ذبیحالله مجاهد سخنگوی طالبان پس از دوباره به قدرت رسیدن طالبان در اولین کنفرانس خبری خود گفت: «ما میخواهیم تمام رسانهها، آزاد و مستقل باشند و به فعالیتهای خود ادامه بدهند.»
اما بر خلاف گفتههای سخنگوی طالبان، با گذشت هر روز محدودیتهای بیشتر بر رسانه و ژورنالستان وضع میگردد، فعالیت رسانهها متوقف و خبرنگاران زندانی میشوند. در آخرین مورد بر اساس گزارش کمیتۀ مصوونیت خبرنگاران، ادارۀ طالبان فعالیت ۱۴ رسانه را در ولایت ننگرهار متوقف کرد.
طبق گزارشهاى سازمانهاى حامى رسانهها و خبرنگاران، اداره استخبارات طالبان با زندانی ساختن و شکنجه کردن ژورنالستان، آنها را وادار به پیروی از خواستهای شان کرده و تلاش مىكند تا سانسور را نهادینه کند.
اين باعث شده كه صدها ژورنالست مجبور به ترک مسلك و كشور شوند. اکثریت این ژورنالستان به کشورهای همسایه؛ ایران و پاکستان پناه برده و یک تعداد دیگر شان توانسته اند به کشورهای غربی مهاجرت كنند.
میرویس حیدری یکی از ژورنالستان افغان است که مدت ۱۴ سال با رسانههای مختلف کار کرده و اخیراً توانسته است با دریافت ویزه بشردوستانه به آسترالیا بیاید. وی فعلاً در شهر سیدنی زندگی میکند.
آقای حیدری در صحبت با اسبیاس دری گفت که تصمیم نداشت افغانستان را ترک کند و پس از سقوط افغانستان به دست طالبان نیز به کار خبرنگاری خود ادامه داد، اما او ادعا مى كند كه با گذشت مدت کوتاه، طالبان بالای وی فشار آورد.
«پس از سقوط وقتی به دفتر رفتم و میخواستم که برنامۀ تلویزیونی خود را آغاز کنم، متوجه شدم که یک طالب در اتاق فرمان ایستاده است و دیگرش در استدیو. آنها مرا دیکته کردند که به خواست شان مصاحبه را پیش ببرم و تمام چیزها را آنها کنترول میکردند.»
«چهار روز پس یک گروه دیگر طالبان دوباره به دفتر ما هجوم آوردند و سوالات نوشته شده را برایم دادند، و برایم گفتند که به مردم بگوئید، که گروه امارت اسلامی مردم خوب هستند، مردم نباید از آنها بترسند، آنها تروریست نیستند و بخاطر تأمین امنیت مردم آمده ایم.»
به گفتۀ آقاى حيدرى پس از آن ادارۀ استخبارات طالبان وارد عمل میشود و مسؤليناش آقای حیدری را با خود میبرند و او را برای یک هفته در زندان نگه ميدارند.
«نزدیک به یک هفته در ریاست ۴۰ استخبارات طالبان بندی بودم. تحت فشار و شکنجه قرار داشتم. شکنجهها دوام داشت و آنها مرا وادار میساخت، هر آن چیزیکه امارت اسلامی میگوید باید انجام دهم.»
«شانه ام آسیب بسیار جدی دیده، تا هنوز بطور کامل خوب نشده و حالا نیز تحت تداوی قرار دارم، بعضی مسایل دیگر هم است که گفته نمیتوانم.»
مجیبالرحمن اورنگ یک خبرنگار دیگری است که براى مدت ۶ سال مصروف اين كار بوده است. او در نتیجه فشارهای طالبان مجبور شد افغانستان را ترک کند و فعلاً در پاکستان بسر میبرد.
او در صحبت با اسبیاس گفت که طالبان در صدد نهادینه کردن سانسور هستند.
او میگوید: «نهادهای طالبان بویژه استخبارات و اداره امر بالمعروف همیشه بالای خبرنگاران فشار وارد میکنند و تلاش دارند تا سانسور را نهادینه کنند.»
«خبرنگاران در افغانستان بازداشت شده و شکنجه میشوند. همچنان وضعیت اقتصادی خبرنگاران بسیار نگران کننده است. چون بنابر محدودیتهای وضع شده از سوی طالبان بسیاری از رسانهها مجبور شده اند، تا فعالیت خود را متوقف کند.»
آقای اورنگ مدعيست که هنگام فعالیت در افغانستان، طالبان وی را مجبور کردند تا مطالبی را كه در بارۀ اعتراضات زنان، آموزش دختران و گزارشهای برخلاف پالیسیهای طالبان به نشر میرساند، حذف کند.
«میزان تهدیدها تا اندازۀ بود که من بخاطر حفاظت از جان خود با نهاد رسانهای که کار میکردم و نهادهای حامی رسانه و خبرنگاران، رابطۀ خود را متوقف کنم.»
آقای اورنگ مى گويد كه به دلیل تهدیدات طالبان، نخست بطور مخفیانه در کابل زندگی میکرد، تا اینکه زمینه رفتن به پاکستان برایش مساعد شد.
او علاوه مى كند که خبرنگاران در مهاجرت نیز با مشکلات زیادی از جمله مسایل اقتصادی، مشکلات روحی و روانی و بیسرنوشتی روبرو اند.
حفیظ الله بارکزی رئیس اتحادیه ژورنالستان افغانستان است. او مشکلات اقتصادی را یکی از چالشهای عمده اى مى داند كه خبرنگاران در داخل افغانستان با آن دست وگريبان اند.
او میگوید کمیسیون نظارت بر تخطی رسانهها فعالیت دارد و اگر خبرنگاری یا هم کدام رسانهای شکایت داشته باشد، میتواند براى رسيدگى به شكايات شان رسیدگی شود.
او در مورد فعالیت رسانهها در دوران جمهوریت میگوید که در آن زمان در حدود ۵۷۰ رسانه فعالیت داشت اما این تعداد آنها حالا به پيمانۀ قابل ملاحظه اى کم شده است. او دلیل توقف فعالیت رسانهها را در پهلوى محدوديتهاى وضع شده از جانب طالبان، مشکلات اقتصادی و نبود تمویل کنندگان مالی میداند.
«پس از آنکه یک تعداد رسانهها فعالیت خود را متوقف کردند، تعداد دیگری رسانهها به فعالیت آغاز کردند و حالا تقریبا ۴۰۰ رسانه فعالیت دارند.»
یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد در آخرین گزارش خود در بارۀ خبرنگاران و رسانهها گفته است که پس از دوباره به قدرت رسیدن طالبان در اگست ۲۰۲۱ نزدیک به ۵۰٪ رسانهها فعالیت خود را متوقف کرده اند و ۹۰٪ از خبرنگاران زن کار خود را از دست داده اند.
ما خواستیم تا در مورد وضعیت رسانهها و خبرنگاران نظر طالبان را نیز داشته باشیم. اما از آنها پاسخی به سوالات خود در اين مورد دریافت نکردیم.
خبرنگارانی مانند میرویس حیدری و مجیبالرحمن اورنگ از کشورهای غربی بویژه آسترالیا میخواهند تا صدور ویزه برای خبرنگاران را در اولویت قرار دهند.
وزارت امور داخله و مهاجرت آسترالیا به اسبیاس نگاشته است که در حال بررسی درخواستهای ویزه بشردوستانه افغانها است، اما با توجه به زیاد بودن تعداد درخواستها، بررسی همه آنها زمانگیر خواهد بود.
این وزارت در مورد صدور ویزه برای ژورنالستان و در اولویت قرار دادن آنها چیزی نگفته است.
وزارت مهاجرت در پاسخ به سؤال اس بى اس در اين مورد در بياينهاى گفت: "در شرایط فعلی کسانی در اولویت برای دریافت ویزه بشردوستانه قرار دارند که با نیروهای آسترالیایی در افغانستان کار کرده اند، اعضای خانواده افرادیکه ویزه بشردوستانه آسترالیا را دارند و در آسترالیا بسر میبرند، اما از خانواده خود جدا هستند، پناهندگانیکه از سوی کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد به حکومت آسترالیا معرفی شده اند و اعضای گروههای اقلیت مانند زنان و دختران، اقلیتهای قومی و جامعه LGBTQI+".
این گزارش با همکاری اسبیاس پشتو تهیه شده است.
