د اسټرالیا ساینس پوهانو د نړۍ سلګونو نورو سره په ګډه د يو ستر کشف برخه ول چيرې چې دوی زموږ په کهکشان په مرکز کې د لوی تور سوري black hole عکس واخيست.
د Sagittarius A* انځور - د ساینس پوهانو د یوې نړیوالې ډلې لخوا تولید شوی چې د پیښې افق ټیلسکوپ (EHT) همکارۍ په نوم پیژندل کیږي - د تور سوري شتون لومړنی مستقیم لید تایید دی، او د لومړي عکس څخه درې کاله وروسته خپريږي.
د اسټرالیا ستور پیژندونکي پروفیسور فریډ واټسن وویل چې د تور سوري اندازه او د هغې فاصلې ته په پام سره د عکس اخیستل د ساینسي پرمختګ د پام وړ بيلګه ده.
"دا د یو تور سوري سیوري ښیې چې زموږ د Milky Way لارې کهکشان په زړه کې د لمر 4.1 ملیون ځله اندازه لري."
د Sagittarius A* تور سوري زموږ د لمر په پرتله شاوخوا څلور ملیونه ځله ډیر لوی دی، د عطارد د مدار په څیر پراخې سیمې ته غزیدلی.
امریکایی ستور پیژندونکی کیټي بومن وویل چې د کشف میکانیکونه یوازې د الګوریتمونو له لارې ممکن شوي چې د نړۍ په کچه د راډیو ټلسکوپونو عکسونه "د ځمکې په کچه یو واحد مجازی دوربین" سره یوځای کوي.
کشف شوی بلاک هول يا تور سوری ځمکې څخه په ٢٧٠٠٠ نوري کلونو کې موقيت لري.
د هارورډ پوهنتون ستور پیژندونکې سارا عیسیون وویل چې دا عکس د کهکشان تور سوری يا بلک هول شتون تاییدوي چې تر دې دمه یوازې ساينس پوهانو يې اټکل کاوه.
هغې د جرمني په ګارچینګ کې یوې خبري غونډې ته وویل: "د لسیزو راهیسې موږ د یو داسې څیز په اړه پوهیدو چې زموږ د کهکشان په زړه کې دی چې زموږ د لمر په پرتله څلور ملیونه ځله لوی دی."
"نن، همدا شیبه، موږ مستقیم شواهد لرو چې دا یو تور سوري دی."
تور سوری يا Black Hole ځه شئ دی؟
بلیک هول په فضا کې هغه ځای دی چیرې چې جاذبه دومره راښکته کوي چې حتی رڼا هم نه شي ترې وتلی.
هغه ستوري چې مړه کيږي همدې جاذبې را جذب کيږي او يا خوړل کيږي.
تور سوری حرکت کې وي او لکه ګردش سره له شاوخوا ټول وړوکي او ستر ستوري ځان لور ته راکاږي او همدې تور سورې ورکيږي.
تور سوري نشي ليدل کيدلی ولې پرمختللو فضايي دوربینونه د ځانګړو وسیلو سره کولی شي د تور سوري په موندلو کې مرسته وکړي.
تور سوري څومره لوی دي؟
تور سوري کیدای شي لوی یا کوچني وي. ساینس پوهان فکر کوي چې تر ټولو کوچني تور سوري د یو اتوم په څیر کوچني دي.
تر ټولو لوی تور سوري "سوپر ماسیو" بلل کیږي. دا تور سوري چې له 1 ملیون څخه ډیر لمرونه یوځای کړی دومره اندازه لوی دي. ساینس پوهانو داسې شواهد موندلي چې هر لوی کهکشان په خپل مرکز کې یو سوپر ماسیو بلیک هول لري. د Milkyway کهکشان په مرکز کې د ستر ماس تور سوري د Sagittarius A په نوم یادیږي. دا د شاوخوا 4 ملیون لمرونو په اندازه دی.
تور سوري څنګه جوړیږي؟
ساینس پوهان فکر کوي چې ترټولو کوچني تور سوري هغه وخت رامینځته شوي کله چې کائنات پیل شو.
تور سوري يا Black Hole هغه وخت رامینځته کیږي کله چې د خورا لوی ستوري مرکز په خپل ځان کې راشي او ويجاړ شي او یا هم سقوط وکړي. کله چې دا پیښ شي، دا د سوپرنووا لامل کیږي. سوپرنووا یو چاودیدونکی حالت وي چې د ستوري سطحي برخې فضا لور ته چاودنه ورکوي او فضا کې خپريږي چې بيا همدا حرکت وخت تيريدو سره تاو راوتاو او يو تور سوری جوړوي.
ساينس پوهان فکر کوي چې ستر ستر تور سوري په هغه وخت کې جوړ شوي چې کهکشان په کې دي.
که تور سوري "تور" وي، ساینس پوهان څنګه پوهیږي چې دوی شتون لري؟
تور سوري نه لیدل کیږي ځکه چې قوي جاذبه ټول رڼا د تور سوري مینځ ته راوباسي. مګر ساینس پوهان لیدلی شي چې څنګه قوي جاذبه د تور سوري شاوخوا ستوري او ګاز باندې اغیزه کوي. ساینس پوهان کولی شي ستوري مطالعه کړي ترڅو معلومه کړي چې ایا دوی د تور سوري شاوخوا ګرځي، یا مدار کوي.
کله چې یو تور سوري او ستوري یو بل سره نږدې وي، د لوړې انرژۍ رڼا رامینځته کیږي. دا ډول رڼا د انسان په سترګو نه لیدل کیږي. ساینس پوهان په فضا کې سپوږمکۍ او دوربینونه کاروي ترڅو د لوړې انرژي رڼا وګوري.
ایا بلیک هول کولی شي ځمکه له منځه یوسي؟
تور سوري په فضا کې نه ګرځي چې ستوري، سپوږمۍ او سیارې خوري. ځمکه به په تور سوري کې نه راښکته کیږي ځکه چې هیڅ تور سوري د ځمکې لپاره د لمریز سیسټم سره دومره نږدې نه دی چې دا کار وکړي.
حتی که یو بلیک هول د لمر په څیر ورته ډله د لمر ځای ونیسي، بیا هم ځمکه به نه رالویږي، بلیک هول به د لمر په څیر ورته جاذبه ولري. ځمکه او نورې سیارې به د تور سوري په څیر حرکت وکړي لکه څنګه چې دوی اوس د لمر په شاوخوا کې ګرځي.
لمر به هیڅکله په تور سوري بدل نشي. لمر دومره لوی ستوری نه دی چې تور سوري جوړ کړي.
تور سوري د فضا هغه سیمې دي چیرې چې د جاذبې کشش دومره شدید دی چې د رڼا په ګډون هیڅ شی نشي تښتیدلی او هرڅه ځانته راکاږي.
ساینس پوه جیفري بوور وايي: "دې بې ساري لیدنو زموږ پوهه خورا ښه کړې چې زموږ د کهکشان په مرکز کې څه پیښیږي."
