در دو میلیون سال گذشته، فوران های آتشفشانی زیادی سیاره ما را لرزانده اند، اما ابرآتشفشان توبا (Toba) در سوماترای اندونزی، یکی از بزرگترین آنها بود؛ اما برخلاف آنچه تصور می شود، ممکن است که این آتشفشان یک فاجعه جهانی نبوده باشد.
به گزارش کارلی کسلا (Carley Cassella) در ساینس الرت (Science Alert)، این فوران عظیم حدود ۷۴ هزار سال پیش رخ داد و حجم مواد مذابی که از آن خارج شد، هزار برابر حجم مواد خارج شده از فوران سال ۱۹۸۰ در کوه سنت هلنز (Mt St Helens) بود. برای مدتی تصور می شد که تیرگی آسمان به حدی بود که باعث یک «زمستان آتشفشانی» در دوره ای ده ساله و یک عصر یخبندان هزار ساله شد. بر اساس این نظریه، بزرگی این فاجعه به حدی بود که تنها چند هزار انسان زنده ماندند.
اما در سال های اخیر، شواهد باستان شناسی یافت شده در آسیا و آفریقا نشان داد که اگرچه این فوران واقعا عظیم بود، ولی عواقب آن به هیچ وجه آخرالزمانی نبوده است و نسل بشر را به لبه انقراض نرسانده است.
با کشف یک صنعت باستانی ساخت ابزارهای سنگی در شمال هند مشخص شد که انسان در دره میدل سان (Middle Son Valley) به مدت حدود هشتاد هزار سال، از پیش از فوران توبا تا پس از آن زندگی می کرده است.
کریس کلارکسون (Chris Clarkson)، باستان شناس دانشگاه کویینزلند گفت: «مردم منطقه دابا (Dhaba) از ابزارهای سنگی مشابه آنچه اجداد انسان امروزی (Homo sapiens) در آفریقای همان زمان به کار می بردند، استفاده می کردند. این حقیقت که این ابزارها در زمان ابر-فوران توبا از بین نرفتند و یا شدیدا بعد از آن دچار تغییر نشدند، نشان دهنده این است که جمعیت بشری از این به اصطلاح فاجعه جان به در برده و توانسته است که ابزارهایی بسازد تا با آن محیط اطراف خود را تغییر دهد».
همزمان با فوران آتشفشان توبا، نوع بشر در حال عبور از یک گلوگاه ژنتیکی به عنوان یک گونه بود و این فوران را می شد به عنوان یک دلیل ممکن برای کاهش تنوع ژنتیکی نوع بشر پذیرفت.
اما در طول سالها، همخوانی نظریه تاثیر فاجعه با یافته های علمی کمتر شد. در سال ۲۰۰۷، شواهد پیدا شده از ابزارهای سنگی در جنوب هند نشان داد که فوران توبا منجر به سرمای شدید و یا ایجاد عصر یخبندان نشده است.
بعضی ها با رد این نظریه می گویند که این ابزارها توسط اجداد انسان امروزی ساخته نشده، اما می توان گفت که به نظر می رسد که هر کس که این ابزارها را ساخته، از این فاجعه طبیعی جان سالم به در برده است.
در سال ۲۰۱۸، شواهد فسیلی بیشتری که از آفریقای جنوبی به دست آمد، دلایل حتی بیشتری برای درست بودن این ایده مطرح کرد که جمعیت بشر نه تنها با فوران توبا کم نشده، حتی ممکن است که در این دوران شکوفا شده باشد.
بر اساس شواهد، علم ژنتیک به ما می گوید که به طور قطع حدود هفتاد هزار سال پیش، تنوع ژنتیکی نوع بشر افت کرده است، اما این تغییر ممکن است نتیجه ابرفوران توبا نباشد.
همانطور که انسانها در اوراسیا پخش شدند و به گروه های کوچک و کوچکتری تقسیم شدند، تنوع ژنتیکی آنها شروع به کمتر شدن کرد. دلیل اینکه تنوع ژنتیکی در آفریقا بسیار بیشتر از دیگر مکان های دنیاست، ممکن است همین باشد.
هزاران قطعه سنگی تازه کشف شده در دابا، به پر کردن برخی از بخش های خالی این بازه زمانی کمک کرده است. نتایج نشان می دهد که مهاجرت انسان از آفریقا به اوراسیا بسیار پیشتر از آنچه انتظار می رفت انجام شد و این جمعیت انسانی توانست حوادث طبیعی بسیار کشنده را پشت سر بگذارد.
در ساخت بسیاری از ابزارهای پیدا شده، از تکنیک های عربی و آفریقایی عصر حجر استفاده شده است و برخی از آنها حتی شبیه نخستین ساخته های بشر در استرالیا هستند.
گروه پژوهشی این پروژه ادعا می کند که این ابزارها بدون شک ساخت انسان هستند و نشان دهنده مهاجرت نخستین انسان ها از آفریقا به جنوب شرق آسیا و سپس استرالیا هستند.
اما از آنجایی که هیچ فسیل انسانی که تاییدی بر این فرضیه باشد یافت نشده است، برخی از پژوهشگران قانع نشده اند که این ابزارها ساخته اجداد انسان امروزی بودند. استنلی امبروس (Stanley Ambrose)، مردم شناس، به ساینس مگزین (Science Magazine) گفت که این ابزار خاص توسط نئاندرتال ها هم استفاده می شد و به نظر او اینکه چه گونه ای این ابزارها را ساخته غیر ممکن است.
اما به هر حال، اگر تاریخ ساخت این ابزارها درست ارزیابی شده باشد، واقعا مهم نیست که چه گونه ای آنها را ساخته است. آنچه اهمیت دارد این است که گونه انسانی ساکن در دابا توانست از یک فاجعه عظیم طبیعی به سلامت عبور کند.
