Εβδομήντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη Μάχη της Κρήτης.Διαβάστε και ακούστε περισσότερα στο αφιέρωμα που ετοίμασε ο Θέμης Καλλός και ο Στέργος Καστελλορίου.
Στην Κρήτη έμελλε να γραφτούν οι τελευταίες σελίδες της ελληνικής ιστορίας κατά την πρώτη φάση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα κεφάλαιο που ξεκίνησε να γράφεται το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου με την απρόκλητη επίθεση των Ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων εναντίον της Ελλάδας στην ελληνοαλβανικό μεθόριο.
Κατά την εξέλιξη της Γερμανικής επίθεσης εναντίον της Ελλάδας και εν όψει της πρόθεσης του Χίτλερ να βάλει την Ελλάδα κάτω από την ναζιστική μπότα, ο Πτέραρχος Λώρ, Διοικητής του 4ου Γερμανικού Αεροπορικού Στόλου, στον όποιο είχαν ανατεθεί οι αεροπορικές επιχειρήσεις στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, υπέβαλε στον Στρατάρχη Γκαίριγκ σχέδιο για κατάληψη της Κρήτης.
Η σημασία της Κρήτης, ήταν ιδιαίτερη, τόσο για τους Γερμανούς όσο και για τους Άγγλους. Καθώς θα τους έδινε την δυνατότητα ανεφοδιασμού και την διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Βόρεια Αφρική, Μέση Ανατολή, Κύπρο και στην διώρυγα του Σουέζ.
Η Κρήτη, όπως και όλη η Ελλάδα άλλωστε, με τα σημαντικά κοιτάσματα νικελίου και χρωμίου που διέθετε, δεν συμπεριλαμβανόταν στα άμεσα στρατιωτικά σχέδια του Χίτλερ και του Γκαίριγκ. Άμεση προτεραιότητά τους ήταν η επιχείρηση «Μπαρμπαρόσα» και στόχος τους να κρατηθεί η Ελλάδα εκτός βρετανικής επιρροής.
Μια μάχη άνευ προηγουμένου
Κατόπιν επανειλημμένων διαβουλεύσεων εκδηλώθηκε για πρώτη φορά η πρόθεση να καταληφθεί η Κρήτη με την χρήση του επίλεκτου σώματος Αλεξιπτωτιστών που διέθετε το τρίτο Ράιχ, προχωρώντας σε ένα τόλμημα που δεν είχε προηγούμενο στην πολεμική ιστορία. Οι Γερμανοί ανώτατοι αξιωματικοί, που δεν γνώριζαν τον ακριβή αριθμό των δυνάμεων του αντιπάλου τους, κατέφυγαν σε υποθέσεις και εκτιμήσεις. Οι δυνάμεις της βρετανικής Κοινοπολιτείας ήταν μάλλον ανεπαρκείς και αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από τμήματα μονάδων που είχαν υποχωρήσει μετά την κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας και είχαν λίγα βαριά όπλα και ασυρμάτους.
Οι διαθέσιμες τακτικές ελληνικές δυνάμεις, επίσης ελάχιστες και ανεπαρκώς εκπαιδευμένες, με λίγους αξιωματικούς και το κυριότερο, χωρίς ικανό οπλισμό και πυρομαχικά. Κατά τη διάρκεια της μάχης πλήθος απλών άτακτων πολιτών αποφάσισαν να βοηθήσουν στην άμυνα του νησιού, πληρώνοντας με αίμα τόσο κατά τη μάχη όσο και κατά τα γερμανικά αντίποινα που ακολούθησαν.
Η γερμανική επίθεση από τον αέρα κατά της Κρήτης εκδηλώθηκε το πρωί της 20ης Μαΐου 1941, με την επιχείρηση να ονομάζεται «Ερμής». Μετά από σφοδρό βομβαρδισμό, πολυάριθμα σμήνη μεταφορικών αεροσκαφών άρχισαν να πραγματοποιούν ρίψεις αλεξιπτωτιστών στην περιοχή Χανίων - Μάλεμε. Ταυτόχρονα άρχισε και η προσγείωση ανεμοπλάνων με αερομεταφερόμενα τμήματα.
Οι Γερμανοί συνάντησαν την σθεναρή αντίσταση των αμυνομένων, που περίμεναν τον εχθρό στα σημεία ακριβώς της επίθεσης — οι Άγγλοι γνώριζαν πλήρως το σχέδιο της γερμανικής επιχείρησης, έχοντας προηγουμένως υποκλέψει τις συνομιλίες που είχαν γίνει μέσω ασυρμάτου.
Η συμβολή των ANZACs στην υπεράσπιση του νησιού
Έλληνες, Αυστραλοί, Άγγλοι και Νεοζηλανδοί στρατιώτες, καθώς και όσοι από τούς κατοίκους διέθεταν όπλα, αποδεκάτισαν τα πρώτα κύματα των επιτιθεμένων.
Την φύλαξη του δυτικού μετώπου του νησιού είχαν αναλάβει οι Νεοζηλανδοί στρατιώτες, έχοντας στο πλευρό τους Αυστραλούς, Βρετανούς, αλλά και Έλληνες.
Στα κεντρικά του νησιού βρίσκονταν οι Βρετανοί με μικρότερο αριθμό Αυστραλών και Ελλήνων.
Οι Αυστραλοί ήταν εκείνοι που έμελλε να υπερασπιστούν με τις υπόλοιπες συμμαχικές δυνάμεις το Ηράκλειο, αλλά και την ευρύτερη περιοχή από την Γεωργιούπολη ως το Ρέθυμνο.
Η μεγαλύτερη ήττα για το άτρωτο σώμα των αλεξιπτωτιστών
Παράλληλες προσπάθειες των Γερμανών να αποβιβάσουν στρατεύματα από την θάλασσα εξουδετερώθηκαν από τον αγγλικό στόλο, πού έπλεε γύρω από το νησί. Στις περιοχές Ρεθύμνου και Ηρακλείου η γερμανική επίθεση εκδηλώθηκε τις απογευματινές ώρες της ίδιας ημέρας, όμως οι αλεξιπτωτιστές σε αυτές τις περιοχές υπέστησαν τρομακτικές απώλειες και δεν μπόρεσαν να σημειώσουν καμία επιτυχία. Έως το απόγευμα της δεύτερης ημέρας (21η Μαΐου), κανένα από τα αεροδρόμια δεν είχε καταληφθεί από τούς αλεξιπτωτιστές, πού είχαν κυριολεκτικά αποδεκατιστεί και βρίσκονταν σε δύσκολη θέση. Τελικά τις απογευματινές ώρες της ίδιας ημέρας, οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές κατόρθωσαν να καταλάβουν το αεροδρόμιο του Μάλεμε.
Το ύψωμα 107 και το τέλος της μάχης
Η αντεπίθεση που έγινε από πλευράς συμμάχων και ντόπιων για την ανακατάληψη του αεροδρομίου και του υψώματος 107 από το οποίο ελέγχονταν η ευρύτερη περιοχή, δεν ήταν έγκαιρη με αποτέλεσμα να αποτύχει.
Ύστερα από αυτή την αποτυχία και την προώθηση προς τα βορειοανατολικά των γερμανικών δυνάμεων, που ενισχύονταν συνεχώς, οι εκεί ελληνικές και συμμαχικές δυνάμεις συμπτύχθηκαν τη νύχτα της 23ης προς 24ης Μαΐου σε νέα τοποθεσία πιο ανατολικά.
Από την ημέρα αυτή η πρωτοβουλία των επιχειρήσεων περιήλθε στους Γερμανούς, ενώ η τύχη της νήσου είχε πλέον κριθεί.
Παρ’ όλα αυτά, ο αγώνας συνεχίσθηκε μέχρι την 29η Μαΐου, οπότε άρχισε η εκκένωση της Κρήτης από τις συμμαχικές δυνάμεις, η οποία και ολοκληρώθηκε το βράδυ της 31ης Μαΐου.
Τρομακτικές απώλειες για τα ναζιστικά στρατεύματα
Οι απώλειες των υπερασπιστών του νησιού ανήλθαν σε 4.000 ώς 5.000 νεκρούς από τους οποίους οι 2.000 ήταν ναύτες του Bρετανικού Ναυτικού, 1.800 στρατιώτες των Aυτοκρατορικών Στρατευμάτων και πολλοί Έλληνες, στρατιώτες και πολίτες -τα θύματα σε αυτές τις δύο κατηγορίες ποτέ δεν καταμετρήθηκαν με τη μέγιστη ακρίβεια. Σε αυτούς περιλαμβάνονται 2.000 τραυματίες και 12.000 αιχμάλωτοι στρατιώτες στα χέρια του εχθρού. H πλευρά των επιτιθέμενων έχασε 5.000 ώς 6.000 στρατιώτες σε νεκρούς και τραυματίες.
Από αυτούς 4.750 ήταν αλεξιπτωτιστές, σώμα επίλεκτο που ώς τότε είχε πετύχει σημαντικά κατορθώματα με μικρό κόστος. Δεν συνέβη όμως και στην Κρήτη, με την αντίσταση των Ελλήνων και των συμμάχων τους να συμβάλει πολλαπλά και ουσιαστικά στην προσπάθεια κατά του Άξονα, καθώς καθυστέρησε και απασχόλησε ένα μεγάλο μέρος της γερμανικής πολεμικής μηχανής.
Η αντίσταση των Κρήτων έκρινε τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο
Η αντίσταση που έδειξαν οι συμμαχικές δυνάμεις και οι Έλληνες στην Κρήτη είχε ως αποτέλεσμα τη δέσμευση ισχυρών γερμανικών δυνάμεων, που διαφορετικά θα ήταν δυνατό να είχαν διατεθεί σε άλλα μέτωπα.
Με τον τρόπο αυτό οι σύμμαχοι κατάφεραν να εδραιώσουν τη θέση τους στην Αφρική και στην Εγγύς Μέση Ανατολή, με σημαντικές επιπτώσεις στην εξέλιξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Αυστραλός Thomas Richard George Lea, ο οποίος σε νεαρή ηλικία πήρε μέρος με τους ΑΝΖΑΚς στις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ηπειρωτική Ελλάδα και μετά στην Κρήτη.
Μιλώντας αποκλειστικά στο πρόγραμμά μας, είπε πως ο χρόνος που χρειάστηκε στις δυνάμεις του Άξονα να κάμψουν την αντίσταση συμμάχων και Ελλήνων ήταν η αφορμή για την ήττα τους αργότερα κόντρα στον ρωσικό στρατό, στην παγωμένη από τον χειμώνα βαρύ χειμώνα, πρώην Σοβιετική Ένωση.
Τιμή στους ήρωες Αυστραλούς στρατιώτες
Η Ελλάδα πολλές φορές έχει τιμήσει παλαιμάχους που πολέμησαν στα εδάφη της κατά των δυνάμεων του Άξονα. Αν αυτοί δεν ήταν στη ζωή, η αναγνώριση προσφέρονταν στα συγγενικά τους πρόσωπα.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 75 χρόνια στο Σύδνεϋ, παρασημοφορήθηκαν εκ μέρους της ελληνικής πολιτείας δύο Αυστραλοί παλαίμαχοι, οι οποίοι είχαν πολεμήσει στην Ελλάδα, κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ένας εξ αυτών ήταν και ο Thomas Richard George Lea, που ακούσαμε προηγουμένως. Μιλώντας στην εκπομπή μας, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στην φιλοξενία του ελληνικού λαού, αλλά και στις εικόνες από τον πόλεμο που θα ήθελε να είχε ξεχάσει.
Στην ίδια πρόσφατη εκδήλωση, παρασημοφορήθηκε ο Charles Norman Badan, ο οποίος πολέμησε στην Κρήτη, συνελήφθη αιχμάλωτος από τους Γερμανούς, και με το τέλος του πολέμου επέστρεψε στην Αυστραλία.
Ο Charles Norman Badan, δεν είναι πια στη ζωή. Κι έτσι το παράσημό του, έλαβε, ύστερα από επιθυμία και της χήρας του, ο εγγονός του Jacob Ralph, ο οποίος είναι αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας της Αυστραλίας.
Ο Σμηναγός Ralph μίλησε με τα πιο θερμά λόγια για τον παππού του, o οποίος τραυματίστηκε στην διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όμως κατάφερε να επιζήσει και να πεθάνει εν ειρήνη πριν περίπου 15 χρόνια.
Μια σημαντική ιστορία είχε να μας πει και ο ανιψιός Νεοζηλανδού στρατιώτη που βλέποντας μας να συζητούμε για τα ανδραγαθήματα των Αυστραλών στρατιωτών, θέλησε να μοιραστεί μαζί μας τα όσα έζησε και ο θείος του την περίοδο που πολέμησε στο πλευρό των Ελλήνων και των άλλων συμμαχικών στρατευμάτων στην Μάχη της Κρήτης.
Ο Τόνι Σκοτ και ο ίδιος παλαίμαχος Πολέμου, έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις στο Βιετνάμ, μας μίλησε για τον ήρωα θείο του Τζων Τρεντέγουεϊ και το πρόσωπό πλημμύρισε από συγκίνηση.
Υπογράμμισε πως η εκδήλωση παρασημοφόρησης των Αυστραλών στρατιωτών, τον άγγιξε βαθιά.
Τα αντίποινα των ναζιστών και η καταστροφή ολόκληρων χωριών
Το αίμα που χύθηκε στην Κρήτη δεν ήταν μόνο αυτών που πολέμησαν στην διάρκεια της Μάχης, αλλά και εκατοντάδων ακόμη αμάχων οι οποίοι εκτελέστηκαν ως αντίποινα.
Ο τότε διοικητής των αλεξιπτωτιστών του Γ’ Ράιχ, άλλωστε, είχε δώσει εντολή για αντίποινα, τα οποία δεν περιλάμβαναν μόνο μεμονωμένες εκτελέσεις πολιτών αλλά και εξολόθρευση του ανδρικού πληθυσμού καθώς και την καταστροφή ολόκληρων χωριών. Και είναι χαρακτηριστική η ακόλουθη μαρτυρία.
