Η «Οδύσσεια», το αριστούργημα της αρχαίας ελληνικής επικής ποίησης, εξακολουθεί να εμπνέει τον κινηματογράφο. Η πιο πρόσφατη κινηματογραφική μεταφορά της έχει αποσπάσει ευρεία αναγνώριση από κριτικούς και κοινό. Ωστόσο, έχει προκαλέσει και έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφορμή την απουσία Ελλήνων ηθοποιών από τους πρωταγωνιστικούς ρόλους, για το κατά πόσο η εθνική καταγωγή των ηθοποιών έχει σημασία όταν μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη οι μύθοι της αρχαίας Ελλάδας.
Στην αρχαία Ελλάδα γεννήθηκαν μερικές από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες της παγκόσμιας μυθολογίας.
Σύμφωνα με τον μύθο, η μητέρα της Ωραίας Ελένης ήταν ένας κύκνος, ενώ η θεά Αθηνά γεννήθηκε από το κεφάλι του Δία, αφού εκείνος είχε καταπιεί την έγκυο μητέρα της. Γίγαντες, φτερωτά άλογα και κάθε λογής μυθικά πλάσματα συμπληρώνουν έναν κόσμο όπου η φαντασία δεν είχε όρια.
Χιλιάδες χρόνια αργότερα, οι αρχαιοελληνικοί μύθοι εξακολουθούν να εμπνέουν θέατρο και κινηματογράφο. Η πιο πρόσφατη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας», σε σκηνοθεσία Κρίστοφερ Νόλαν, έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον, αλλά και αντιδράσεις.
Αφορμή στάθηκε το γεγονός ότι κανένας από τους πρωταγωνιστές δεν είναι ελληνικής καταγωγής, κάτι που προκάλεσε έντονη συζήτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πολλοί Έλληνες και μέλη της ελληνικής διασποράς υποστηρίζουν ότι, σε μια τόσο μεγάλη διεθνή παραγωγή, θα έπρεπε να υπάρχει έστω ένας Έλληνας ηθοποιός σε βασικό ρόλο ή κάποιος Έλληνας δημιουργικός συνεργάτης.
Παρά τις αντιδράσεις, η ταινία γνωρίζει μεγάλη εμπορική επιτυχία στην Ελλάδα, με τις προβολές IMAX να έχουν εξαντληθεί μήνες πριν από την πρεμιέρα.
Ο καθηγητής Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, Βρασίδας Καραλής, τονίζει ότι το κεντρικό θέμα της Οδύσσειας παραμένει διαχρονικό: ο νόστος, δηλαδή η επιστροφή στην πατρίδα.
Όπως επισημαίνει, για τους ανθρώπους της αρχαιότητας το ταξίδι της επιστροφής δεν ήταν μόνο γεωγραφικό, αλλά και μια βαθιά συμφιλίωση με το παρελθόν και την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη.
Τον Οδυσσέα υποδύεται ο Ματ Ντέιμον, την Πηνελόπη η Αν Χάθαγουεϊ, τη θεά Αθηνά η Ζεντάγια και την Ωραία Ελένη η Λουπίτα Νιόνγκο. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους εμφανίζονται επίσης οι Τομ Χόλαντ, Ρόμπερτ Πάτινσον και Σαρλίζ Θερόν.
Η συμμετοχή της Λουπίτα Νιόνγκο και του Έλιοτ Πέιτζ προκάλεσε επίσης σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με ορισμένους να αμφισβητούν την επιλογή των ηθοποιών για μυθολογικούς χαρακτήρες.
Στην πρεμιέρα της ταινίας στη Νέα Υόρκη, η Λουπίτα Νιόνγκο υπενθύμισε ότι ένα από τα βασικά μηνύματα της Οδύσσειας είναι η φιλοξενία και ο σεβασμός προς τον ξένο, καθώς ποτέ δεν γνωρίζουμε ποιος μπορεί να κρύβεται πίσω από μια άγνωστη μορφή.
Από την πλευρά του, ο Κρίστοφερ Νόλαν δήλωσε ότι κάθε σπουδαίο λογοτεχνικό έργο επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες και πως στόχος του ήταν να δημιουργήσει τη δική του κινηματογραφική εκδοχή, με σεβασμό στο πρωτότυπο έργο του Ομήρου.
Παρόμοια άποψη εκφράζει και ο καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Βασίλειος Βερτουδάκης. Όπως σημειώνει, ακόμη και οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες επανερμήνευαν συνεχώς τους μύθους τους και αυτή η διαδικασία κρατά ζωντανή την ελληνική μυθολογία μέσα στους αιώνες.
Διαφορετική είναι η θέση του γνωστού σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή. Αν και αναγνωρίζει το δικαίωμα κάθε δημιουργού να παρουσιάζει το δικό του όραμα, θεωρεί ότι στην περίπτωση της Οδύσσειας οι επιλογές του Νόλαν επηρεάστηκαν από σύγχρονες αντιλήψεις περί διαφορετικότητας και συμπερίληψης.
Ο καθηγητής Καραλής υπενθυμίζει ότι ο ίδιος ο κόσμος της Οδύσσειας είναι πολυπολιτισμικός. Ο Οδυσσέας συναντά Λωτοφάγους, Κύκλωπες, ανθρωποφάγους γίγαντες, Σειρήνες και τη μάγισσα Κίρκη, ταξιδεύοντας σε έναν μυθικό κόσμο γεμάτο διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς.
Όπως λέει, είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι όλοι αυτοί οι χαρακτήρες θα έπρεπε να ερμηνεύονται αποκλειστικά από ηθοποιούς ελληνικής καταγωγής.
Καταλήγοντας, ο Βρασίδας Καραλής εκτιμά ότι οι σύγχρονες αντιπαραθέσεις γύρω από τη φυλή και το φύλο δεν θα πρέπει να επισκιάζουν το διαχρονικό μήνυμα του Ομήρου: ότι όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται την ίδια ανθρώπινη μοίρα και πως η ζωή, όπως και η Οδύσσεια, είναι ένα ταξίδι γεμάτο προκλήσεις, απώλειες και επιστροφές.
