افغانهای ساربانیکه در آسترالیا ماندند، اجازه ازدواج نداشتند، بناءً مجبور شدند تا بطور پنهانی ازدواج کنند. اکثریت این ساربانان با زنان ابورجینل و یک تعداد شان با اروپاییهای سفید پوست بویژه زنان آیرلندی ازدواج کردند.
وحیدالله ویسی سفیر کبیر افغانستان در آسترالیا در گفتگو با اسبیاس میگوید که ساربانان افغان بگونۀ رسمی و با عقد قرارداد به آسترالیا آورده شده بودند. او میافزاید که پس از ختم دوره کاری این ساربانان، آنانیکه در آسترالیا باقی ماندند، باید خود را نزد دولت آن وقت ثبت و راجستر میکردند، اما ترس داشتند که مبادا از آسترالیا اخراج شوند. لذا در اختفاء بسر برده و مجبور به ازدواجهای پنهانی شدند.
آقای ویسی میگوید: «وقتیکه در سال ۱۹۰۱ آسترالیا قوانین جدید وضع میکند، اینها (ساربانان) باید برمیگشتند. در آنزمان وضعیت افغانستان درست نبود و بعضیهایشان میفهمیدند، چون نامهها رد و بدل میشد و از وضعیت آگاهی داشتند. باید نزد دولت خود را ثبت و راجستر میکردند. اما از ثبت و راجستر میترسیدند.»
«دلیل ترسشان این بود که ممکن تحت تعقیب قرار میگرفتند و یا هم اخراج میشدند.»
«چون اکثر این ساربانان جوان بوده و نظر به شرایط و وضعیت شان، باید تشکیل خانواده میدادند، در پهلوی آن به حمایت نیز نیاز داشتند. پس با دو گروه نزدیک شدند، یکی با ابورجینلهای آسترالیا ... و یک تعداد دیگر شان با گروههای سفیدپوست آسترالیا که در معادن طلا کار میکردند ... با اینها ازدواج کرده و تشکیل خانواده میدهند.»
دوکتور مجیب عابد پروفیسور تاریخ و استاد پوهنتون کاتولیک آسترالیا در برزبن میگوید، که ساربانان افغان از سوی اروپاییهای سفید پوست مورد تبعیض قرار مىگرفتند و در امان نبودند. همین علت بود كه مجبور به ایجاد فضای خاصی به خود شدند و با مردم بومی آسترالیا ارتباط برقرار کردند.
او میافزاید که این ارتباط منتج به ازدواج با زنان ابورجینل شد.
آقای عابد میگوید: «باید فراموش نکنیم که در آنزمان نژادپرستی زیاد بود در اُنس اجتماع حس برتریت نژادی انگلوساکسون وجود داشت. شتربانان که از یک طرف مسلمان بودند و از طرف دیگر رنگ پوست و نژاد شان بطور آشکارا متفاوت بود، از نظریات و طرزدیدهای نژادپرستانه اجتماعِ فراتر، در امن نبودند.»
«به همین دلیل افغانها آهسته، آهسته فضای خاص خود ایجاد میکنند. یک چیزی که در آنزمان افغانها را کمک میکند، ارتباط یا قرابت نزدیک شان با مردم بومی آسترالیاست. اینها با خانمهای ابورجینل ارتباط برقرار میکنند، یکیدیگر را میبینند و آشنا میشوند.»
«این ارتباطات بسیار به وجه احسن میباشد، عروسیها صورت میگیرند و اولادهایشان به دنیا میآیند. تا حالا نیز در مناطق مختلف آسترالیا فامیلهای وجود دارند که گذشتگان شان افغان بودند.»
داکتر نوراحمد خالدی نیز میگوید که افغانهای ساربان زندگی محقری داشته و اجازه مدغم شدن در جامعه سفید پوستان را نداشتند، از همین جهت مجبور به تأمین روابط با مردمان بومی آسترالیا شدند. او میافزاید که ساربانان افغان مردان ابورجینل را برای بار زدن و پائین کردن بار و امتعه از شترها استخدام کرده بودند، اما با مخالفت حکمرانان آن وقت روبرو شدند.
به گفتۀ آقای خالدی سفیدپوستان نمیخواستند تا مردمان بومی با فرهنگ دیگری آشنا شوند و به همين علت با تصویب یک قانون، از استخدام مردمان بومی توسط ساربانان افغان جلوگیری کردند.
اما این مخالفتها نتوانست از روابط ساربانان با مردمان بومی جلوگیری کند.
بیشتر بخوانید
با صبا رند، نسل چهارم یک شتربان بلوچ افغان آشنا شوید
داکتر خالدی ادامه میدهد: «نژادپرستی به اندازه زیاد بود که دولت آسترالیا نمیخواست، تا ابورجینلها با فرهنگ دیگری آشنا شوند، مخصوصاً با افغانها که میراثدار فرهنگ اسلامی بودند. از همین جهت یک قانون را به تصویب رسانده و استخدام ابورجینلها توسط افغانها را ممنوع کرد.»
فهیم هاشمی یکی از فلمسازان افغان مقیم آسترالیای جنوبی به مشکلات آن زمان و اختلاط افغانهای ساربان با زنان ابورجینل چنین اشاره میکند: «ساربانان اجازه داشتند با خانمهای سفید پوست ازدواج کنند، اما بنابر قانونیکه در آن وقت مرعیالاجراء بود، اجازۀ ازدواج با خانمهای ابورجیل را نداشتند. با این حال در قسمت خانمهای سفیدپوست، اسناد زیاد وجود دارد که ازدواجها صورت گرفته است.»
ریموند زاده یکی از نوادگان و نسل چهارم افغانهای ساربان است. آقای زاده فعلاً در ادلاید زندگی میکند و مسوول یک شرکت ارائه خدمات تکنالوژی معلوماتی است.
او در گفتگو با اسبیاس دری، دادالله بلوچ و خانزاده را به عنوان نیاکان خود یاد کرده و میگوید که هر دوی آنها در سن نوجوانی (حدود ۱۳ یا ۱۴ سالگی) به آسترالیا آمدند. به گفته آقای زاده، دادالله بلوچ در منطقه ماری آسترالیای جنوبی و خانزاده در منطقه بروکینهیل نیو ساوت ویلز مستقر شدند. آنان پس از بلوغ با زنان سفیدپوست آیرلندی ازدواج كردند.
«دو تن از نیاکان من ساربان بودند. یکی از آنها دادالله بلوچ و دیگری خانزاده نام داشت. آنها از طریق بندر کراچی به آسترالیا آمدند. با توجه با اینکه اسناد رسمی آن زمان وجود ندارد، محل دقیق تولد شان برایم واضح نیست. اما تنها همین قدر میدانم که آنها از طریق بندر کراچی به آسترالیا آمده بودند.»
آقای زاده چگونگی برگزاری ازدواج نیاکان خود، را چنین بيان مى كند: «دادالله بلوچ در سن حدود ۳۰ سالگی در منطقه ماری، با لیوینیا ایلینشور یک خانم آیرلندی ازدواج کرد.»
«خان زاده با ماری لاله پاین، زنی از مردمان برکنجی که یک قبیله بومی در نیو ساوت ویلز میباشد، ازدواج کرد.»
«عروسیها براساس اصول و آموزههای مسیحیت رسم و رواج حاکم آن زمان انجام شد.»
ریموند زاده تأکید دارد که اخلاف ساربانان افغان تا هنوز نیز بعضی از جنبههای فرهنگ نیاکان خود را حفظ کردهاند. او میافزاید که اكثر آنها به دليل شرایط حاکم نتوانستهاند دین اسلام را حفظ کنند، اما برخیها تا هنوز نیز با بعضی از اصول دین اسلام پابند هستند.»
«اکثریت شان باور و اعتقادات خود را دارند اما بعضیها از دین اسلام پیروی میکنند.»
«یک تعدادی ما بدون اینکه از دین اسلام پیروی کنیم، برخی از جنبههایش را حفظ کردهایم. مثلاً بعضی از اعضای خانوادهام، گوشت خوک نمیخورند. من شراب نمینوشم، سگرت دود نمیکنم و قمار نمیزنم.»
«پس از وفات عمهام، هنگام دفن کردن جسد، رویش به سمت قبله بود. بدون اینکه ما بطور کامل از دین اسلام پیروی کنیم، برخی از جنبههای آن را تا هنوز نیز با خود داریم.»
او میافزاید که خود را افغان ابورجینل میداند و با همکاری پسران کاکایش توانسته است تا شجره خانوادگی خود را انکشاف داده و نامهاى چهار تا پنج صد تن از خویشاواندان و گذشتگان خود را جمع آوری کند. تاهنوز در حدود ۳۰۰ تن از آنها زنده اند.
تعداد زیاد نوادگان ساربانان افغان در آسترالیای جنوبی زندگی میکنند و یک تعداد دیگر شان در بخشهاى ديگر آسترالیا بسر میبرند.
سفارت کبرای افغانستان در کنبیرا برای تأمین ارتباط با نوادگان افغانهای ساربان برنامههایی را سازماندهى كرده است که در سال ۲۰۲۱ بصورت رسمى آغاز گردید.
وحیدالله ویسی سفیر افغانستان برای آسترالیا میگوید که سفارت افغانستان توانسته است با حدود ۲۵۰ تن از نوادگان افغانهای ساربان ارتباط برقرار کند.
آقاى ویسی دليل برگزاری این برنامه و شناسایی نوادگان افغانهای ساربان را اينگونه بيان مى كند:
«این امر برای ما به عنوان سفارت افغانستان یک نوع مسوولیت اجتماعی ایجاد میکند تا با اینها ارتباط برقرار میکردیم.»
«شکایت و گلایه نوادگان ساربانان افغان این بود که کسی از ما بازخواست نکرد، ما همینجا بیسرنوشت ماندیم.»
آمدن افغانهای ساربان پس از شروع سده بیستم به آسترالیا قطع شد. از این میان ساربانانی که در آسترالیا باقی ماندند، توانستند زندگی خود را در اين كشور بنيانگذارى کرده و بطور عادی آن را ادامه دهند، اما زندگىشان همواره با مشکلات همراه بود.
در مورد اینکه آیا پس از سال ۱۹۰۰ و تأسیس کشور فدرالى آسترالیا افغانهای بیشتر به آسترالیا آمدهاند یا نه، در قسمت بعدی خواهیم پرداخت.
