Ο 10ετης εμφύλιος πόλεμος στο Bougainville δεν ολοκληρώθηκε με την χρήση όπλων και την συνθηκολόγηση μιας εκ των αντιμαχόμενων πλευρών, αλλά με την δύναμη της μουσικής και του πολιτισμού.
Η ειρηνευτική αποστολή στον πόλεμο του Bougainville είναι μια όχι και τόσο γνωστή ιστορία των ANZACs.
Το νησί του Ειρηνικού βρισκόταν στη μέση ενός δεκαετούς εμφυλίου πολέμου κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, στοιχίζοντας τη ζωή σε 20.000 ανθρώπους, σχεδόν το ένα έκτο του πληθυσμού.
Η διαμάχη ξέσπασε με αφορμή ένα αυστραλιανό ορυχείο χαλκού που λειτουργούσε η Παπούα Νέα Γουινέα στο νησί.
Το νησί που ήταν υπό αυστραλιανή διαχείριση πριν περάσει στην νησιωτική χώρα, βρίσκεται περίπου 1.500 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Αυστραλίας και 1.000 χιλιόμετρα ανατολικά της Παπούα Νέας Γουινέας.
Μετά από σειρά αποτυχημένων ειρηνευτικών προσπαθειών, τον Οκτώβριο του 1997 ο ταξίαρχος της Νέας Ζηλανδίας, Ρέγκερ Μορτόκ, κατέληξε σε ένα τολμηρό σχέδιο.
Έκανε γνωστό στους συμπατριώτες του δημοσιογράφους ότι θα αναπτύξει μια ομάδα μουσικών Maori, στέλνοντας παράλληλα στο νησί αριθμό κιθάρων.
Η Fiona Cassidy, που συμμετείχε στην αποστολή, αφού τότε ήταν αξιωματικός του στρατού της Νέας Ζηλανδίας, ανέφερε πως η απόφαση να ξεκινήσει μια άοπλη ειρηνευτική αποστολή ήταν άνευ προηγουμένου.
Δέκα χρόνια ένοπλης σύγκρουσης
Το ντοκιμαντέρ "Στρατιώτες χωρίς όπλα" αφηγείται πώς το ορυχείο Panguna που ανήκε στην εταιρεία Rio Tinto ήταν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Παπούα Νέας Γουινέας.
Ωστόσο το τεράστιο αυτό ορυχείο έβρισκε την σθεναρή αντίσταση των ιθαγενών γαιοκτημόνων για τη ρύπανση που αυτό προκαλούσε στο περιβάλλον.
Μέχρι το 1988, οι εντάσεις μεταξύ των πληθυσμών των ιθαγενών και των μεταναστών εργαζομένων από την Παπούα Νέα Γουινέα και την Αυστραλία είχαν αυξηθεί.
Ακολούθησαν δέκα χρόνια ένοπλης σύγκρουσης, μεταξύ των ντόπιων κατοίκων και της κυβέρνησης της Παπούα Νέας Γουινέας.
Η βία εξελίχθηκε σε εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ αντιμαχόμενων φατριών εντός ακόμη και του ίδιου του Bougainville.
Ο James Batley που διετέλεσε αναπληρωτής γραμματέας του υπουργείου Εξωτερικών και Εμπορίου της Αυστραλίας, υπήρξε ανώτερος υπάλληλος της χώρας στις ειρηνευτικές αποστολές στο Bougainville.
Σε δηλώσεις του αναφέρει πως μέρος του προβλήματος ήταν πως κανείς δεν είχε πληροφόρηση για το τι συνέβαινε στο Bougainville αφού το νησί είχε ουσιαστικά αποκοπεί από την υπόλοιπη Παπούα Νέα Γουϊνέα.
Ο τερματισμός των εχθροπραξιών
Σημείο ανάφλεξης του εμφυλίου πολέμου ήταν το 1997 και το γεγονός πως η κυβέρνηση της Παπούα Νέας Γουϊνέας προσέλαβε μισθοφόρους για να τερματιστεί η σύγκρουση.
Η Sandline International ήταν μια ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία με έδρα στο Λονδίνο, με τον James Batley να υποστηρίζει πως η επέμβαση της στην όλη κρίση, αποτέλεσε αφετηρία για μια νέα προσπάθεια για την επίλυση των συνεχιζόμενων διαφορών στο Bougainville.
Εκείνη τη χρονιά η Νέα Ζηλανδία συγκέντρωσε τους ηγέτες του νησιού για συνομιλίες στο Burnham, κοντά στο Christchurch.
Οι συνομιλίες κατέληξαν με πολλούς από τους ηγέτες να υπογράφουν ανακωχή.
Η ειρηνευτική αποστολή που ακολούθησε υπό την ηγεσία της Νέας Ζηλανδίας στο Bougainville, υποστηριζόμενη από την Αυστραλία, το Βανουάτου και τα Φίτζι, αποσκοπούσε στην αξιοποίηση αυτής της συμφωνίας.
Ο Des Ratima, που για 25 χρόνια υπηρέτησε στις στρατιωτικές δυνάμεις της Νέας Ζηλανδίας, αναφέρει πως η πολιτιστική διπλωματία ήταν πρωταρχικής σημασίας για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τους κατοίκους του Bougainville στην αποστολή αυτή.
Η συμφωνία ειρήνης μεταξύ των ηγετών της Bougainville και της κυβέρνησης της Παπούα Νέας Γουινέας υπογράφηκε το 2001, με τους κατοίκους του νησιού να αναμένεται να προχωρήσουν σε δημοψήφισμα στη διάρκεια αυτού του έτους, με σκοπό να αποφασίσουν ή όχι την ανεξαρτησία τους.
