Australia ah mizapi nih an hman mi tlunkalnak kong

Smiling young woman waits for bus on busy street in Sydney, enjoying time outdoors with friends

Public transport in Australia is used by people, of all ages, abilities and cultural backgrounds. Credit: South_agency/Getty Images

Australia ah mizapi tlunkalnak (public transport) hi tlawnlennak le chawvahnak caah a man deng bikmi le mipi nih hman bik mi a si. Tlunkalnak ah hman bik mi hna cu hmanlung (bus), trams (khua chungah hman mi tlawnglawng fa mi), tlawnglawng ti bantuk hna an si. Ramkulh nih an mah te cio in zulhphung an ngeih cio caah mizapi nih kan theih ding thil pawl kan i ruah hna lai.


Key Points
  • Ramkulh kip nih an mah tein mizapi tlunkalnak kongah zulhphung an ngei cio.
  • Khuapi tam deuh ah cun smart card hman cio a si, ticket man pekning bel hmunkhat le pakhat an i dang kho.

    Mipi tlunkalnak public transport hi Australia ramchung hmunkip ah a um ma??

    Australia mipi tam deuh cu an mah mawtawka in rian ah an kal.

    Zeitin dah rian ah na kal?

    Mah biahalnak hi Australian Bureau of Statistics nih 1976 kum in nihin ni tiang ram mi vialte sin ah biahalnak an tuah lengmah mi a si.

    A luancia kum 50 chungah amah tein mawtaw a khal mi, amah mawtaw tein rian ah a kal mi hi an tam bik zungzal.

    Mipi tlunkalnak hmangin rian ttuan a kal mi hi minung 4 chungah 1 lawng an si men lai tiah hlathlainak an tuahmi nih a langhter.

    Khuate lei ah khua a sa mi, um hmun a khuar mi ca ko ah hin mipi tlunkalnak hi rinhchan a tlak lo.

    Amah belte, khuapi chungah a um mi mipi caah ah hin cun public transport hi tlunkalnak caah a ran deuh pin ah, dih heu mi zong a tlawm deuh.

    GettyImages-90421860.jpg
    Compared to car ownership, including fuel and maintenance costs, public transport is the most affordable way to commute in Australia’s metropolitan cities. Credit: Getty/Scott E Barbour

    Na umnak khua ah tlunkalnak man zeitindah an liam?

    Mizapi nih hman mi tlunkalnak kongah ramkulh le ramthen kip nih an mah te cio in zulhphung le tangka liam ningcang an ngei cio.

    Tlunkalnak tiket le tangka liamnak he a pehtlai mi:

    Tlunkalnak caah an ser mi smart card hi zeitindah hman a si?

    Smart card rian a ttuan ning hi theihfian a fawite tiin, Prof Nelson nih a chim.

    Asinain, a hmang bal lo mi an um sual ah a umtuning cu hitihin a si.

    “Zapi nih kan hman lengmang mi bank card bantuk a si. Na hman hlan ah tangka na rawn hmasa lai, cu hnu lawngah mipi tlunkalnak caah an ser mi hmanlung, tlanglawng, le a dangdang tlunkalnak pawl na cit kho lai.”

    "Tlanglawng hngahnak hmun ti bantuk ah khan gate a um lai i card na ngeih mi te hmangin khan na lut lai. Hmun cheukhat ah cun card namnak a cuangmi tung an chiahmi a um. Na luh lai ah card te kha na nam tak lai, cun na chuah lei ah nan am piak tthan lai,” tiin Prof Nelson nih a fianter.

    GettyImages-2186565614.jpg
    To avoid a ‘card clash’ keep your public transport smart card separate from your bank card, ensuring you don’t get charged twice when tapping on the card reader. Credit: Getty/Yanran Li

    Smart card hmannak kong ah fian a herh mi pakhat cu hngakchia caah man tlawm deuh in cit khawhnak, pensen card a ngei mi caah man tlawm deuh in cit khawhnak cun nikhat ca siseh, zarkhat ca tiin tlunkal man rikhiah mi a um.

    Australia ah zapi tlunkalnak man liam nak caah bank card hman khawh a si ma?

    Na umnak hmunhma nih lai a rel. Ramkulh pakhat le pakhat an i dang cio. Western Australia ah cun tangka hnah hmangin tiket cawk khawh a si.

    Nain, bank card in tlunkalnak man liam khawhnak hmun cheukhat zong a um cang.

    “Amah belte, ramkulh kip le ramthen kip ah a ngah rih lo,” Howard Collins, Coordinator General for Transport for New South Wales nih a chim.

    “Asinain, Sydney khuapi hmun tam deuh ah cun tlunkal man liamnak ah pumpak bank card kha smart card bantuk in hman khawh a si cang.”

    Na bank card an in hal tikah, ticket man na liam le liam lo lawng an zoh khawh tiin Collins nih a chim.

    “Na credit card na pek tik hna ah, tangka na hmannak, na pumpak konglam le thil dangdang zei hman an zoh kho lo. Ticket namnak seh ah na bank card na nam le nam lo silole tangka na liam le liam lo lawng an zoh khawh. Cu caah, ticket he a pehtlai lo mi thil dang an zoh, an hmuh sual lai ti phan awk a um lo.”

    GettyImages-1360154406.jpg
    Public transport offences include not acceptable behaviours when commuting, like putting your feet on the seat. Credit: Getty/zetter

    Public transport officer nih zei bantuk pawl dah rian an ngeih?

    Mizapi tlunkalnak cungah ticket man liam lo ruang le a dawhcah lo mi ziaza ruang zongah dantat khawh na si.

    Tahchunnak ah, kuak zuk lonak hmun ah kuak zuk, zu din, thutdan cungah ke thluan/ chiah ti bantuk ruangah dantat khawh a si.

    Dantatnak le tangka liamternak kong tam deuh in theih na duh ahcun na umnak ramkulh public transport website ah zoh le rel khawh an si.

    Mizapi nih hman mi tlunkalnak he a pehtlai mi zulhphung hna

    Public transport zulhphung hna kha zul loin na duh poah in na um ahcun dantat khawh na si.

    Australia nih a cohlan bak lo mi ziaza:

    • tangka liam loin tlawnglawng, hmanlung le trams i cit, 
    • Concession ngeih lo buin ka ngei ko tiah nawlngeitu hlen 
    • kuak zuk lonak hmun ah kuak zuk, zu din lonak hmun ah din
    • thutden cungah ke thluan, chiah

    Dantatnak na ton tikah zeidah na tuah lai?

    Dantatnak na in tikah cunglei nawlngeitu kha na pehtlaih khawh hna. A hleiin, palhnak na ngeih lo buin dan an in tat ahcun transport lei he a pehtlaimi nawlngeitu le anmah he naihniam tein rian a ttuan mi phu kha na pehtlaih khawh hna.

    Subscribe to or follow the Australia Explained podcast for more valuable information and tips about settling into your new life in Australia.   

    Do you have any questions or topic ideas? Send us an email to australiaexplained@sbs.com.au 


    Share

    Download our apps

    Listen to our podcasts

    Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

    Watch on SBS

    SBS World News

    Take a global view with Australia's most comprehensive world news service

    Watch now