Εννέα χρόνια μετά την έξοδο εκατοντάδων χιλιάδων Ροχίνγκια από τη Μιανμάρ, η κρίση περνά σε μία νέα και επικίνδυνη φάση. Την ώρα που γειτονικές χώρες πιέζουν για τον επαναπατρισμό τους, ειδικοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν, πως μία τέτοια επιστροφή δεν θα είναι ασφαλής, καθώς η χώρα τους εξακολουθεί να βρίσκεται σε πόλεμο.
Για πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες Ροχίνγκια που ζουν στον Κοξς Μπαζάρ του Μπανγκλαντές, οι προσφυγικοί καταυλισμοί έχουν γίνει μέρος της ζωής τους εδώ και χρόνια.
Έχουν περάσει εννέα χρόνια από τότε που περισσότεροι από 700.000 άνθρωποι διέσχισαν τα σύνορα από τη Μιανμάρ και από τότε που χωριά στην πολιτεία Ραχίν κάηκαν, οικογένειες χωρίστηκαν και επιζώντες περιέγραψαν εκτεταμένες δολοφονίες, βιασμούς και σεξουαλική βία.
Μάλιστα τα Ηνωμένα Έθνη έχουν χαρακτηρίσει τη στρατιωτική εκστρατεία εναντίον των Ροχίνγκια ως γενοκτονία.
Ωστόσο πολλοί πρόσφυγες επιθυμούν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, αν και η Μιανμάρ εξακολουθεί να βρίσκεται σε πόλεμο.
Η Μαλαισία λέει ότι η επιστροφή θα είναι εθελοντική και ασφαλής, όμως οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προειδοποιούν πως κάτι τέτοιο υπό τις σημερινές συνθήκες, μπορεί να θέσει ξανά σε κίνδυνο τους πρόσφυγες.
Η Sajeda, υπέρμαχος των δικαιωμάτων των Ροχίνγκια και συνιδρύτρια της Australian Rohingya Women’s Development Organisation, ζει σήμερα στην Αυστραλία.
«Χρειαζόμαστε ειρήνη, σεβασμό και ενσυναίσθηση και ένα ασφαλές μέρος. Είμαστε άνθρωποι», αναφέρει.
Οι Ροχίνγκια είναι μία κατά κύριο λόγο μουσουλμανική εθνοτική μειονότητα από την πολιτεία Ραχίν.
Για δεκαετίες έχουν αντιμετωπίσει διακρίσεις και διώξεις.
Το 2017, ο στρατός της Μιανμάρ εξαπέλυσε μία νέα, βίαιη εκστρατεία εναντίον τους, οδηγώντας περισσότερους από 700.000 ανθρώπους στο Μπανγκλαντές.
Όμως η έξοδος από τη Μιανμάρ δεν σήμανε και το τέλος του κινδύνου.
Σε ολόκληρη την περιοχή, οι πρόσφυγες έχουν αντιμετωπίσει κράτηση, εμπορία ανθρώπων, εκμετάλλευση και διακρίσεις.
Η Mahi Ramakrishnan, ειδικός σε θέματα δημόσιας πολιτικής και αναγκαστικής μετανάστευσης, έχει καταγράψει περιστατικά σεξουαλικής βίας και εκμετάλλευσης Ροχίνγκια από διακινητές.
Για τους Ροχίνγκια, το να εγκαταλείψουν τη Μιανμάρ δεν σήμαινε ότι βρήκαν οριστικά ένα ασφαλές σπίτι.
Η Asma Nayim Ullah, κόρη της Sajeda και επίσης μέλος της Australian Rohingya Women’s Development Organisation, ήταν περίπου δέκα ετών όταν έφτασε στην Αυστραλία μαζί με την οικογένειά της.
Πριν εγκατασταθούν στο Σύδνεϋ, πέρασαν τρεις μήνες σε κέντρο κράτησης μεταναστών στο Ντάργουιν.
«Ήταν μία από τις πιο τραυματικές εμπειρίες της ζωής μου. Ρώτησα τη μητέρα μου γιατί ήμασταν σε μία φυλακή, αφού δεν είχαμε διαπράξει κάποιο έγκλημα», αναφέρει. Η εμπειρία αυτή την επηρέασε βαθιά.
Όταν το 2017 ξέσπασε ξανά η βία στη Μιανμάρ, η Asma ήταν περίπου 14 ετών. Παρά το τραύμα, υποστηρίζει ότι εξακολουθεί να επιθυμεί να επιστρέψει κάποια στιγμή στην πατρίδα της.
«Όλοι θέλουμε κάποια στιγμή να επιστρέψουμε στην πατρίδα μας. Ακόμη κι όταν επιλέγουμε να εγκαταλείψουμε το σπίτι μας, μας λείπει η οικογένεια, η γη μας», είπε.
Όμως η Μιανμάρ σήμερα δεν είναι η χώρα από την οποία οι Ροχίνγκια έφυγαν το 2017.
Από τότε που ο στρατός κατέλαβε την εξουσία το 2021, η χώρα έχει βυθιστεί σε έναν βίαιο εμφύλιο πόλεμο.
Περισσότεροι από 150.000 Ροχίνγκια έχουν εγκαταλείψει τη Μιανμάρ από τότε που η σύγκρουση κλιμακώθηκε.
Η πολιτεία Ραχίν βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό υπό τον έλεγχο του Arakan Army, ενώ οι Ροχίνγκια εξακολουθούν να βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα σε αντίπαλες ένοπλες δυνάμεις.
«Τα πράγματα είναι πλέον ακόμη πιο επικίνδυνα. Είναι αδύνατο για τους Ροχίνγκια να επιστρέψουν με ασφάλεια», αναφέρει η Mahi Ramakrishnan, ειδικός σε θέματα δημόσιας πολιτικής και αναγκαστικής μετανάστευσης.
Η κρίση αφορά πλέον και τις χώρες που φιλοξενούν τους πρόσφυγες.
Η Μαλαισία φιλοξενεί εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο, πολλοί από τους οποίους είναι Ροχίνγκια.
Δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση του 1951 για τους Πρόσφυγες και δεν διαθέτει εθνική νομοθεσία που να αναγνωρίζει επίσημα το καθεστώς του πρόσφυγα.
Ο William Leong Chee Kin, μέλος του κοινοβουλίου της Μαλαισίας, λέει ότι η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία δύσκολη ισορροπία.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, περίπου 215.600 πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο ήταν καταγεγραμμένοι στη Μαλαισία τον Φεβρουάριο. Από αυτούς, περισσότεροι από 126.000 ήταν Ροχίνγκια.
Οι θέσεις επανεγκατάστασης σε τρίτες χώρες, όμως, είναι περιορισμένες.
Οι πρόσφυγες επίσης δεν έχουν πρόσβαση στα δημόσια σχολεία ή σε επίσημη εργασία, με πολλές κοινότητες να δημιουργούν τα δικά τους σχολεία.
Το υπουργείο Εσωτερικών της Μαλαισίας σχεδιάζει να επαναπατρίσει 1.476 υπηκόους της Μιανμάρ, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι Ροχίνγκια.
Το σχέδιο αποτελεί μέρος ευρύτερης πρότασης για την επιστροφή 5.000 αιτούντων άσυλο Ροχίνγκια στη Μιανμάρ.
Η κυβέρνηση της Μαλαισίας επιμένει ότι η διαδικασία θα είναι εθελοντική και ότι κανείς δεν θα γυρίσει στην πατρίδα του, εάν η ζωή του βρίσκεται σε κίνδυνο.
Ωστόσο, οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν κατά πόσο μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά εθελοντική η επιστροφή ανθρώπων που έχουν περάσει χρόνια σε κράτηση, χωρίς νόμιμο καθεστώς και χωρίς πρόσβαση σε εργασία και εκπαίδευση.
Αμφισβητούν επίσης κατά πόσο μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής η επιστροφή σε μία χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται σε πόλεμο.
Ο πρόεδρος της Myanmar Ethnic Rohingya Human Rights Organisation in Malaysia, Zafar Ahmad Abdul Ghani, προειδοποιεί ότι οι Ροχίνγκια μπορεί να εξαναγκαστούν να ενταχθούν στον στρατό της Μιανμάρ.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επίσης εκφράσει ανησυχίες για τον κίνδυνο διώξεων σε περίπτωση επιστροφής.
Την ίδια στιγμή, η κατάσταση στους καταυλισμούς του Μπανγκλαντές γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.
Περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν στον Κοξς Μπαζάρ, με τις ανάγκες σε τρόφιμα, νερό, υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση να αυξάνονται.
Η Save the Children προειδοποιεί ότι η επισιτιστική ασφάλεια αναμένεται να επιδεινωθεί, καθώς περίπου το 35% του πληθυσμού βρίσκεται ήδη σε επίπεδο επισιτιστικής κρίσης ή υψηλότερο.
Όμως οι δύσκολες συνθήκες στους καταυλισμούς δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι οι πρόσφυγες είναι έτοιμοι να επιστρέψουν.
Η Mahi Ramakrishnan υποστηρίζει ότι οι Ροχίνγκια θέλουν να επιστρέψουν, αλλά μόνο όταν υπάρχουν πραγματικές εγγυήσεις για την ασφάλεια και τα δικαιώματά τους.
Και εννέα χρόνια μετά τη μαζική έξοδο, δεν υπάρχει ακόμη ένας σαφής και ασφαλής δρόμος επιστροφής.
