نړۍ کې د کرونا ويروس وبا او د روسيې او اوکراين جګړې منفي اغيزو ستر اقتصادي بحران رامينځه کړی چيرې چې نږدې ټولو هيوادونو کې د توکو او خدماتو نرخونه له تمې ډير لوړيدو حال کې دي.
پر مختللو هيوادونو کي د کرونا ويروس پيل څخه مخکې او د هغې دوران کې مرکزي بانکونو د سود بيعې راښکته کړې ترڅو خلک له بانکونو څخه د کرونو او توکو اخيستلو لپاره په اسانۍ له بانکونو قرضې واخلي او د سود ټيټ نرخ سره د هغې ورکړه بيرته په اسانۍ وکړي.
په يو هيواد کې د مصرف کوونکو لخوا د پيسو مصرف او د پيسو ګردش دواړه ګټې راوړي ولې بيا يو بل لامل چې اوس يې هر څه بدل کړي هغه د ورځني ژوند توکو او خدماتو نرخونو کې ډيروالی دی چې مصرف کوونکي يې له ستونزو سره مخ کړي.
د ورځني ژوند لږښت کنټرول د تنخواوو ډيروالي سره کيږي او يا بايد د ورځني ژوند توکو او خدمتونو نرخونو کې کمی راشي، کله چې دا دواړه نه کيږي بيا مرکزي بانک د سود نرخ لوړوي ترڅو مصرف کوونکي لا ډير پور وړي نشي او د ټولو اقتصاي حالت کابو کړي.
د سود په نرخ کې لوړوالی د کورونو قرضه کوونکو باندې مخامخ دی او هغوی له لږ څه تاوان سره مخ کيږي، او بله خوا د کورونو په نرخ کې کمی راځي.
رامونا ګپتا د ۱۸ کلنۍ راهیسې د خپل لومړي کور لپاره پيسې سپما کوي.
اوس د هغې عمر ديرشو کلونو شاوخوا دی ، هغې پدې وروستیو کې په راکډیل سيمه کې دوه کوټې اپارتمان اخیستی.
دا د آغلې ګپتا لپاره یو په زړه پوری وخت دی ، ځکه نوموړې یوازې څو ورځې دمخه خپل نوي کور ته تللی.
مګر په ټول هیواد کې د ډیری بانکي قرضو اخیستونکو په څیر ، هغه د آسټرالیا د مرکزي بانک پریکړې وروسته چې د سود نرخ يې لوړ کړ د ډار او حيرانتيا احساس کوي.
۲۰۱۰ کال راهيسې په اسټراليا کې د سود نرخ په کميدو وه او هيڅکه نه و لوړ شوی او د ۲۰۲۰ کال نومبر مياشت راهسيې په صفر اعشاريه يو کې پاتې وه.
ولې د اسټراليا مرکزي بانک اړ شو چې له خپلې ژمنې خلاف يې له وخت څخه مخکې د سود نرخ کې ډيروالی راوست؟
د اسټراليا مرکزيبانک والي فیلیپ لو وویل چې بورډ قضاوت وکړ چې اوس سم وخت دی چې د ځینې غیر معمولي پیسو ملاتړ بیرته واخلي کوم يې چې د کرونا ويروس وبا دوران کې اسټراليايانو لپاره وړاندې کړی وه او د اسټراليا اقتصاد سره يې ډيره مرسته کوله.
هغه دا هم وویل چې د سود نرخ به نور هم لوړ شي.
تیرې اونۍ خپاره شوي ارقام ښیي چې د نرخونو کلنۍ ډيروالی او ۵.۱ ته لوړ شوی. ښاغلي لو وویل "د نرخونو دا زیاتوالی په پراخه کچه نړیوال فکتورونه هم منعکس کوي."
د آسټرالیا د ژوند لګښت مخ په ډیریدو دی. ولې هر څه دومره ګران دي؟
ډاکټر لو وویل: "دا وړاندوینې د سود په نرخونو کې د لا زیاتوالي د انګیرنې پراساس دي."
"موږ د وبا ، سیلابونو [په آسټرالیا کې] ، او په اوکراین کې د جګړې په پایله کې د توکو په رسولو کې خنډونه لرو او نرخونه هم لوړيدو حال کې دي.
هغه وویل: "موږ به احتمالا د دې کال تر پایه ۱.۵ سلنې ته ورسوو، او د راتلونکي کال په نیمایي کې به شاوخوا ۲ سلنې ته ورسوو."
هغو کسانو چې کورونو اخيستلو لپاره له بانکونو څخه قرضې اخيستي هغوی به د سود نرخ لوړيدو سره سم ډيرې پيسې بانک ته ورکوي.
