တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤစ့တိာ်ပာ်လံ. သနၢၣ်တခါစုာ်စုာ်အဂီၢ်အတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ် ဒီး တၢ်ဂံၢ်စၢ်သ့ၣ်တဖၣ်

ဖဲကီၢ်စၢဖှိၣ်စ့တိာ်ပာ်တဘျီအံၤအပူၤန့ၣ် မတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤမၤနၢၤတၢ်ဒီး မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအရှူလဲၣ်.

Here are the winners and losers from Tuesday's budget.

တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်:

• ပှၤပၢၤစ့ Jim Chalmers ဟ့ၣ်လီၤပာ်ဖျါ စ့တိာ်ပာ်ခံဘျီတဘျီ ဖဲမုၢ်ခံနံၤအနၤ.
• ၂ဝ၂၃ — ၂ဝ၂၄ စ့တိာ်ပာ်အပူၤ Labor မၤဝဲ စ့တၢ်မၤစၢၤ တၢ်အိၣ်ဆိးအတၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်.
• စ့တိာ်ပာ်အပူၤပၣ်ဃုာ် တၢ်မၤစၢၤလၢပှၤအိၣ်လဲဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအကွၢ်ထွဲပှၤသူၣ်က့သးပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤဒိးန့ၢ် JobSeeker စ့တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်.

ပှၤလဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီးကသံၣ်သရၣ် ဒီကထၢၣ်တနီၤနီၤအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့သ့ၣ်တဖၣ် ကစီတလဲအသး, ဟံၣ်လဲအပှ့ၤကစှၤလီၤလၢပှၤအိၣ်လဲဟံၣ်တနီၤနီၤအဂီၢ်, ဒီး single parents (မိၢ် မ့တမ့ၢ် ပၢ် ထဲဂၤ) သ့ၣ်တဖၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်စ့တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤန့ၣ်လီၤ.

Albanese ပဒိၣ် ဟ့ၣ်လီၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ စ့တိာ်ပာ်ခံဘျီတဘျီဒီး တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤ ကျိၣ်စ့လၢ တၢ်အိၣ်ဆိးအဘူးအလဲအဂီၢ် လၢအလီၤလၢ ဒီလၣ် ၁၄.၆ ဘံလယၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ လံာ်ခီကီၢ်အဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲဒိၣ်ထီၣ်ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူးပှၤတီၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟံးအါထီၣ်အီၤခိသွဲန့ၣ်လီၤ.

မုၢ်ခံနံၤ အနၤ တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤ စ့တိာ်ပာ်အပူၤ မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် န့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် (ပှၤမၤနၢၤတၢ်) ဒီး မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအတန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် (ပှၤလၢအရှူ) န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါအီၤဒ်လၢလာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢအကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်သ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤဒိးန့ၢ်ပဒိၣ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤကျိၣ်စ့သ့ၣ်တဖၣ်

ဘၣ်ဃး တၢ်ကိးသတြီဃ့ထီၣ်လၢ အဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်ဆိးအဘူးအလဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂ့ၢ်န့ၣ် Labor ခီဆၢက့ၤဝဲဒၣ်အီၤလၢကဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်တၢ်မၤစၢၤ တကးဒ်ဘၣ် ကဟ့ၣ်အါထီၣ်စ့ၢ်ကီးကျိၣ်စ့တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤဆူ ပှၤသးနံၣ်လၢအမၤတၢ်မၤန့ၢ်ဒ်သ့ၣ်တၢ်အဂီၢ်ဒီး ကၠိဖိကျိၣ်စ့တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤ အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ် အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤလၢကန့ၢ်အါထီၣ်ဘၣ်စ့ တနွံ ဒီလၣ် ၂ဝ မ့တမ့ၢ် တသီ ၂ဒီလၣ်ဒီး ၈၆ပၠါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲပှၤလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်:

• JobSeeker 
• Youth Allowance 
• The Partnered Parents Payment 
• Austudy 
• ABSTUDY 
• The Youth Disability Support Pension  
• The Special Benefit Payment

သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်ပှၤသးနံၣ် ၅၅နံၣ်ဆူအဖီခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဃုာ်ဒီးပိာ်မုၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်လၢအဟံၣ်ဃီတအိၣ်ဒီး အိၣ်လၢတၢ်ဖှီၣ်တၢ်ယာ်နးနးကလဲာ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤစၢၤအံၤ ဟဲအါဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ခံနွံတဘျီန့ၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ် စ့ ၉၂ ဒီလၣ်ဒီး ၁ဝပၠါ န့ၣ်လီၤ.

ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ စှၤဒိၣ်န့ၢ်ဒ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဂဲာ်လိာ်လၢ တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ပှၤဂ့ၢ်ဝီကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဃ့ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. Australian Council of Social Service ဃ့ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တနွံန့ၣ် တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤ စ့ ၄၇၆ ဒီလၣ် န့ၣ်လီၤ.

There are many groups who will get more as JobSeeker payments are increased. Source: SBS

ပှၤအိၣ်လဲဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤလၢကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အိၣ်စှၤဒီး ဘၣ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါသပှၢ်ပှၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤဟံၣ်လဲအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကဟ့ၣ်အါထီၣ်စ့ၢ်ကီးအဝဲသ့ၣ်တဖၣ် စ့တၢ်မၤစၢၤဖဲအကြၢးန့ၣ်လီၤ.

Commonwealth Rent Assistance တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤဟံၣ်လဲန့ၣ် တၢ်ကမၤအါထီၣ်အီၤ ၁၅မျးကယၤ အဃိ အခီပညီန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ပှၤတဂၤ လၢအဖိအလံၤတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် တနွံစုာ်စုာ်န့ၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲစ့တၢ်မၤစၢၤအံၤ ထီၣ်ဘးတုၤလၢ ၉ဝဒီလၣ် ၃၆ပၠါ — စ့တၢ်ဟ့ၣ်ပိၣ်ထီၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တနွံန့ၣ် ၁၁ဒီလၣ်ဒီး ၇၉ပၠါန့ၣ်လီၤ.

ပှၤဒီမိၢ်ဝၤခံဂၤ လၢအအိၣ်ဒီးအဖိသၢဂၤ ဒီး ဒိးန့ၢ်ဘၣ် Family Tax Benefit သ့ၣ်တဖၣ် တနံၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ကန့ၢ်အါထီၣ်စ့ ဒီလၣ် ၈ဝဝ လၢအလီၤလၢ တနွံ ၁၅ဒီလၣ်န့ၣ်လီၤ.

ကသံၣ်ကျးဆံးဆံးဖိအကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်

မ့ၢ်လၢတၢ်ဆီတလဲ ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ပှ့ၤကသံၣ်အကျိၤအကျဲအဃိ ကဲထီၣ် တၢ်သူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးလၢ ကသံၣ်ကျးကစၢ်တနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တယံၤလၢၤဘၣ်န့ၣ် ပှၤဆါလၢအဘၣ်ပှ့ၤအိကသံၣ်ဖဲကသံၣ်ကျးပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးတၢ်ပှ့ၤကသံၣ်လံာ်နဲၣ်လီၤတဘ့ၣ်အပူၤအပှ့ၤန့ၣ် မၢ်လိာ်အိကသံၣ်ကန့ၢ်တုၤလၢ ခံလါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤဂဲာ်လိာ်လၢတၢ်ဆါလီၤကသံၣ်ကသီအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဂ့ၢ်လိာ်ဘှီလိာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဆီတလဲအံၤ ကဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်မၤဆူၣ်လၢ ကသံၣ်ကျးဆံးဆံးဖိကသ့ၣ်တဖၣ် ကဂ့ၢ်လိာ်တၢ်ဆါလီၤကသံၣ်ဆူပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒီး ဆူၣ်ချ့ကိတိာ် Mark Butler တူၢ်လိာ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဆီတလဲအံၤကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တာ်တၢ် တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပှၤတနီၤနီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် ပှၤဆါဘူးထီၣ်လၢ ၆ကကွဲၢ်ဂၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ်ဖဲ ပှၤမၤန့ၢ်စ့တိာ်ပာ်အတၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် (ပှၤမၤနၢၤတၢ်) အကျါ မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ် ကသံၣ်ကသီအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကမၤစှၤလီၤအီၤတဝာ်ဒီး တလိၣ်လၢကဘၣ်လဲၤပှ့ၤအိကသံၣ်ဖဲကသံၣ်ကျးပူၤတလီၢ်လီၢ်လၢၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ပှၤမၤနၢၤတၢ် (ပှၤန့ၢ်ဘျုး) သ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤသးစၢ်ဒီး (GP) ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤပှၤဆါလီၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢ လဲၤထံၣ်လိာ်သးဒီး ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ ညီဒိၣ်ထီၣ် ဒီး အပှ့ၤစှၤလီၤန့ၣ် ကအိၣ်အါထီၣ်.

ပှၤ ၁၆နံၣ်ဆူအဖီလာ်, ပှၤအဘှံးလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤ (pensioners), ဒီး ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး ပဒိၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ခွဲးလံာ်လၢတၢ်မၤစှၤလီၤတၢ်အဘူးအလဲ concession card သ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်လဲၤထံၣ်လိာ်ဒီးကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤ GP န့ၣ် ပဒိၣ်ကဟ့ၣ်လီၤန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်လၢၤဘူၣ်လၢၤစ့န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ပှၤ ၁၁ကကွဲၢ် ကန့ၢ်လဲၤထံၣ်လိာ်ဘၣ်ကလီဒီး ကသံၣ်သရၣ်ထီရီၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤလၢ အကတဲသကိးတၢ်ဖဲ telehealth ဆူၣ်ချ့တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးလီကျိၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ကန့ၢ်ဝဲတၢ်မၤစၢၤကလီ ထီၣ်ဘးတုၤလၢ အမံးနံး ၂ဝန့ၣ်လီၤ.

မိၢ်/ပၢ် ထဲတဂၤ (Single Parents) သ့ၣ်တဖၣ်

ကအိၣ်မူဘၣ်တနံၤအဂီၢ်တနံၤအဂီၢ် မိၢ်/ပၢ် ထဲတဂၤ (Single Parents) လၢအဘၣ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါသပှၢ်ပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤ လၢအမ့ၢ် single parent payment တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤအံၤ တၢ်ကဆဲးဟ့ၣ်လီၤဝဲဒၣ်အီၤတုၤလၢ ဖိသၣ်အသးနံၣ် ထီၣ်ဘး ၁၄နံၣ်တစုန့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်မၤစၢၤအံၤတုၤဒၣ်ထဲဖဲ ဖိသၣ်သးနံၣ်ပှဲၤထီၣ် ၈နံၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ မိၢ်/ပၢ် ထဲတဂၤ (Single Parents) ၅၇,ဝဝဝ ဂၤ ကန့ၢ်ဘၣ်စ့ အါထီၣ် ၆နံၣ် လၢအစ့နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအါန့ၢ် ပှၤဃုတၢ်ဖံးတၢ်မၤ JobSeeker ကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဒိးန့ၢ်ဘၣ် JobSeeker စ့တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ခံနွံတဘျီန့ၣ် ကန့ၢ်အါထီၣ်စ့ထဲဒၣ် ၁၇၆ဒီလၣ်ဒီး အပၠါ ၉ဝန့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤလၢအအဲၣ်ဒိးထီထီၣ် တၢ်မၤန့ၢ်ဂံၢ်သဟီၣ်လၢမုၢ်တၢ်ကပီၤ solar panels မ့တမ့ၢ် double-glazed windows ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် တယံၤလၢၤဘၣ်န့ၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်ဝဲအပှ့ၤလၢအဘၣ်လီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤလၢကမၤဂ့ၤထီၣ်သီထီၣ်ဟံၣ်ဃီ လၢကမၤဂ့ၤထီၣ် တၢ်သူကတီၤဂံၢ်သဟီၣ်အဂီၢ် Labor ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲကျိၣ်စ့တၢ်မၤစၢၤအသီတခါလၢ အလီၤလၢ ဒီလၣ် ၁.၃ ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲန့ၣ် ကပၣ်ဃုာ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် အကကွဲၢ် ၃ဝဝ လၢအမ့ၢ်ထဲဒၣ်တၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ် social housing အဂီၢ်, ဒီး ခီဖျိလၢတၢ်အံၤအဃိ Labor စံးလၢ ကမၤစှၤလီၤ ဂံၢ်သဟီၣ်အဘူးအလဲလၢဟံၣ်ခိၣ် အဖျၢၣ် ၆ဝ,ဝဝဝ ဃၣ်ဃၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပဒိၣ်တယာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် တၢ်သူကတီၤဂံၢ်သဟီၣ်စးထီၣ်လၢ ဆၣ်သၢဖျၢၣ် (three stars) န့ၣ် မၤစှၤလီၤဂံၢ်သဟီၣ်အလဲကန့ၢ်တုၤလၢ သၢပူတပူ ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီးမုၣ်ခွါသွံၣ်ထံးတၢ်ရ့လိာ်တၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီးဂ့ၢ်ဝီတၢ်မၤစၢၤဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤဂဲၤလိာ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်မဲာ်ညါ လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်သနံးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်စ့ ဒီလၣ် ၁၅၉ကကွဲၢ် လၢခံနံၣ်အဂီၢ်, ဒီးတၢ်မၤစၢၤအံၤတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤခီဖျိ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်ကရၢဃုာ်ဒီး ကီၢ်စဲၣ်ဒီး တၢ်ပၢ ထဲၣ်ရၢၢ်ထြံၣ် ဝဲၤကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပိာ်မုၣ်လၢ အဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးလၢ ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီးအပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤဆိန့ၣ် တၢ်မၤအါထီၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤမၤစၢၤကျိၣ်စ့တၢ်ဆၢကတီၢ် တုၤလၢ ၂ဝ၂၅ နံၣ်ထီၣ်သီန့ၣ်လီၤ. စ့တၢ်မၤစၢၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤသကုၤ လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိဂ့ၢ်ဝီကွီၣ်ဘျီၣ်သနူ, ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်ဆိးဝဲၤကျိၤ ဒီး တၢ်နုာ်လီၤကျဲၤဃူကျဲၤဖိးဆိတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကစးထီၣ်အီၤ ဒိးသန့ၤအသးလၢထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် ပှၤမၤကမၣ်ကွီၣ်မ့ၣ်သဲစး တၢ်ပာ်ကီာ် အတၢ်ဆှၢဃီၤအဖီခိၣ်, နာ်သက့ တၢ်ဂ့ၣ်အံၤတအိၣ်ဖျါရှဲရှဲပျီပျီဒ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကွၢ်ကဒါက့ၤ သဲစးသနူ အတၢ်မၤ ရဲၣ်ကျဲၤ ဘၣ်ဃး တၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီး မုၣ်ခွါသွံၣ်ထံးတၢ်ရ့လိာ် တၢ်မူး အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီး ဒီလၣ် ၆.၅ကကွဲၢ် လၢလွံၢ်နံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Prime Minister Anthony Albanese and Treasurer Jim Chalmers have delivered their second budget. Source: AAP / Mick Tsikas

အီစထြ့လယါပှၤထူးပှၤတီၤသ့ၣ်တဖၣ်

မ့ၢ်လၢ Labor ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဟံးခွဲသွဲ အပတီၢ်သၢ (stage three tax cuts) အံၤ ဒ်အလီၢ်လီၢ်အဃိ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤထူးပှၤတီၤသ့ၣ်တဖၣ် န့ၢ်ဘၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟံးခိသွဲအပတီၢ်အံၤ အနံၣ်တဆံဘျဲၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် လီၤလၢအါန့ၢ်ဒီလၣ် ၂ဝဝ ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဟံးခိသွဲအပတီၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်စးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢအပူၤကွံာ် ပဒိၣ်ကရၢဖှိၣ်ဒီး Labor ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပာ်လီၤတၢ်ဘျၢအံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟံးခိသွဲသနူအဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဘျးစဲအသးဒီး ဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအတၢ်ဟဲနုာ်အိၣ်စှၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမၤဃံးထီၣ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဆီၣ်သနံးအိၣ်အါထီၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ဆိးအဘူးအလဲအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

နာ်သက့ဖဲ မုၢ်ခံနံၤ မုၢ်နၤခီတၢ်ကတိၤလီၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ တၢ်တကတိၤဖျါအီၤဘၣ်ဒီး Mr Chalmers စံးဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ တမ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ် လၢအထီၣ်ဘး တၢ်ကဘၣ်တၢၣ်ပီၣ်အီၤဖဲ စ့တိာ်ပာ်တဘျီအံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

Andrew Forrest could be one of the big winners from the budget.

Twiggy Forrest — အီစထြ့လယါစၢၢ်ထးပနံာ်တၢ်ကၤသထ့ဖးဒိၣ်

လၢတၢ်သူစွဲ ဒီလၣ် ၄ ဘံလယၢၢ် ဖဲဂံၢ်သဟီၣ်လၢအဟဲက့ၤပှဲၤထီၣ်ကဒါက့ၤသ့ (ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအလၢၤတသ့) တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤန့ၣ် စၢၢ်ထး ပနံာ်တၢ်ကၤ မ့ၢ်ပှၤဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အခိသ့ၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ကဆီတလဲ န့ဆၢၣ်မ့ၣ်ဆၣ် (fossil fuels) ဆူ green hydrogen အဂီၢ် ပဒိၣ် ကပာ်လီၤတၢ်တၤစ့ ဒီလၣ် ၂ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကွဲးပာ်ဖျါစ့တိာ်ပာ်လံာ်ကဘျံးသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် လၢတၢ်ကပြၢလိာ်သးဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ လၢအမ့ၢ်ဒ်သိး ကီၢ်အမဲရကၤ အဂီၢ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤရဲၣ်ကျဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်အလီၢ်အိၣ်တခါ လၢတၢ်ကဘၣ်မၤအီၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤတန့ၢ်ဘျုး (ပှၤရှူ) သ့ၣ်တဖၣ်

ပှၤပတံထီၣ်လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်

တၢ်ပထံထီၣ်လံာ်ခီကီၢ်အဂီၢ် အဘူးအလဲသ့ၣ်တဖၣ် အပှ့ၤထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်ဖဲလါယူၤလံန့ၣ် ပှၤပတံထီၣ်လံာ်ခီကီၢ်ခဲလၢာ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ် လံာ်ခီကီၢ်အဘူးအလဲ ၆မျးကယၤ နာ်သက့ မ့မ့ၢ်ပှၤပတံထီၣ်တၢ်ဖိလၢအအိၣ်ဖဲ Pacific Islands သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ပျဲပူၤဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

Visa application costs are set to rise.

တၢ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ ပှၤဟးဝ့ၤဝီၤကသုၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအါထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် ၄ဝ (ခဲလၢာ် ဒီလၣ် ၁၉ဝ), ပှၤတံထီၣ်ထၢၣ်ဝံချၢလံာ်ခီကီၢ် (backpacking visa) သ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ် ဒီလၣ် ၁၃ဝ (ခဲလၢာ် ဒီလၣ် ၆၄ဝ), ဒီး ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ် စ့ ၆၅ဒီလၣ် (ခဲလၢာ် ၇၁၅ ဒီလၣ်) န့ၣ်လီၤ.

ပကနံာ်တၢ်ကၤလၢအဘၣ်ဃးတၢ်မၤသီထီၣ်တၢ်ဒီး တၢ်ဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ လံာ်ခီကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ကပှ့ၤကအါထီၣ်ဝဲ အမျးကယၤ ၄ဝန့ၣ်လီၤ.

ပဒိၣ်စံးလၢ တၢ်ဆီတလဲအံၤအဃိ တနံၣ်စုာ်စုာ်န့ၣ် ကန့ၢ်ဘၣ်အါထီၣ်စ့အါန့ၢ် ဒီလၣ် အကကွဲၢ် ၁ဝဝ, လၢအမ့ၢ်တၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် လဲၤထီၣ်လဲၤထီ လံာ်ခီကီၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအကျိၤအကျဲ တဆီဘၣ်တဆီ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

မံၤတုၤပှၢ်တီၤကတီၢ်စ့ပာ်ကီာ်လၢအအါမးသ့ၣ်တဖၣ် (Big super balances)

ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးမံၤတုၤပှၢ်တီၤကတီၢ်အဂီၣ် စ့ပာ်ကီာ် (စ့ပာ်ဖှိၣ်) လၢအအါမးသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကဟံးအါထီၣ်အီၤခိသွဲ နာ်သက့ တၢ်တစးထီၣ်အီၤညီညီဒ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

စ့လၢအအိၣ်ဖဲ မံၤတုၤပှၢ်တီၤ စ့ပာ်ဖှိၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဟံးအီၤခိသွဲစှၤ လၢအမ့ၢ် တၢ်ဟံးခိသွဲထဲဒၣ် ၁၅ မျးကယၤ ဒီး မ့မ့ၢ် ပှၤလၢအိၣ်ဘှံးကွံာ်လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤ (retirement pension) မံၤတုၤပှၢ်တီၤစ့ပာ်ဖှိၣ်စရီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်တဟံးအီၤခိသွဲနီတစဲးဖိဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ခီဖျိလၢတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤအဃိ မ့ၢ်တုၤလီၤ ၂ဝ၂၅ နံၣ်တဝာ်န့ၣ် Labor ကမၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်စ့ ၃ဝမျးကယၤ လၢပှၤစ့ပာ်ဖှိၣ်လၢအအိၣ်အါန့ၢ် ဒီလၣ် ၃ကကွဲၢ် ကိးဂၤစုာ်စုာ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်တၢ်မၤသကိးမုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ် (Multinational corporations)

ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ တၢ်မၤသကိး ပနံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤဖဲ အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ သဲစးတၢ်ဘျၢအတၢ်လီၤဖျဲၣ်လီၤဟိသ့ၣ်တဖၣ် ကကးတံာ်လီၤကွံာ်အသးစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်ဖဲ ၂ဝ၂၄နံၣ် လါယနူၤအါရံၤ ၁သီန့ၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ ပနံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်မၤသကိးဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ် ခိသွဲ အစှၤကတၢၢ် ၁၅မျးကယၤန့ၣ်လီၤ.

Vapers and cigarette smokers will face major changes.

မီၤထူဝါ (ညါသူး) ဒီး မီၤထူတူး ခီပနံးသ့ၣ်တဖၣ်

ဂာ်နံကိတ့ တၢ်ဖိတၢ်လံၤခဲလၢာ် အပှ့ၤကဒိၣ်ထီၣ်.

စ့တိာ်ပာ်အံၤ ပာ်လီၤအါထီၣ်ဝဲတၢ်ဘျၢလၢ တၢ်ကဟံးအါထီၣ် မီၤတူစံကရဲး ခိသွဲ ၅မျးကယၤ အဃိ စံကရဲး မီၤထူ အဘိၣ်ဆံးတဘိၣ်န့ၣ် တၢ်ထိၣ်ဃူအပှ့ၤ ကအိၣ်ဝဲဒီလၣ် ၅ဝန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအါထီၣ်ခိသွဲအံၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်လၢ ကန့ၢ်အါထီၣ်ဘၣ်ကျိၣ်စ့ အါန့ၢ် ဒီလၣ် ၃ဘံလယၢၢ်န့ၣ်လီၤ.