In het kort
- Sinds 1893 maakt Nederland het zijn burgers erg moeilijk om twee paspoorten te bezitten.
- Duizenden Nederlanders hebben automatisch hun staatsburgerschap verloren, soms zonder dat ze het wisten.
Branko Dijkstra zegt dat hij “nooit heeft omgekeken” nadat hij van Nederland naar Australië verhuisde, maar hij zegt dat het “emotioneel” was om gedwongen te worden zijn Nederlandse identiteit op te geven.
Hij emigreerde in 2005 naar Australië met zijn Nederlandse vrouw en twee zoons, toen de jongens ongeveer zes maanden oud waren.
In 2021 maakte hij de moeilijke keuze om zijn eigen Nederlandse staatsburgerschap op te offeren voor zijn kinderen, zodat zij de mogelijkheid zouden hebben op een gegarandeerde toekomst in Australië.
“Als je jonger bent dan 18 wanneer je een andere nationaliteit aanneemt, mag je je Nederlandse staatsburgerschap behouden. Dus zij werden Australisch toen ik Australiër werd, en konden hun Nederlandse paspoort behouden,” zei hij.
“Ik weet wat ik met mijn leven doe, terwijl zij nog jong zijn en geen idee hebben waar ze uiteindelijk terechtkomen. Australiër worden was voor mij een manier om de hele wereld voor hen open te stellen en hun hier een thuis te geven.”
Maar dat betekende niet dat het geen emotionele keuze was om afstand te doen van zijn Nederlandse staatsburgerschap.
“Het papierwerk afhandelen was allemaal heel logisch, maar tijdens de naturalisatieceremonie voelde ik echt dat het iets betekende — een mijlpaal in het leven. Er was een vóór en een ná, en het zou een verschil maken,” zei Dijkstra.
“Het was emotioneel.”
Na meer dan 130 jaar zal Nederland volgende maand in het parlement debatteren over zijn strenge aanpak van dubbele nationaliteit, wat duizenden voormalige Nederlanders hoop geeft dat zij hun land ooit weer hun thuis kunnen noemen.
In tegenstelling tot andere Europese landen houdt de Nederlandse overheid vast aan wetten uit het koloniale tijdperk, waardoor burgers automatisch hun paspoort kunnen verliezen als zij een tweede nationaliteit aannemen.
“Het gebeurt duizenden keren,” zei Eelco Keij, voorzitter van de Stichting Nederlanders Buiten Nederland.
De ene dag Nederlands, de volgende niet meer — zonder enige kennisgeving en met weinig kans op beroep.
“Mensen kunnen er jaren later pas achter komen dat ze geen staatsburger meer zijn,” zei Keij.
Vorig jaar ontdekte een Nederlandse natuurkundige die de Nobelprijs had gewonnen dat hij geen Nederlands staatsburger meer was, nadat hij dertien jaar eerder de Britse nationaliteit had aangenomen om een riddertitel te kunnen ontvangen.
Nederland werd onlangs ook opgeschrikt door het zogenoemde ‘passportgate’-schandaal, nadat bekend werd dat een Nederlandse voetballer met Indonesische afkomst een Indonesisch paspoort had aangenomen om in 2025 een plek te bemachtigen in het nationale elftal van de voormalige Nederlandse kolonie.
Zonder dat hij of zijn team daarvan op de hoogte was, betekende dit automatisch dat hij zijn Nederlandse staatsburgerschap had verloren en daardoor niet langer zonder werkvergunning in het Nederlandse betaald voetbal mocht spelen.
Ongeveer 25 spelers — die aanbiedingen hadden aangenomen om voor Indonesië, Suriname en Kaapverdië uit te komen — werden door deze onthulling getroffen.
Een tribunaal bepaalde uiteindelijk dat 133 wedstrijden niet opnieuw hoefden te worden gespeeld, ondanks het feit dat niet-speelgerechtigde spelers hadden meegedaan, in een zaak die was aangespannen door tegenstanders die andere teams probeerden te betrappen.
“De spelers zullen hun staatsburgerschap waarschijnlijk kunnen terugkrijgen — ze zullen eerst een werkvergunning moeten krijgen en daarna een jaar in het land moeten wonen,” zei Eelco Keij.
“Het is vervelend, maar oplosbaar. Voor veel mensen die dit overkomt, is terugkeren naar Nederland echter veel minder eenvoudig en kunnen zij hun Nederlandse staatsburgerschap voorgoed verliezen.”
Hij zei dat er verschillende uitzonderingen bestaan — trouwen met iemand uit een ander land is er één, en jonger zijn dan 18 jaar een andere — maar voor veel mensen betekent het aannemen van een nieuw paspoort automatisch dat zij hun Nederlandse paspoort verliezen.
Het terugkrijgen van een paspoort is bovendien erg moeilijk: uit Nederlandse cijfers blijkt dat slechts 4 procent van de aanvragers daarin slaagt.
Politieke belangen
Volgens het Australische Bureau voor de Statistiek zijn meer dan 49.000 Australische staatsburgers geboren in Nederland.
Velen van hen hebben moeten kiezen tussen het land waar zij geboren zijn en het land waar zij nu wonen, in tegenstelling tot andere immigranten die hun oorspronkelijke paspoort mogen behouden wanneer zij Australiër worden.
Eelco Keij — wiens organisatie zich al jaren inzet voor wetswijzigingen — zei dat de situatie van Branko Dijkstra heel typerend is.
“Ze willen niet per se terugkeren, maar voor hen gaat het om identiteit, en wij vinden dat de overheid iets verschuldigd is aan mensen die onvrijwillig hun Nederlandse staatsburgerschap zijn kwijtgeraakt.”
Hij zei dat de Nederlandse aanpak in de 19e eeuw gebruikelijk was onder Europese koloniale mogendheden, die loyaliteit aan de natiestaat boven alles stelden.
Maar terwijl buurlanden van Nederland — waaronder Duitsland, Denemarken en België — hun wetgeving hebben aangepast, zei hij dat er in Nederland “sterke weerstand” blijft bestaan.
Van de 195 landen die door de VN worden erkend, staan er 120 meerdere nationaliteiten toe. In Europa zijn alleen Nederland en Oostenrijk nog uitzonderingen.
Hij zei dat de politieke partijen verdeeld zijn en dat, net als in veel andere Europese landen, ook Nederland een toename van radicaal-rechtse partijen heeft gezien, waardoor veranderingen rond immigratie politiek gevoelig liggen. Toch blijft hij hoopvol.
“We zijn er nog niet, maar voor het eerst wordt het volgende maand in het parlement besproken, wat een enorme stap vooruit is,” zei Eelco Keij.
“De partijen zijn nog steeds verdeeld, maar het is een grote stap vooruit.”
Zijn hoop is dat eventuele wijzigingen in de Nederlandse nationaliteitswetgeving het makkelijker maken voor mensen die hun paspoort zijn kwijtgeraakt om het terug te krijgen.
In 2025 herstelden Canada en Zuid-Afrika beide de burgerstatus van mensen die deze waren kwijtgeraakt.
Buitengesloten
Voor Adriana van Bockel was het opgeven van haar Nederlandse staatsburgerschap geen keuze.
Ze was twee toen haar familie naar Australië emigreerde en elf toen ze Australisch staatsburger werd, waardoor ze haar Nederlandse paspoort verloor op grond van de toen geldende wetgeving.
"We hebben er toen niet veel over nagedacht, maar het verliezen van mijn Nederlandse nationaliteit is best verdrietig geweest," zei ze.
Ze trouwde uiteindelijk met een mede-Nederlandse immigrant, en samen kregen ze drie kinderen.
Iedereen in haar directe familie — inclusief haar kleinkinderen — is Nederlands, behalve zijzelf.
“Ik ben cultureel Nederlands, ik word in het Nederlands verstaan, we eten Nederlands eten — maar ik voel me een beetje buitengesloten,” zei ze.
“Het zou echt veel voor me betekenen als ik weer Nederlands staatsburger zou kunnen worden.”
Dit verhaal is geproduceerd in samenwerking met SBS Dutch.
Mis niets van SBS Dutch! Abonneer je op onze feed in Spotify of Apple Podcast.
Voor het laatste nieuws van SBS News kun je de app downloaden en je abonneren op de nieuwsbrief.
