حیات وحش منحصربه‌فرد آسترالیا؛ از ویژگی‌های خاص تا خطر انقراض

The Great Desert Skink or Tjakura - Image Nicolas Rakotopare.jpeg

The Great Desert Skink or Tjakura. Credit: Nicolas Rakotopare

آسترالیا یکی از غنی‌ترین مناطق جهان از نظر تنوع زیستی است. در این سرزمین گونه‌های مختلف حیوانات و نباتاتی وجود دارد که در هیچ جای دیگر کره زمین پیدا نمی‌شوند. در این بخش "روزنه‌ای به آسترالیا" خواهید آموخت که چه چیزی تنوع زیستی آسترالیا را تا این حد خاص کرده است، چه تهدیداتی متوجه آن است و چگونه همه ما می‌توانیم در محفاظت آن سهیم باشیم.


Key Points
  • آسترالیا یک کشور با تنوع زیستی بسیار بالا است و به دلیل انزوای جغرافیایی، گونه های زیاد در آن وجود دارد که در هیچ جای دیگر زمین یافت نمی شوند.
  • آسترالیا در سطح جهان بدترین سابقه را از نگاه انقراض پستانداران دارد و بیش از ۲۰۰۰ گونه از پستانداران، پرندگان و حیوانات بی مهره در معرض خطر انقراض قرار دارند.
  • هر شخص می تواند با حمایت از نهاد های حفاظت محیط زیست و گروه های تاریخ طبیعی، در حفاظت از حیات وحش و زیستگاه های ارزشمند آسترالیا سهم بگیرد.

    چرا حیات وحش و محیط زیست آسترالیا تا این اندازه ویژه است؟

    پروفیسور هیو پوزینگهم، معاون شورای تنوع زیستی و معاون نهاد BirdLife Australia می‌گوید آسترالیا از نگاه نباتات و حیوانات، منحصربه‌فردترین قاره جهان است. او می‌گوید: «آسترالیا بیش از ۵۰ میلیون سال پیش از دیگر قاره‌ها جدا شد و برای مدت بسیار طولانی، یک قاره جدا و منزوی باقی مانده است.»

    او می‌افزاید: «بخش بزرگی از کیسه‌داران ما، مانند کوالا، کانگرو، ومبت و گلایدرها، و همچنان حیوانات تخم‌گذار ما مانند پلاتیپوس و اکیدنه، در هیچ جای دیگر جهان یافت نمی‌شوند.»

    جید برومیلو، زنی از مردمان یلکا نگانیاتجارا نارونوگا و عضو نهاد Indigenous Desert Alliance، توضیح می‌دهد که برای ملل اولی، مفهوم "سرزمین" فراتر از یک قطعه زمین است؛ سرزمین برای آن‌ها به معنای خانواده، فرهنگ و هویت است.

    سرزمین روایت های ما، رویاپردازی های نیاکان ما را در خود دارد و این مسوولیت ها برای ادامه دادن، بسیار مهم است. ما مکلفیت داریم که از نباتات و حیوانات به شیوه درست مراقبت کنیم.
    Jade Bromilow

    خانم برومیلو می‌گوید: «این گونه‌ها بخشی از نظام غذایی ما، نسل ما، داستان های رویاپردازیِ توکورپا و آموزش های ما است؛ چیزهاییکه بعدتر به نسل بعدی منتقل می‌کنیم.»

    او می‌افزاید: «ما هزاران سال در کنار این گونه ها زندگی کرده ایم و الگوهای شانرا می‌شناسیم؛ این که چه وقت جابه‌جا می‌شوند، چه وقت تولیدمثل می‌کنند، چه وقت در وضعیت خوب قرار دارند و چه وقت چیزی درست نیست. پس وقتی از ویژه بودن حیات وحش و پوشش گیاهی صحبت می‌کنیم، فقط به خاطر منحصر به فرد بودن آن نیست؛ این بخشی از هویت ما به عنوان مردمان بومی است.»

    The critically endangered numbat - image Phil Tucak - Wildlife Outreach Vet.JPG
    The critically endangered numbat. Credit: Phil Tucak

    چرا حفاظت از حیات وحش و نباتات آسترالیا مهم است؟

    حفاظت از تنوع زیستی منحصر به فرد آسترالیا، تنها برای حیوانات و نباتات که در کنار شان زندگی می‌کنیم مهم نیست؛ بلکه برای صحت و رفاه همه آسترالیایی ها اهمیت دارد.

    پروفیسور هیو پوزینگهم می‌گوید: «اکوسیستم های سالم جنگل ها، دریاچه ها و علفزارها خدمات حیاتی برای بشر فراهم می‌کنند. آن‌ها هوای پاک تولید می‌کنند، در کاهش پیامدهای تغییرات اقلیمی نقش دارند و زیربنای برخی از صنعت های بزرگ ما، مانند سیاحت و زراعت، را تشکیل می‌دهند.»

    او می‌افزاید: «اگر گونه ها از بین بروند، متاسفانه کارکرد همین اکوسیستم ها هم ضعیف می‌شود. در نتیجه، منفعت ها و خدماتی که این اکوسیستم ها برای ما انسان ها فراهم می‌کنند نیز کاهش می‌یابد.»

    یکی از گونه های در معرض خطر آسترالیا "اسکینک بزرگ صحرایی" است؛ حیوانی که برای مردمان بومی اهمیت فرهنگی دارد.

    خانم برومیلو توضیح می‌دهد: اسکینک بزرگ صحرایی یا “تجاکورا” یک چلپاسه کوچک نارنجی رنگ است که زیر زمین، در یک سیستم لانه های فامیلی زندگی می‌کند. زیبایی تجاکورا در این است که چندین نسل در یک لانه مشترک زندگی می‌کنند و از همدیگر مراقبت می‌کنند. این موضوع بازتابی از ارزش های است که ما در جوامع بومی برای خانواده، جامعه و مراقبت از سرزمین قایل استیم.»

    Echidna - Arthur Ferguson.jpg
    The Echidna is a monotreme or egg-laying mammal. Credit: Arthur Ferguson

    وقتی یک گونه ناپدید می‌شود، این فقط یک ضایعه محیط زیستی نیست؛ بلکه یک ضایعه فرهنگی هم است.

    خانم برومیلو می‌گوید: «دانش که با آن گونه ها پیوند دارد، کم کم از بین می‌رود. قصه ها، شیوه های زندگی و رابطه ها ضعیف می‌شود. ما در صحرا یک سخن نایاب داریم: اگر سرزمین سالم باشد، مردم هم سالم استند. بسیاری از نباتات و حیوانات در هیچ جای دیگری از جهان زندگی نمی‌کنند و ما می‌دانیم که این تعادل چقدر ظریف است.»

    بحران انقراض در آسترالیا چیست؟

    آسترالیا با یک بحران جدی تنوع زیستی روبرو است؛ بحرانی که زیر تاثیر شکارچیان مهاجم مانند روباه ها و گربه های وحشی، تخریب زیستگاه ها و تغییرات اقلیمی شکل گرفته است.

    متاسفانه آسترالیا همچنان بالاترین میزان انقراض پستانداران را در جهان دارد.

    پروفیسور هیو پوزینگهم می‌گوید: «آسترالیا احتمالاً بیش از نیم میلیون گونه مختلف دارد که بسیاری از آن‌ها هنوز هم به گونه رسمی ثبت و معرفی نشده اند. اما از میان گونه هاییکه خوب می‌شناسیم، ۲ هزار گونه در معرض خطر انقراض قرار دارد.»

    او تاکید می‌کند: « از زمان صنعتی شدن در ۲۵۰ سال گذشته، آسترالیا گونه ها را با سرعتی بیش از ۱۰۰ برابر آنچه “طبیعی” حساب می‌شود از دست داده است. اگر جلو انقراض را نگیریم، ممکن است در ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال آینده نزدیک به نیمی از گونه های خود را از دست بدهیم.»

    کیت برادبی، رئیس نهاد محیط زیستی گاندوانا لینک لمتد در آسترالیای غربی، می‌گوید این نهاد برای وصل دوباره بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر زیستگاه در جنوب‌غرب این ایالت کار می‌کند.

    او می‌گوید: «این یک تراژیدی است که کودکانم نمی‌توانند مثل بزرگان قدیمی که با آن‌ها صحبت کرده‌ام، کمپ بزنند و دور آتش کمپ شان حلقه چشم ها را ببینند؛ یعنی از فراوانی حیات وحش که یک زمان در هر مکان موجود بود.»

    او می‌افزاید: «ما می‌دانیم از بین رفتن پستانداران یک مشکل بزرگ است، اما تازه داریم می‌فهمیم که بحران انقراض برای یک تعداد از نباتات چقدر گسترده بوده؛ نباتات که از بین رفته اند و ما فرصت دیدن شان را هم نداشتیم.»

    The critically endangered Regent Honeyeater - Image Mick Roderick.jpg
    The critically endangered Regent Honeyeater. Credit: Mick Roderick

    چه تهدیدات بر حیات وحش و نباتات آسترالیا تاثیر می‌گذارد؟

    سه تهدید کلیدی، تنوع زیستی آسترالیا را زیر فشار قرار داده است. اول تخریب زیستگاه ها برای توسعه شهری و گسترش زراعت.

    دوم، گونه های مهاجم؛ از جمله معرفی روباه ها، گربه ها، آهو، گونه های مهاجم علف های هرزه و برخی مریضی ها. و سوم تغییرات اقلیمی که به عنوان یک تهدید رو به افزایش، روی تنوع زیستی آسترالیا تاثیر می‌گذارد.

    پروفیسور هیو پوزینگهم می‌گوید: «تغییرات اقلیمی همین اکنون قاره آسترالیا را نزدیک به یک و نیم درجه گرم تر ساخته است.»

    بسیاری از گونه ها نمی توانند خود را با افزایش درجه حرارت و بیشتر شدن رویداد های فاجعه بار مانند؛ آتش سوزی، سیلاب و توفان های شدید استوایی سازگار کنند.
    Professor Hugh Possingham

    تکه‌تکه شدن زیستگاه ها، همراه با تاثیر دیگر روند های تهدید کننده، بسیاری از گونه های حیات وحش و نباتات آسترالیا را در معرض خطر جدی قرار داده است.

    کیت برادبی، رئیس نهاد محیط زیستی "گاندوانا لینک" در آسترالیای غربی، می گوید: «ما همیشه از “تهدیدها” برای حیات وحش و نباتات صحبت می کنیم؛ اما چیزی که واقعاً همین حالا با آن روبرو استیم، حمله های فوری ناشی از تغییرات متعدد است. ما این اکوسیستم بزرگ و به هم پیوسته را تکه تکه کرده ایم و آن را در جیب های کوچک جا داده ایم که به آن ها ذخیره گاه می گوییم؛ در حالی که در بیشتر موارد مدیریت لازم را هم فراهم نمی کنیم.»

    او می افزاید: «ضربه بنیادی این است که ما توانایی تعامل میان بیشتر گونه های حیات وحش و زیستگاه ها را از بین برده ایم. این کار، در همان زمان که جهان و اقلیم در حال تغییر است، تاب آوری آنها را در برابر تغییرات کاهش می دهد. در اصل، ما نظام طبیعی را به قطعه های کوچک تقسیم کرده ایم؛ در حالی که این نظام قرار نیست به شکل قطعه های جداگانه کار کند.»

    Controlled burn by Indigenous rangers - Image Salty Davenport.jpg
    Indigenous desert rangers manage small controlled burns which don’t impact the landscape like large uncontrolled wildfires. Credit: Salty Davenport

    چگونه می توانم از حیات وحش و نباتات آسترالیا حفاظت کنم؟

    همه ما می توانیم در حفاظت از حیات وحش و نباتات آسترالیا سهم بگیریم.

    پروفیسور هیو پوزینگهم می گوید: «به باور من، نخستین گام این است که خود تان معلومات کافی به دست بیاورید. بعد می توانید به یک گروه حفاظت محیط زیست یا یک گروه تاریخ طبیعی در ساحه تان بپیوندید. همچنان می توانید در هر جایکه زندگی میکنید در حویلی تان یا در پارک های محلی ـ درخت ها و بوته های بومی بکارید.»

    «و وقتی خود تان درک کردید که این انقراض ها چه ضایعه تراژیک برای فرهنگ و صحت آسترالیایی ها است، با یک سیاستمدار محلی صحبت کنید و نگرانی تانرا در باره از دست رفتن حیات وحش و نباتات آسترالیا مطرح سازید.»

    چه از طریق گروه های محلی جامعه و چه از راه نهادهای غیرانتفاعی محیط زیست، فرصت های زیادی برای سهم گرفتن در کار های حفاظتی وجود دارد.

    پروفیسور هیو پوزینگهم می گوید: «برنامه ما در اصل روی این تمرکز دارد که در مقیاس بسیار بزرگ، بهبود چشمگیر در صحت اکولوژیکی ایجاد کنیم. اما چنین تغییرات بزرگ، از مجموعه ای از تغییرات کوچک شکل می گیرد که به گونه نسبتاً هماهنگ انجام می شوند. و هر یک از این تغییرات کوچک باید توسط افراد یا گروه های افراد پیش برده شود.»

    او می افزاید: «چه یک فردی که یک زمین پنج ایکری دارد و می تواند حیات وحش را دوباره به ملک خود برگرداند، یا یک گروه سرمایه گذار که می تواند پول معناداری برای تغییر در مقیاس بزرگ فراهم کند؛ هر کدام ما می توانیم کاری انجام بدهیم که تفاوت ایجاد کند.»

    A community tree-planting day - Image Birdlife Australia.jpg
    A community tree-planting day. Credit: Birdlife Australia

    به گفته جید برومیلو، این کار می تواند با یک اقدام ساده آغاز شود: این که بدانید در سرزمین کدام مردم بومی قرار دارید، به دانش محلی گوش بدهید و به آن احترام بگذارید.

    شما همچنان می توانید از کار های حفاظتی به رهبری بومیان و برنامه های رنجر ها حمایت کنید.

    او می گوید: «وقتی جوامع با هم یک جا می شوند، گوش می دهند، یاد می گیرند و مسوولیت می گیرند، ما از جایی محافظت می کنیم که همه ما آن را خاص می دانیم. و این موضوع فقط برای بومیان مهم نیست؛ برای همه مردم آسترالیا مهم است که اگر ما از سرزمین مراقبت کنیم، سرزمین هم از ما مراقبت خواهد کرد.»

    لینک های معلومات بیشتر:

    Biodiversity Council

    Birdlife Australia

    Indigenous Desert Alliance

    Gondwana Link Ltd

    براى بدست آوردن معلومات و توصيه‌‌هاى ارزشمند بيشتر در مورد جابجا شدن تان در زندگى نو در آستراليا در پادکست Australia Explained اشتراك يا آن‌را تعقيب كنيد.

    اگر سوال يا نظرى داشته باشيد، آن‌را از طريق ايميل به آدرس australiaexplained@sbs.com.au بفرستيد.


    به اشتراك بگذاريد

    Follow SBS Dari

    Download our apps

    Watch on SBS

    SBS World News

    Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

    Watch now