.

رابرتس در اواسط دهه ۱۹۸۰ برای تحصیل در هنرهای نمایشی به سیدنی بازگشت.

نقش‌های بازیگری در تلویزیون و تیاتر به سرعت دنبال شد.

او بحیث یک پیشگام در بخش‌رسانه‌ها و نشرات ظاهر شد. در سال ۱۹۸۹، او برنامه (First In Line) را به همراه مایکل جانسون اجراء کرد. این اولین برنامه وقایع جاری مردمان بومی در آسترالیا بود.

او بعدها مستندها و چندین برنامه برای اس‌بی‌اس از جمله (Vox Populi) و (Hotline) را با میزبانی چهره‌های نمادین اس‌بی‌اس مانند سیلویو ریویه و استیون کوک تهیه و اجراء کرد.

در سال ۱۹۹۳، او به عنوان تهیه‌کننده و گوینده در برنامه رادیوی ملی (Deadly Sounds) کار کرد؛ برنامه‌ای که ۲۱ سال ادامه داشت و به جامعه بومی صدای مثبتی در رسانه‌های آسترالیا بخشید.

علاوه بر اس‌بی‌اس، کارنامه تلویزیونی او شامل بازی در سریال‌های (Home and Away)، (A Country Practice) و (Blue Heelers) است. آثار سینمایی او شامل (Until the End) ساخته ویم وندرس و تعدادی فیلم کوتاه است.

در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۱۸، رابرتس درباره تأثیر داستان‌سرایی ملل اولی در دهه ۱۹۸۰ اظهار داشت:

«نه تنها با First In Line، بلکه Vox Populi فرصت بزرگی برای نمایش داستان‌های بود که به معنای واقعی داستان‌های خبری خوب بودند، اما دیدگاه دیگری، لنز متفاوتی را ارائه می‌دادند.»

«ما از داستان‌های نرم به سمت اطمینان از وجود داستان‌های سیاسی و داستان‌های کاملاً مبتنی بر اطلاعات رفتیم که دیدگاه متفاوتی را نشان می‌دادند.»

با آغاز هزاره جدید، اعتبار، نفوذ و نبوغ او با استخدام در بسیاری از رویدادهای بزرگ از جمله مراسم تحویل المپیک آتن، مراسم افتتاحیه موزیم کوی برانلی پاریس (۲۰۰۶)، نمایشگاه جاپان (۲۰۰۶) و جشن‌های سال نو سیدنی (۲۰۰۸-۲۰۱۱) برجسته‌تر شده است.

او که همیشه حامی هنرمندان، مجریان و موسیقی بومی بود، بنیان‌گذار و مدیر هنری جشنواره‌های متعددی بود.

از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۳، او مراسم سالانه (Woggan-ma-gule) را در برنگارو سیدنی توسعه داد و کارگردانی کرد. این مراسم که صبح روز ۲۶ جنوری برگزار می‌شد، فرهنگ ملل اولی را از طریق موسیقی، رقص، زبان و داستان‌سرایی گرامی می‌داشت.

از ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷، رودا گزارشگر و گرداننده برنامه (Awaye) در رادیوی ملی ای‌بی‌سی بود و از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ مدیریت خلاق جشن‌های سال نو سیدنی را بر عهده داشت.

در سال ۲۰۱۲، رابرتس در خط مقدم اجرای پخش زنده تاریخی ملی به همراه استن گرانت از اولورو بود تا به راه‌اندازی شبکه ان‌آی‌تی‌وی بصورت رایگان کمک کند.

او اخیراً بحیث مشاور انکشافی در مستند (The Colleano Heart) کار کرد. این مستند از سوی ان‌آی‌تی‌وی ساخته می‌شود.

رودا رابرتس برای هنرمندان، بازیگران، موسیقی‌دانان، تهیه‌کنندگان، روزنامه‌نگاران و فعالان فرهنگی بی‌شمار؛ یک مربی و دوست خوب بود. Source: Supplied

او برای تداوی سرطان، از چندین نقش کناره‌گیری کرد، از جمله رهبری فرهنگی در روزنامه (Koori Mail) روزنامه ملی متعلق به بومیان که توسط اوون کریج و کشیش فرانک رابرتس پدر رودا، در می ۱۹۹۱ تأسیس شده بود.

با وجود مریضی، رابرتس در دسامبر ۲۰۲۵ اثر "پسر کاکایم فرانک" یا My Cousin Frank را در اوپرا هاوس سیدنی نوشت و اجراء کرد. این اثر داستان پسر کاکایش فرانک رابرتس را روایت می‌کرد که در سال ۱۹۶۴ اولین المپیکی بومی آسترالیا شد.

این آخرین اجرای عمومی او بود.

او همچنان در حال نوشتن اثر جدیدی به نام "ارکستر هنر بومی جهان" یا The Indigenous World Art Orchestraو کارگردانی مستند بلند  Balang (داستان تام ای لوییس) و در حال توسعه فیلمی به نام  Bukal (داستان هنریتا مری) بود.

تانیا دنینگ-اورمن زنی از مردمان گوگو ییمیتیر و بیری گوبا و مدیر بخش ملل اولی در اس‌بی‌اس بر نقش عظیم رابرتس در الهام بخشیدن به نسل جدید متخصصان رسانه‌ای بومی تأکید کرده و گفت:

«دیدن او در تلویزیون در ساعات پربیننده به من و بسیاری دیگر الهام بخشید، او فقط تغییر را رهبری نکرد، بلکه یک بخش را متحد کرده و رهبرانی را پرورش داد که مشعل تغییر را به پیش می‌برند. رودا، ما پشتت دق شده‌ایم، از تو سپاسگزاریم و تو را در تمام کارهای‌ما با خود خواهیم داشت.»

در جولای ۱۹۹۸، لوییس خواهر دوگانگی رابرتس، هنگام سفر بین نیمبین و لزمور ناپدید شد.

به خانواده گفته شد که این زن ۳۸ ساله تنها به به گشت‌وگذار رفته (gone walkabout) و آن‌ها "واکنش بیش از حد" نشان می‌دهند.

شش ماه بعد، بقایای جسد او در جنگل نزدیک پیدا شد. او بسته شده بود، مورد شکنجه و سوءاستفاده قرار گرفته و به قتل رسیده بود.

رودا رابرتس (سمت چپ) و لوییس خواهر دوگانگی‌اش؛ کسی‌که در سال ۱۹۹۸ به قتل رسید اما قضیه‌اش تاهنوز حل‌نشده باقی مانده است. Source: Supplied

هرگز کسی در ارتباط با مرگ او متهم نشد و قضیه هرگز دوباره بررسی نگردید.

رابرتس اغلباً از لوییس یاد می‌کرد؛ پیوند عمیقی که با هم داشتند و درد همیشگی از دست دادن او را یادآوری می‌کرد.

«از روزی که او رفت، قبل از این‌که شب‌ها بخوابم، به او فکر می‌کنم. اولین چیزی که وقتی بیدار می‌شوم می‌بینم، اوست. بنابراین او همیشه جوان باقی خواهد ماند.»

ابداع اصطلاح "به کشور خوش آمدید" در دهه ۱۹۸۰ نیز به رابرتس نسبت داده می‌شود.

او سال گذشته اس‌بی‌اس اکزامیسن گفت: «این لحظه‌ای بود برای ما تا بر باورهای مذهبی و آئین‌های که همیشه انجام می‌دادیم، تأمل کنیم.»

«با این حال، با اشغالگری و فرآیند همگون‌سازی، آن شیوه‌ها به زودی غیرقانونی شدند.»

او در مصاحبه‌ای با ای‌بی‌اس گفت: «ما فکر کردیم، خوب، چرا دوباره آن پروتکلی را که در جوامع خود انجام می‌دهیم، اما برای بخش هنر معرفی نکنیم؟ و بنابراین فکر می‌کردیم که آن را چه بنامیم؟ و این‌گونه بود که من اصطلاح Welcome to Country را ابداع کردم.»

با نگاه به آینده، رابرتس گفت: «نسل بعدی [یک نسل] درخشان به نظر می‌رسد.»

او در ماه جولای به ای‌بی‌اس گفت: «افرادی هستند که فوق‌العاده تحصیل‌کرده‌اند، اما متفکران منتقد فوق‌العاده‌ای نیز وجود دارند.»

آن‌ها به افق‌ها نگاه می‌کنند و می‌بینند که فرصت‌های وجود دارد. اگر بخواهیم به هر بخش صنعتی در این کشور نگاه کنیم، مردم بومی در آن بخش‌ها کار می‌کنند.»

رابرتس گفت که مردم خارق‌العاده ملل اولی در طیف وسیعی از مسلک‌های تخصصی کار می‌کنند و به آسترالیا و اقتصاد آن خدمت می‌کنند:

«اما ما اغلباً بر آن تمرکز نمی‌کنیم. ما بر چیزهای وحشتناکی تمرکز می‌کنیم که اکثر جوامع نیز با آن‌ها مشکل دارند، چه در حبس و چه در خشونت خانگی.»

در پایان مصاحبه، او پندی را که از پدرش، کشیش فرانک رابرتس، به ارث برده بود به اشتراک گذاشت:

«شما می‌دانید کی هستید. ما هزاران سال اینجا بوده‌ایم. چقدر این موضوع خارق‌العاده است. پس همیشه بخشنده و مهربان باشید.»

بیشتر بخوانید

انتی رودا رابرتس؛ یک بزرگ بومی مقیم اس بی اس که با هنر خود فرهنگ بومی را به نمایش گذاشت

اس‌بی‌اس دری را ساعت چهار بعد از ظهر روزهای سه‌شنبه و شنبه از رادیو اس‌بی‌اس ٢ بشنوید. فرکانس رادیو اس‌بی‌اس ٢ را در محل خود از صفحه راهنمای ما به دست آورید.

برای شنیدن اس‌بی‌اس به روی رادیوی دیجیتال، «اس‌بی‌اس دری» را جست‌وجو کنید.

برای خواندن و شنیدن گزارش‌ها و مطالب بیشتر این‌جا کلیک کنید.