ဖဲလါအီကူာ် ၁၁သီ, မုၢ်ယူာ်—မုၢ်ခံနံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤကိးဂၤဒဲး ဘၣ်မၤပှဲၤဝဲဒၣ် ၂ဝ၂၆နံၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢအဲကလံးကျိာ် ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤကတိၤကျိးထံတၢ်ဒီး ပှၤကွဲးကျိးထံကျိာ်သ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် လၢပှၤတကတိၤအဲကလံးကျိာ်တဘၣ်ဘၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဃုထၢ ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်စရီအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤလၢ အီစထြ့လယါပဒိၣ် လၢအမၤဝဲဒၣ်ယဲၢ်နံၣ်တဘျီ — ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ Federation of Ethnic Communities' Councils of Australia (FECCA) အပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ Peter Doukas စံးဝဲဒၣ်, တၢ်အရ့ဒိၣ်လၢကဘၣ်သ့ၣ်နီၣ်အီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတဘၣ်ဃးလိာ်အသးဒီး ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဘၣ်.
စးထီၣ်လၢ ၁၉၁၁နံၣ်န့ၣ်, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်တဖုဂ့ၤတဖုဂ့ၤအမ့ၢ်ကဲပဒိၣ်နာ်သက့, အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်—Australian Bureau of Statistics (ABS) မၤဝဲဒၣ် Census of Population and Housing—တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်ဒီးဟံၣ်ဃီနီၣ်ဂံၢ်စရီန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ တၢ်ထၢဖှိၣ်န့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်သူအီၤလၢ တၢ်ကမၤတၢ်ဆၢတဲာ် ဘၣ်ဃးတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤ ဒီး ကၠိတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်, ဝံစိာ်တီဆှၢဒီး ဆူၣ်ချ့တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲ ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
Doukas တဲဘၣ်ဝဲ SBS တၢ်ကစီၣ်သန့လၢ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီအံၤ ဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် လၢအဘၣ်ဃးဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် ပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဆိးဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤအလီၢ်အကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
“တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် အတဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကွၢ်မဲာ်တခီဒ့ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးဘၣ် ... ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်အီစထြ့လယါကီၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ် အမ့ၢ်အတီ လၢ ABS ဟံးမူဒါမၤအီၤဒ်သိးတၢ်အရ့ဒိၣ်တခါ ဒီးဖဲအတၢ်မၤအကျိၤကျဲအပူၤန့ၣ် တပျဲဝဲဒၣ်ပဒိၣ်နုာ်လီၤမၤတံာ်တာ်အီၤဘၣ်.”
ဖဲတနံၣ်အံၤန့ၣ်, တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီအံၤ တၢ်ကမၤအီၤဖဲ မုၢ်ယူာ်—မုၢ်ခံနံၤ လါအီကူာ် ၁၁ သီ န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အံၤ တၢ်မၤအီၤလၢခံကတၢၢ်တဘျီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ၂ဝ၁၁နံၣ် လါအီကူာ် အသီ ၁ဝ န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ကဘၣ်မၤအီၤနီၣ်နီၣ်တခါဧါ?
ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အနၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤကိးဂၤဒဲး တမၤတသ့ ကဘၣ်မၤပှဲၤအီၤသပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် ကပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤတမှံၤလၢအဟဲဟးဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤခဲလၢာ်, အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ယံၤထဲလဲၣ်ဂ့ၤ ထဲလဲၣ်န့ၣ် အကဘၣ်မၤပှဲၤဝဲန့ၣ်လီၤ.
ညီနုၢ်န့ၣ်, ပှၤကညီတဂၤန့ၣ် မၤပှဲၤဝဲဒၣ်လံာ်တကွီၣ်ဒိလၢ ဟံၣ်ဒူၣ်တဒူၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ပှၤဟဲဟးလိာ်ကွဲ လၢအအိၣ်ဖဲ ဟိးထဲလ်—တမှံၤဟံၣ်ဒွဲ, မိးထဲလ်—ဟံၣ်ဒွဲဆံး မ့တမ့ၢ် တၢ်ဟးကသုၣ်ကသီတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် လံာ်တကွီၣ်ဒိ ဒ်သိးလံာ်ကဘျံးက့ န့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီလၢအအိၣ်ဆိးဖဲတၢ်အိၣ်ဒိးလဲ တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိးအဂီၢ် (လီၤဂာ်ဒ်သိး Airbnb မ့တမ့ၢ် Stayz) သ့ၣ်တဖၣ် မၤပှဲၤတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်လံာ်တကွီၣ်ဒိလၢ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်န့ၢ်သူဘၣ် အ့ထၢၣ်နဲး န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအစိာ် တစိၢ်တလီၢ်လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်မၤပှဲၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်စရီအံၤစ့ၢ်ကီးဧါ?
ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိး, ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒီး ပှၤလၢအစိာ် တစိၢ်တလီၢ်လံာ်ခီကီၢ် (လၢအပၣ်ဃုာ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကၠိဖိဒီးပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီခဲလၢာ်) တမၤတသ့ ကဘၣ်မၤပှဲၤဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီအံၤန့ၣ်လီၤ.
Doukas စံးဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢ တၢ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီအပူၤအဃိန့ၣ် အခီပညီတမ့ၢ်လၢ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤကွံာ် အဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ် နီၣ်တဂၤ အဂ့ၢ်အကျိၤဘၣ် ဒီး တၢ်တသူအီၤလၢအကထီဒါက့ၤအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဘၣ်.
တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤခူသူၣ်, လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး မံၤဒီး တၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, ပၢၤကီၢ်ဒီး ပှၤနုာ်ကီၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤမၤန့ၢ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ်.
တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢတၢ်ပာ်ဖျါအီၤဖဲ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နနုာ်လီၤကွၢ်အီၤဖဲ ABS လီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤသ့ဝဲဒၣ် ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢကျိာ်လီၤဆီလိာ်အသး ၂၆ ကျိာ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဘၣ်မၤပှဲၤစံးဆၢအီၤလၢအဲကလံးကျိာ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤကညီလၢအတကတိၤအဲကလံးကျိာ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးကျိးဒီး တၢ်ကျိးထံကျိာ်ဒီး တၢ်ကတိၤကျိးထံကျိာ်ဝဲၤကျိၤ—Translating and Interpreting Service (TIS National) သ့ဝဲဒၣ် လၢအမ့ၢ်ဝဲၤကျိၤတခါလၢ အဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ကတိၤကျိးထံကျိာ်အါန့ၢ် ၁၅ဝ ကျိာ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤကညီလၢအအိၣ်ဆိးဖဲ အီစထြ့လယါ ခိခိၣ်ဒူသဝီ လၢအယံၤဒီးခူပူၤဝ့ၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢ အဘၣ်လဲၤက့ၤဖံးမၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်, အကဘၣ်မၤပှဲၤစ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီအံၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးကမၤလီၤတံၢ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိခဲလၢာ်, ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤလၢအဟံၣ်တအိၣ်ဃီတအိၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မ့တမ့ၢ် ပှၤအိၣ်ဖဲတၢ်ဆါဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤပှဲၤ လံာ်တကွီၣ်ဒိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ABS ပာ်လီၤဝဲဒၣ် ပျီပူၤပှၤမၤတၢ်ဖိအိၣ်ဝဲအဂၤသၢကလး (၃ဝ,ဝဝဝ) ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီကူာ် ၁၁သီအနံၤန့ၣ် ပျီပူၤပှၤမၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကဃုထၢမၤန့ၢ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ လၢပှၤအိၣ်ဖဲပၢၤကီၢ်တၢ်ဒုးဃာ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.
အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤကညီလၢအအိၣ်ဖဲတၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်သိၣ်လိမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်သကဲးပဝးအလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အစရီန့ၣ် ABS ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် SBS တၢ်ကစီၣ်သန့လၢ အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ပာ်အီၤလံန့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအကမၣ်န့ၣ် တၢ်ကမၤအသးဒ်လဲၣ်?
တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်/ဖးဖီမုၢ်စရီ (Census) အံၤ သံကွၢ် တၢ်သံကွၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တုၤလၢ ၆၆ ဖျၢၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် ပှၤနီၣ်တဂၤဒၣ်ဝဲ အတၢ်ပာ်ပနီၣ် မုၣ်ခွါတၢ်က့ၣ်ပနီၣ်, တၢ်ဟဲလီၤစၢၤလီၤသွဲၣ်ဒီး တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ တၢ်စူၢ်တၢ်နာ် အဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၁၉၁၁နံၣ် တၢ်မၤဝဲဒၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် အဆိကတၢၢ်တဘျီ တၢ်သံကွၢ်ဘၣ်ဃးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအဂ့ၢ်အခါ, ပှၤကညီ ၃၂ဂၤန့ၣ် စံးလီၤအသးလၢအမ့ၢ် "Wowser" ဒီး မ့မ့ၢ် ပှၤကညီအဂၤ ၂၁ဂၤန့ၣ် စံးလီၤအသးလၢအမ့ၢ် "Angelic" န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ဖဲ ၂ဝ၁၁နံၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အခါန့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤကညီအါန့ၢ်အဂၤ ဃုကလးလွံၢ်ကထိ (၆၄,ဝဝဝ) ဂၤန့ၣ် စံးလီၤအသးလၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် "Jedi" န့ၣ်လီၤ.
ABS စံးဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ် အဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်စံးဆၢသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢအကါဒိၣ်ခဲလၢာ်ဒီး ကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ တၢ်ကဆၢတဲာ်ဟ့ၣ်လီၤ ကမျၢၢ် ကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤအဂီၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟ့ၣ်လီၤ ကမၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ မ့တမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်ကမၣ်အီၤသ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤကမၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီဒီး တၢ်ဟံးအရ့လၢ အဘၣ်တၢ်ကမၣ် ဒ်သိးဘၣ်ဟ့ၣ်စ့အီၣ်လီးသ့တုၤလၢ ဒီလၣ် ၃,၆၄ဝ န့ၣ်လီၤ.
