Frydenberg wankelt
Kooyong is één van de zwaarst bevochten kiesdistricten in Australië. Sinds jaar en dag heersen de Liberals in dit lommerrijke stukje Oost-Melbourne. De zetel van de liberale kandidaat, de Minister van Financiën nota bene èn de tweede man in de liberale hiëarchie, wankelt. Langs de lijn van de plaatselijke voetbal- en hockeyvelden heeft iedereen het erover dat hij beide sportclubs 40.000 dollar heeft beloofd als hij gaat winnen. Sinds wanneer bemoeit de federale regering zich met subsidies aan sportclubs? In oorlogstijd is alles geoorloofd…
En de strijd is hard deze keer. In het twee-stromen-stelsel van Australië verwacht je dat de belangrijkste opponent een Labour-kandidaat zou zijn. Maar er zijn geduchtere tegenspelers: de kandidaat van de Groenen, Julian Burnside, gooit hoge ogen. Net als Oliver Yates, een onafhankelijke kandidaat uit de zakenwereld. De politiek leeft in elk geval weer in de oostelijke suburbs van Melbourne. Overal rijden pickups (‘utes’) met reclameborden rond. Overal zie je de blauwe billboards met Josh Frydenberg - ’Delivering for Kooyong’, hij zal leveren! En ook de grote schreeuwend-gele aanplakbiljetten van United Australia Party kun je niet missen.
In de verkiezingsstrijd om Kooyong komen alle aspecten van het Australische kiessysteem naar voren.
Westminster systeem
Het Australische politieke stelsel is gestoeld op het Britse ‘Westminster’ systeem. De Nederlandse democratie heeft zo zijn eigen wortels. Er zijn drie wezenlijke verschillen tussen beide systemen en juist deze verschillen maken het karakter van de politiek zo anders, en het politiek bedrijven zoveel moeilijker (of makkelijker?).
1. Kiesdistricten
Bepalend in de eerste plaats is dat de Australiërs hun parlementsleden kiezen op basis van het kiesdistricten-stelsel. Dat betekent dat je jouw man of jouw vrouw in de regio kiest. De kandidaten wonen bij je in de buurt, hebben een binding met de lokale problemen en zullen - zo is de gedachte - in Canberra ook echt jouw belangen verdedigen. Het grote voordeel van dit systeem is dat politici echt moeten luisteren naar wat een kiesdistrict nodig heeft. Luister je niet naar je woongebied, dan wordt je gewoon niet herkozen. En dat is nu het grappige… In veel kiesdistricten zie je onafhankelijke - partij-ongebonden - kandidaten het toneel betreden. Ook in Kooyong. En veel van hen maken kans op een parlementszetel. De verklaring hiervoor is dat de klassieke liberale en de labour-kandidaten teveel hebben vast gehouden aan de nationale partijlijnen. Zij hebben onvoldoende gekeken naar waar hun kiezers aan de basis om vroegen. Dat lijkt de oude rotten in het vak nu op te breken en een nieuwe garde dienst zich aan.
Een ander voordeel van het kiesdistrictenstelsel is dat alle regio’s evenredig zijn vertegenwoordigd in het parlement. In Nederland kennen we dat districtenstelsel niet. Met als gevolg dat de meeste parlementsleden uit de Randstad komen. Natuurlijk heb je ook kandidaten uit Limburg en Groningen, maar die zijn echt in de minderheid. Het voordeel van het Nederlandse systeem is wel weer dat je meer professionals in het parlement hebt zitten. Een politieke partij maakt zijn lijst en zet op de verkiesbare plaatsen niet alleen voldoende vrouwen, maar ook mensen met kennis van Financiën, Onderwijs of Zorg. Nederlandse Parlementsleden worden geacht ook meer het algemeen belang voor ogen te houden en niet alleen te op te komen voor de plaats waar ze wonen.
2. Ministers blijven parlementslid
Tekenend voor het Australische systeem is ook dat de Ministers gewoon parlementslid blijven. Zij verhuizen alleen van de back-bench naar de front-bench. Het zorgt ervoor dat het parlement (althans het Coalitie-deel, dus de meerderheid) zich ook echt betrokken voelt bij het regeringsbeleid. Er zal dus niet snel een situatie ontstaan waarbij parlement en regering op een ramkoers komen te liggen en moties van wantrouwen zullen ook niet snel worden aangenomen. Het Parlement kan dus ook minder makkelijk z’n controlerende taak uitvoeren. Een belangrijk deel van het Parlement vormt namelijk zelf de regering. Keerzijde is ook dat Ministers niet op basis van kennis van buiten ingevlogen kunnen worden, zoals we dat in Nederland wèl zien. Ze moeten eerst in het parlement worden gekozen en kunnen dan pas als minister worden aangewezen. Ministers hier zijn dus per definitie politieke dieren. Dan kan het natuurlijk ook gebeuren, zoals nu in Kooyong het geval dreigt te gaan worden, dat een senior Minister, van Financiën nog wel, zijn zetel in het parlement dreigt te verliezen en daarmee van het hele politieke toneel zal moeten verdwijnen. Dat zou wel een aderlating zijn. Want je kunt het eens of oneens met Frydenberg zijn, maar vriend en vijand zijn het erover eens dat een heel capabele bestuurder is…
3. Twee politieke hoofdsmaken
Tenslotte is een belangrijk kenmerk van het Westminster systeem dat er sprake is van twee hoofdstromen. Een linker, meer socialistische stroming, de Labours. Een rechter, meer liberale stroming, de Liberals. Dat maakt het politieke leven lekker eenvoudig: zwart-wit, en het maakt het politiek bedrijven ook gepolariseerder. Het geeft meer vuur, het maakt duidelijker waar partijen voor staan. En beleid dat wordt uitgedragen door het bestuur is uitgesproken. Coalities worden in principe niet gesmeed, compromissen worden niet gemaakt. Nadeel is dat op het moment dat de tegenpartij wint, het hele roer weer om gaat. Een paar voorbeelden: infrastructuur-plannen, die net op de rit waren gezet worden stop gezet; de aangekondigde bouw van een ziekenhuis wordt uitgesteld want er komt nog aanvullend onderzoek, en de hervorming van het belastingstelsel gaat niet door.
Hier past een nuance. In Australië zie je meer en meer andere partijen opkomen en voeten aan de grond krijgen. Op dit moment vormen de Liberals zelfs een coalitie met de Nationals. En de verkiezingsuitslag van morgen zou de Labours zo maar tot een coalitie met de Greens kunnen dwingen.
Linksom of rechtsom: morgen heeft de buurt Kooyong een nieuwe vertegenwoordiger in het parlement. Het belooft een spannende strijd te worden.
