Mis niets van SBS Dutch! Abonneer je op onze feed in Spotify of Apple Podcast.
Australië tot nu toe: mijnongelukken
Instantaneous photograph of Bulli Colliery immediately after the explosion in 1887 when about 80 lives were lost. 7 miles from Wollongong. Credit: University of Wollongong
Op 28 maart 1887 explodeerde een mijn in Bulli (NSW), in de buurt van Wollongong. Daarbij kwamen 81 mannen en jongens om het leven. Historica Ingeborg van Teeseling vertelt wat er precies gebeurde die dag en dat dit ongeluk niet kon voorkomen dat 15 jaar later in dezelfde regio nog een groot mijnongeluk zou gebeuren.
Transcript
Presentatrice
Op 28 maart 1887 om precies te zijn, toen explodeerde een mijn in Bulli in de buurt van Wollongong. 81 mannen en jongens kwamen daarbij om het leven. Dat klinkt verschrikkelijk. Wat is daar gebeurd?
Ingeborg van Teeseling
Ja, het was ook verschrikkelijk en daarom wilde ik bij hoge uitzondering een soort waarschuwing geven aan het begin van dit praatje. Ik zal het op grafische wijze hebben over dode mensen en dat kan ook niet anders, want zo spraken de kranten uit die tijd erover. Maar je moet er dus wel een stevige maag voor hebben. Ik ga mijn best doen om het een beetje te kuisen, maar vrolijk is het dus niet. Zo sprak de Melbourne Argus bijvoorbeeld over Bulli, drie dagen na het ongeluk. Voor ons op een groen veld staan 20 mannen doodskisten te timmeren. Zodra er een paar klaar zijn, worden ze op een wagen gehesen en door het paard naar de winkel van de smid gereden. Daar liggen de lijken klaar om gekist te worden. De meeste van hen waren te ernstig verbrand om uitgekleed en gewassen te worden, dus zij worden alleen bedekt met een laken. Voor de winkel staat een rij vrouwen die lakens uit hun kasten gehaald hebben om hun zonen, broers en vaders te vergezellen in het graf. Toen ik er was, zag ik een jonge vrouw die huilend toegang tot de winkel eiste. Daar lag haar broertje, 14 jaar oud, dood op de grond. Toen ze hem gezien had, viel ze bewusteloos neer. Het lichaam van de onfortuinlijke jongen was zo toegetakeld dat het moeilijk was om hem te identificeren.
Presentatrice
Nou, inderdaad gruwelijk en bedankt voor die waarschuwing. Wat is er nou gebeurd daar?
Ingeborg van Teeseling
Nou ja, over de oorzaak zou nog lang gedebatteerd worden, maar wat ook toen al duidelijk was, was dat de mijn was ontploft. Niemand die op dat moment binnen was had het overleefd. 81 mannen en jongens waren overleden. Er waren 50 weduwen, een derde van hen zwanger en 180 kinderen waren opeens zonder vaders. Sommige families verloren in één klap vier, vijf, zes mannen. Hele straten moesten het plotseling zonder kostwinners doen. Het had een enorm gat geslagen in Bulli, een klein dorp waar bijna iedereen wel iemand kende die was overleden. En al snel werd er natuurlijk gevraagd om een diepgravend onderzoek. Want zoals de Telegraph schreef: in dit soort gevallen is er vaak de tendens om dingen onder het vloerkleed te vegen. De krant zei dat er veel te vaak gekozen werd voor de aandeelhouders die belang hadden bij het verzwijgen van problemen in een mijn. Maar, zei de journalist, deze mannen en dit dorp hadden recht op de waarheid, ook als dat geld zou gaan kosten. Want als er iets duidelijk was, was dat het was wel dat er iets was misgegaan met de veiligheidsmaatregelen tu-natuurlijk, want anders waren er niet zoveel doden gevallen. De Bulli en Clifton Times was het daarmee eens en vond dat veel te vaak de schuld automatisch werd afgeschreven naar de mijnwerker zelf.
Presentatrice
Ja, dat klinkt alsof er een juridisch gevecht aan zit te komen, nog zelfs voordat de mannen en jongens begraven werden?
Ingeborg van Teeseling
Uh, het probleem van deze mijn was dat er net een grote staking was geweest. Kolen waren goedkoper geworden in de jaren daarvoor en dat had betekend dat de mijnwerkers minder inkomen hadden gekregen. En dat in een tijd dat het economisch gezien sowieso slecht ging in Australië, waardoor kleine dorpen zoals Bulli doodarm waren geworden. Het bedrijf, de Bulli Coal Company, had stakingsbrekers ingehuurd, wat een soort veldslag tot gevolg had gehad. 300 mensen, vooral vrouwen en kinderen, hadden geprobeerd om de Black Legs, zoals die, die genoemd werden, wij zouden onderkruipers zeggen, tegen te houden en de overheid had uiteindelijk soldaten gestuurd en er was met scherp geschoten. Vervolgens waren de stakingsleiders ontslagen, hun families uit huizen gezet en vaak ook in de gevangenis gegooid. Maar wat een grote rol had gespeeld bij het ongeluk, was dat de eigenaars daarna mijnwerkers hadden aangenomen die geen lid waren van de vakbonden. En dat waren helaas ook vaak onervaren mannen. En ze werden alleen ingehuurd als ze jonge kinderen hadden en dus helemaal vastzaten aan die baan. En daarnaast hadden ze een contract moeten ondertekenen dat ze geen lid zouden worden van een bond en nooit iets zouden zeggen over veiligheidsmaa-maatregelen. En een paar maanden daarna kwam dus die explosie.
Presentatrice
Ik neem toch aan dat daar een onderzoek naar gedaan is.
Ingeborg van Teeseling
Ja, zeker, er waren er zelfs twee. De eerste had een commissie die vooral uit lokale mensen bestond. Zij concludeerde dat de eigenaren en de overheid die de mijn had moeten controleren, grote fouten hadden gemaakt. Beide hadden geweten dat er een risico was op een gasexplosie, maar niemand had iets gedaan. Daarnaast werd geconstateerd dat de explosie ongeveer 30 mannen van het leven had beroofd en dat de rest was gestorven aan giftige gassen. De commissie adviseerde niet alleen veranderingen, maar ook compensatie. En daar waren de eigenaren en de federale overheid het natuurlijk niet mee eens. Dus zij zorgden dat er een Royal Commission kwam die, omdat die gerund werd door hun vrienden, een tegenstel-tegengestelde conclusie trok. De mijnwerkers waren niet voorzichtig genoeg geweest, hadden hun eigen dood veroorzaakt. Dat was het eindoordeel. Een van de collega-bazen schreef zelfs in de krant dat de vakbond het ongeluk met opzet had gepland als wraak voor wat er tijdens de staking was gebeurd. Maar volgens hem waren de mijnwerkers allemaal domme sukkels. Professionele onruststokers ook die, zoals hij zei, stonken naar het riool waar ze thuishoorden.
Presentatrice
Nou, wat een fijne woorden. Wat gebeurde er daarna?
Ingeborg van Teeseling
Nou, de mijnwerkers werden begraven en twee maanden later was de mijn weer open. Uh, niks was veranderd, geen veiligheidsmaatregelen waren genomen. Het fonds dat door meevoelende Australiërs voor de nabestaanden was opgezet, verdween in de zakken van de mijneigenaren. En omdat er niks geleerd was, gebeurde het niet lang daarna nog een keer vlakbij in Mount Kembla. Daar was het op 31 juli 1902 raak. Om 14:00 uur 's middags werden ondergronds de diensten afgelost. Zowel de mannen van de ochtenddienst als die van de middagdienst waren in de mijn aanwezig. 261 mannen en jongens en twee minuten later kwam er, zoals een van de kranten schreef, een enorm gebrul uit de buik van het beest. Een rode tong van vuur sloeg uit de mond van de mijn, gevolgd door grote zwarte, uh, wolk rook. Duizenden kilo's steen, aarde, ijzer en hout vlogen naar buiten en de, uh, krant schreef: al snel werd de zon duisterd door een enorme massa giftig gas.
Presentatrice
Jeetje, dat klinkt afschuwelijk. Zijn daar ook doden bij gevallen?
Ingeborg van Teeseling
Ja, aan het eind van de dag waren er 96 doden te betreuren die, uh, 33 we-weduwen en 149 kinderen nalieten. Het was het ergste mijnongeluk in de Australische geschiedenis en dat is nog steeds zo. Uh, Mount Kembla was nog kleiner dan Bulli en een echte, ja, je zou kunnen zeggen bedrijfstad. Het dorp was om de mijn heen gebouwd en had alles met de mijn te maken. 340 families wonen er en als ze niet in de mijn werkten, dan werkten ze in de school, de enige winkel of het café. Iedereen kende elkaar en aan het eind van die vreselijke julidag was een derde van de mannen dood. Veel families hadden drie, vier, vijf doden te betreuren en veel van hen waren jong. Er waren zelfs niet genoeg tafels in de huizen in het dorp om iedereen te kunnen afleggen, dus werden er deuren van hun scharnieren gehaald. En net als bij Bulli waren de verhalen gruwelijk. Er waren mensen gevonden zonder hoofd, zonder armen, zonder benen. En een veertienjarige jongen moest herkend worden aan alleen één schoen. Een van de opzichters was zelfs zo toegetakeld dat zijn ingewanden naast hem lagen. Het was echt gruwelijk, maar het was wel een ander soort ongeluk dan in Bulli, want hier waren de hulptroepen nog in actie gekomen.
Presentatrice
Wat voor een hulptroepen bedoel je?
Ingeborg van Teeseling
Nou, er was op dat moment in Wollongong, dus niet zo heel ver weg, net een vergadering van de mijneigenaren aan de gang. Toen zij hoorden wat er aan de hand was, stuurden ze, d-de moedigsten van hen in ieder geval, hun paarden de berg op. Onder hen was Henry Osborne McKay, die behalve mijnmanager ook ex-burgemeester van Wollongong was en een officier in het vrijwillige leger dat Nieuw-Zuid-Wales toen had. Hij was er binnen een uur en begon onmiddellijk reddingstroepen te organiseren. Die probeerden twee dagen lang om zoveel mogelijk mensen uit de mijn te krijgen en dat werkte ook. Meer dan 150 mannen ontsnapten, maar Henry Osborne niet. Hij kwam om door vergassing, net als veel anderen. Buiten stonden de vrouwen en de kinderen te wachten en als er dan een draagbaar naar buiten werd gebracht, ging iedereen snel kijken of het een familielid was en of ze nog leefden natuurlijk. Een van de meest ongelukkige vrouwen was Elizabeth Dunning. Ze verloor 14 familieleden. Een paar jaar daarvoor was haar eerste man al omgekomen in de mijn. Nu de tweede en drie van haar zonen. Ook hier werd natuurlijk een onderzoek gehouden en eigenlijk gebeurde er hetzelfde. En dat leek even niet zo, want de vakbonden hadden inmiddels advocaten en waren veel slimmer in hun tactieken. Maar [schraapt keel] tegen de macht van de congsi van de eigenaren en de overheid waren ze toch niet bestand. De eigenaren van de mijn bleven ontkennen dat er gas aanwezig was geweest. Ze hielden het op koolstof en zeiden dat je daar niks aan kon doen. En uiteindelijk werd de arme manager, een migrant uit Wales die trouwens helemaal geen Engels sprak, verantwoordelijk gehouden, terwijl ook zijn zoon was omgekomen. Verder kwamen er allerlei aanbevelingen voor veiligheidsma-maatregelen die geen van alle werden opgevolgd. En ook hier werd geen van de nabestaanden geholpen met de toekomst zonder kostwinner. Er kwam een memorial, maar in eerste instantie alleen voor Henry McCabe, niet voor de andere mijnwerkers. Die werden pas later, uh, na veel protesten eraan toegevoegd. Het ongeluk bleef ook nog lang nazingen. Vier maanden na die julidag nam een mijnwerker die Henry James heette de trein naar Sydney. Aan boord kreeg hij het erg benauwd en twee dagen later was hij dood. Zijn vrouw Elizabeth was nu alleen, zwanger met vier jonge kinderen. Twee van haar broers waren trouwens ook omgekomen. Een paar jaar later trouwde ze opnieuw. Haar nieuwe echtgenoot zou ook in een mijnongeluk sterven. Zo ging dat daar in die, uh, omgeving. En dan had je nog de vader van, uh, Mickey Brennan. In 1905 verdronk hij zichzelf in Wollongong Harbor, want zijn zoon was de enige die niet was gevonden. Verdampt was het vonnis geweest. Het verhaal gaat dat zijn geest nog leeft in de kelder van het café in Mount Kembla. En daar brengt hij zijn tijd door met twee van de 30 mijnpaardjes die ook omkwamen. Nou ja, dat klinkt in ieder geval nog wel gezellig.
Presentatrice
Nou, wat een verhaal. Dank je wel weer, Ingeborg.
Ingeborg van Teeseling
Graag gedaan.
Share
