پارکهای ملی، محلات طبیعی تحت حفاظت، پناهگاههای بحری و مناطق حفاظتشده مردمان بومی از محیطهای زیستی گوناگونی محافظت کرده و قوانین متفاوتی دارند. اما چه چیزی یک منطقه حفاظتشده بومیان را متفاوت میسازد و چگونه میتوانید بفهمید که آیا اجازه بازدید از آن را دارید یا خیر؟
پارکهای ملی و محلات طبیعی تحت حفاظت عمدتاً از زمین محافظت میکنند؛ در حالی که پناهگاههای بحری از زیستگاههای اقیانوسی نگهبانی مینمایند. اما مناطق حفاظتشده مردمان بومی میتوانند از زمین یا سرزمینهای بحری محافظت کرده و مدیریت آنها داوطلبانه بر عهده مالکان سنتی است.
تمام این مناطق حفاظتشده در سرزمینهای قرار دارند که ملل اولی دهها هزار سال از آنها مراقبت کردهاند.
منطقه حفاظتشده بومیان چیست؟
یک منطقه حفاظتشده مردمان بومی، بخشی از زمین یا سرزمینهای بحری است که مالکان سنتی داوطلبانه موافقت میکنند آن را برای حفاظت از محیط زیست مدیریت کنند.
حکومت آسترالیا و گروههای ملل اولی در سال ۱۹۹۷ برنامه "منطقه حفاظت شده بومیان" را بطور مشترک طراحی کردند. این برنامه از مالکان سنتی حمایت میکند تا از تنوع زیستی و ارزشهای فرهنگی محافظت کرده و در عین حال، به آداب و رسوم فرهنگی و مسوولیتهای خود در قبال سرزمینشان ادامه دهند.
در حال حاضر در آسترالیا:
- ۹۶ منطقه حفاظتشده مردمان ملل اولی ثبتشده وجود دارد.
- ۱۱۳ میلیون هکتار زمین تحت پوشش این مناطق است.
- ۹.۳ میلیون هکتار از قلمروهای بحری در این مناطق قرار دارد.
مناطق حفاظتشده بومیان بیش از ۵۵ درصد از "سیستم محلات طبیعی تحت حفاظت ملی آسترالیا" را تشکیل میدهند؛ سیستمی که از حدود یکچهارم مساحت خشکی این کشور محافظت میکند.
پروفیسور ایما لی برنده نشان آسترالیا و زنی از مردمان تراوولوی و استاد پوهنتون فدراسیون (Federation University) که به نام انتی ایما نیز شناخته میشود، توضیح میدهد که مردمان ملل اولی هزاران سال است که از زمینها و آبهای آسترالیا محافظت کردهاند.
«ما همیشه سیستمی برای مراقبت از سرزمین داشتهایم؛ اصولی بسیار ساده اما بنیادی، مانند اینکه نباید بیشتر از نیاز خود برداشت کنید و باید سرزمین را در وضعیتی بهتر برای نسلهای بعدی باقی بگذارید. اینها اصولی هستند که دهها هزار سال و صدها نسل، مردم ما را هدایت کردهاند.»
مناطق حفاظتشده مردمان بومی چه تفاوتی با سایر مناطق حفاظتشده دارند؟
مناطق حفاظتشده مردمان بومی ویژگی منحصربهفردی دارند؛ چون توافقنامههای داوطلبانه میان متولیان سنتی و حکومت فدرالی هستند. با این حال، این روند تنها با ابتکار متولیان سنتی آغاز میشود.
در سایر مناطق حفاظتشده مانند پارکهای ملی، محلات طبیعی تحت حفاظت و پناهگاههای بحری، ایالتها و قلمروها مسوولیت اصلی مدیریت زمین را بر عهده دارند.
مالکان خصوصی زمین، مانند دهاقین و مالداران نیز میتوانند بدون از دست دادن مالکیت مِلک خود، وارد توافقنامههای داوطلبانه حفاظتی شوند. زمینهای واجد شرایطیکه از طریق این توافقنامهها محافظت میشوند، میتوانند به "سیستم محلات طبیعی تحت حفاظت ملی" بپیوندند.
یک تفاوت مهم میان مناطق حفاظتشده مردمان بومی و سایر مناطق، محوریت فرهنگ در نحوه عملکرد برنامه محافظت منطقه بومیان ها است. آنها پیوند میان انسان، فرهنگ و سرزمین را به رسمیت میشناسند.
انتی ایما میگوید این رویکرد با روش "دروازهاش را ببند و رهایش کن" متفاوت است. در جاهای که مالکان سنتی اجازه دسترسی بدهند، برنامههای منطقه حفاظت شده مردمان بومی ها میتوانند فرصتهای را برای بازدیدکنندگان فراهم کنند تا درباره سرزمین آموزش ببینند.
«ما فضایی را برای مردم فراهم میکنیم تا بگویند: "این روش استفاده از آتش [سوزاندن مدیریت شده] بسیار بسیار قدیمی است"، و هر بار که آن بخش سوخته با آتش سرد را میبینید، شاهد سنتهای فرهنگی هستید که هزاران سال این سرزمین را یکپارچه نگهداشته است.»
یک منطقه حفاظت شده بومیان میتواند با منطقه حفاظتشده دیگری مانند یک پارک ملی یا پارک بحری انطباق داشته باشد. در این موارد، مالکان سنتی با سایر نهادهای که حقوق قانونی یا مسوولیتهای مدیریتی آن منطقه را بر عهده دارند، همکاری میکنند.
مناطق حفاظتشده بومیان چگونه اداره میشوند؟
هر منطقه حفاظتشده مردمان بومی دارای یک "برنامه مدیریتی" است که توضیح میدهد مالکان سنتی چگونه از ارزشهای فرهنگی و محیطزیستی آن محافظت خواهند کرد.
ایجاد یک منطقه حفاظتشده بومیان شامل دو مرحله است:
- مشوره (مشارکت): متولیان سنتی، گفتگوها و برنامهریزیها را با گروههای ملل اولی، زمینداران، ذینفعان و شرکای احتمالی رهبری میکنند. آنها اهداف و استراتیژیهای را برای "مراقبت از سرزمین" تدوین مینمایند.
- وقف/اختصاص رسمی: متولیان سنتی تصمیم میگیرند که آیا آن منطقه را به عنوان منطقه حفاظت شده بومیان اختصاص دهند یا خیر. آنها میتوانند از حکومت آسترالیا بخواهند که برنامه مدیریتی را تائید کرده و منطقه حفاظت شده بومیان را بطور رسمی به رسمیت بشناسد.
اعلام یک منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده بومیان، تغییری در مالکیت، حقوق بومی یا حقوق قانونی موجود بر آن سرزمین ایجاد نمیکند.
فعالیتهای مدیریتی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- محافظت از مکانهای فرهنگی و مقدس
- استفاده از روشهای سنتی مدیریت آتش
- نظارت بر انواع در معرض تهدید
- بازسازی زیستگاههای طبیعی
- انجام سرویها و ارزیابیهای تنوع زیستی
- جمعآوری و پاکسازی زبالههای بحری
- کنترول علفهای هرزه و حیوانات وحشی و مخرب
- مدیریت گردشگری و بازدیدکنندگان
- انتقال دانش بومی به نسلهای جوانتر
چرا مناطق حفاظتشده بومیان برای محیط زیست و فرهنگ آسترالیا مهم هستند؟
جس ابراهامز، فعال ملی محیط زیست در بنیاد کنزیرویشن آسترالیا، توضیح میدهد که مناطق حفاظتشده مؤثرترین راه برای اطمینان از صحت و سلامت محیط زیست هستند:
«پارکهای ملی و سایر مناطق حفاظتشده ما تلاش میکنند از مجموعهای نماینده از تمام انواع زیستگاهها یا طبیعتی که در آسترالیا یافت میشود مراقبت کنند. بسیار مهم است که از نمونههای همه انواع طبیعت موجود در آسترالیا محافظت کنیم تا نسلهای آینده بتوانند ببینند آسترالیا چیست و چه شکلی دارد.»
بیش از ۸۰ درصد از نباتات و پستانداران آسترالیا، همراه با ۴۵ درصد از پرندگان آن، در هیچ جای دیگر جهان یافت نمیشوند. با این حال، تنوع زیستی آسترالیا تحت فشارهای رو به افزایشی قرار دارد و شمار انواع در معرض تهدید ثبتشده در سطح ملی همچنان در حال افزایش است.
پروفیسور جیمز واتسن، دانشمند علوم حفاظتی در پوهنتون کوینزلند، میگوید مناطق حفاظتشده برای حفظ انواع در معرض تهدید و اکوسیستمهای در خطر انقراض آسترالیا حیاتی هستند.
«دلیلش این است که این زمینها و آبها از توسعه و ساختوساز کنار گذاشته شدهاند. بنابراین بولدوزرها که باعث تخریب زمین و از بین رفتن پوشش گیاهی میشوند، اجازه ورود به این مناطق را ندارند. سایر فعالیتهای که طبیعت را تخریب میکنند نیز در داخل سرحدات مناطق حفاظتشده اجازه ندارند. بنابراین، آنها نوعی پناهگاه امن محسوب میشوند.».
چگونه میتوانید با احترام از یک منطقه حفاظتشده بومیان بازدید کنید؟
آقای ابراهامز میگوید کارهای ساده زیادی وجود دارد که میتوانید برای کمک به مراقبت از طبیعت انجام دهید:
- حیوانات خانگی خود؛ بخصوص گربههای را هنگام شب در داخل خانه نگهداری کنید.
- بازیافت را بهدرستی انجام دهید تا اطمینان حاصل شود پلاستیک وارد مسیرهای آبی نمیشود.
- در سازمانهای محلی که از پارکها، محلات طبیعی تحت حفاظت یا پارکهای ملی نزدیک شما مراقبت میکنند، بصورت داوطلبانه فعالیت کنید.
- مسائل و نگرانیهای محیطزیستی را با نماینده پارلمان محلی خود مطرح نمایید.
شناخت مناطق حفاظتشده به شما کمک میکند تا در عین درک رابطه ویژه آسترالیا با طبیعت، از آنها لذت ببرید.
انتی ایما میگوید: «اگر به مناطق حفاظتشده به عنوان ضامنی برای آینده خود به عنوان انسان نگاه کنیم، همه ما این ظرفیت را داریم که مناطق حفاظتشده کوچکی در حویلی، بالکن آپارتمان یا در آن فضای سبز عمومی کوچک بسازیم. ما فقط باید انسانهای خوبی باشیم، و مناطق حفاظتشده این موضوع را به ما یادآوری میکنند، و مناطق حفاظتشده بومیان این پیام را ارتقاء میبخشند.»
بنابراین، دفعه بعدی که بازدید میکنید، دریابید که در سرزمین چه کسانی قرار دارید، از راهنماییهای محلی پیروی کنید و به تصمیمات متولیان سنتی احترام بگذارید.
نکات هنگام برنامهریزی سفر
- نقشه یا ویبسایت رسمی را بررسی کنید تا مطمئن شوئید چه کسی منطقه را مدیریت میکند و آیا ورود بازدیدکنندگان مجاز است یا خیر. حکومت آسترالیا یک نقشه ملی مناطق حفاظت شده را نشر کرده است که در آن این مناطق را شناسایی کرده میتوانید.
- با نهادهای مربوطه مالکان سنتی، مدیر منطقه حفاظت شده بومیان، شورای زمین یا اداره پارکها درباره جوازهای دسترسی، مسدودیها و مکانهای حساس از نظر فرهنگی مشوره کنید.
- لوحهها و علائم ممکن است برخی مناطق حفاظتشده را مشخص کنند، اما همیشه وجود ندارند. شما نباید تنها به لوحهها اعتماد کنید.
و به یاد داشته باشید، هر مسیری که در آن قدم میزنید، هر ساحلی که از آن بازدید میکنید و هر جنگلی که در آن به کاوش میپردازید، بخشی از چیزی بسیار بزرگتر است: بخشی از میراث طبیعی و زنده فرهنگی آسترالیا.
برای معلومات ارزشمندتر و توصيهها در مورد مستقر شدن در زندگی جدید خود در آسترالیا، در پادکست اسبىاس تحت عنوان Australia Explained يا روزنهاى به آستراليا اشتراك یا آنرا دنبال کنید.
آیا سوال یا نظرياتى در مورد موضوعات براى اين بخش معلوماتى دارید؟ ایمیلى به ما به آدرس australiaexplained@sbs.com.au بفرستيد.
