Kluczowe punkty
- Traktat jest formalnym porozumieniem między rządami a ludami Aborygenów i wysp Cieśniny Torresa
- Wielu ludzi Pierwszych Narodów postrzega traktat jako krok w kierunku sprawiedliwości, szacunku i lepszych relacji w przyszłości.
- Traktat narodowy stworzyłby jedno, ogólnokrajowe porozumienie o uznaniu praw Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa w całej Australii.
- Jaka jest różnica między prawami do ziemi Aborygenów, tytułem rodzimym i traktatem?
- Co oznacza traktat w Australii?
- Dlaczego traktat ma znaczenie?
- Co może zawierać traktat?
- Co dalej z traktatem w Australii?
Traktat jest formalnym porozumieniem między rządami a ludami Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa. Traktat określałby, w jaki sposób mogą współpracować, uznawać prawa i historię Pierwszych Narodów oraz stworzyć plan na przyszłość.
Zrozumienie traktatu to istotny sposób na połączenie się z historią Australii. Nie chodzi tylko o prawo i politykę, ale o szacunek, prawdę i budowanie bardziej sprawiedliwego społeczeństwa dla każdego, kto nazywa ten kraj domem.
Jaka jest różnica między prawami do ziemi Aborygenów, tytułem rodzimym i traktatem?
Chociaż często omawiane wspólnie, terminy te oznaczają różne rzeczy:
- Prawa do ziemi: prawa stworzone przez rządy, które zwracają określone obszary ziemi koronnej ludom Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa, zwykle zarządzane przez rady lądowe.
- Tytuł ojczysty: prawne uznanie, że niektórzy ludzie Pierwszych Narodów nadal mają prawa do swojej ziemi i wód zgodnie z ich tradycyjnymi prawami i zwyczajami.
- Traktat: formalne porozumienie między rządami a narodami Pierwszych Narodów.
Razem te działania mają na celu zapewnienie sprawiedliwości, uznania i samostanowienia ludom Pierwszych Narodów.
Co oznacza traktat w Australii?
Traktat jest prawnie wiążącym porozumieniem między dwiema grupami. W krajach takich jak Nowa Zelandia, rządy i Maorysi podpisali traktat z Waitangi. W Kanadzie istnieje wiele traktatów z narodami Pierwszych Narodów.
W przeciwieństwie do innych krajów, Australia nie zawarła traktatu narodowego z mieszkańcami Pierwszych Narodów w czasie kolonizacji brytyjskiej. Kiedy Brytyjczycy po raz pierwszy osiedlili się na ziemi Aborygenów, ogłosili ją „terra nullius”, co oznacza ziemię nie należącą do nikogo. Nie widzieli więc potrzeby negocjacji z narodami aborygeńskimi. Ponieważ nigdy nie było traktatu, nigdy nie było szerokiego porozumienia co do podziału ziemi, zasobów lub władzy decyzyjnej — luka, którą wielu uważa za niedokończoną sprawę.
Dla wielu ludzi z Pierwszych Narodów, ta „niedokończona sprawa” jest powodem, dla którego traktat pozostaje dziś tak ważnym tematem rozmów.
Rozmowy traktatowe tutaj dotyczą uznania historii, przestrzegania praw i upewnienia się, że społeczności Pierwszych Narodów mają prawdziwy głos w podejmowaniu decyzji. Ekspert prawny dr Harry Hobbs tak to ujął:
„Idealnie byłoby, gdyby traktaty były negocjowane między społecznościami Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa z jednej strony, a rządami stanowymi i federalnymi z drugiej, ponieważ australijska konstytucja dzieli uprawnienia między parlament federalny i parlamenty stanowe”.
Aborygeni i mieszkańcy wysp Cieśniny Torresa chcą zapewnić swoim narodom wspólną przyszłość, wzmocnienie sukcesów wszystkich oraz uznanie i celebrowanie kultury Pierwszych Narodów dzisiejszej Australii. Ostatecznie traktat w Australii oznacza szczere mówienie o tym, co wydarzyło się w przeszłości, i wyznaczanie nowego kierunku myślenia i uznania praw w przyszłości.
Dlaczego traktat ma znaczenie?
Wielu ludzi Pierwszych Narodów postrzega traktat jako krok w kierunku sprawiedliwości, szacunku i lepszych relacji w przyszłości.
Reuben Berg, człowiek z Gunditjmara i lider procesów traktatowych Wiktorii, mówi: „Myślę, że traktat jest kluczowy w procesie zresetowania relacji między pierwszymi narodami a rządem, czy to na poziomie ogólnostanowym, czy wspólnotowym”.
Traktat ma znaczenie, ponieważ:
- Uznaje ludy Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa za pierwsze ludy Australii.
- Włączy mówienie prawdy o historii Australii.
- Buduje prawdziwe partnerstwa w kwestiach takich jak ziemia, zdrowie, edukacja, rozwój gospodarczy i kultura.
Człowiek Wirdi i adwokat Tony McAvoy ujął w ten sposób: „kiedy jesteśmy w stanie kontrolować własne życie, podejmować decyzje za siebie i świadczyć usługi dla siebie, jesteśmy najzdrowsi i najsilniejsi, i najbardziej przygotowani duchowo i kulturowo. Jeśli zaakceptujesz, że jest to jedna z konsekwencji traktatu, musi to być dobre dla reszty kraju”.
Co może zawierać traktat?
Traktaty mogą przybierać różne formy i obejmować szereg zagadnień, mogą obejmować:
- Uznanie suwerenności i praw narodów Pierwszych Narodów do podejmowania decyzji dotyczących ich wspólnot.
- Umowy dotyczące użytkowania, zarządzania i ochrony gruntów, wody i innych zasobów.
- Zobowiązania do rewitalizacji i ochrony języków, miejsc kultury i tradycji.
- Finansowanie i wsparcie dla zdrowia, edukacji, mieszkalnictwa i innych programów.
Gunnai, Kobieta Gunditjmara i Djab Wurring oraz senator Victorii, Lidia Thorpe, uważa, że lokalne społeczności powinny przejąć inicjatywę w tym procesie.
Myślę, że musimy mieć widoczne klany i narody reprezentowane na szczeblu samorządu lokalnego. To te lokalne społeczności, w których możemy dokonać prawdziwych zmian.Senator Lidia Thorpe
Co dalej z traktatem w Australii?
W całej Australii proces akceptacji traktatu postepuje w różnym tempie . Niektóre stany, takie jak Victoria i Queensland, rozpoczęły prace w kierunku własnych traktatów, podczas gdy inne, jak Nowa Południowa Walia, są obecnie w trakcie konsultacji na temat tego, jak może dla nich wyglądać traktat. Każdy proces kieruje się lokalnymi potrzebami i może wyglądać inaczej.
W tej chwili Victoria przewodzi narodowi. We wrześniu 2025 r. Rząd wiktoriański i Pierwsze Zgromadzenie Ludowe Wiktorii osiągnęły zasadniczo porozumienie w sprawie pierwszego pełnego traktatu w Australii, będącego wynikiem lat negocjacji i konsultacji społecznych. Proces traktatowy Wiktorii jest powszechnie uznawany za wiodący przykład dla reszty Australii.
Ważne jest, aby wiedzieć, że traktaty narodowe i traktaty państwowe są różne.
Traktat narodowy stworzyłby jedno, ogólnokrajowe porozumienie e kestii uznania praw Aborygenów i mieszkańców wysp Cieśniny Torresa w całej Australii. Traktaty stanowe i terytorialne są dostosowane do każdego obszaru, koncentrując się na lokalnych priorytetach i potrzebach. Wielu zwolenników uważa, że potrzebne są zarówno traktaty krajowe, jak i państwowe, współpracujące w celu napędzania prawdziwych zmian.
Traktat to nie tylko kwestia Pierwszych Narodów, chodzi o uznanie, szacunek i uczciwość dla wszystkich. Posiadanie traktatu pomaga budować przyszłość, w której każdy głos i doświadczenie są cenione.
Kolejne rozdziały traktatu będą nadal pisane przez lokalne społeczności, rządy i wszystkich, którzy chcą uczestniczyć w przyszłości Australii. Zrozumienie procesu traktatowego jest sposobem na głębsze połączenie się z historią tego kraju i wspólne kształtowanie sprawiedliwej przyszłości.
Ten odcinek zawiera fragmenty programu telewizyjnego: Living Black — The Case for a Treaty, który po raz pierwszy został wyemitowany w lipcu 2025 roku. Można obejrzeć cały odcinek na platformie SBS On Demand.
Stream free On Demand
The Case For A Treaty
episode • Living Black • News And Current Affairs • 34m
episode • Living Black • News And Current Affairs • 34m
Subskrybuj lub wysłuchaj podcast Australia Explained, aby uzyskać więcej cennych informacji i wskazówek dotyczących osiedlenia się w Australii.
Masz jakieś pytania lub pomysły na temat? Wyślij do nas e-mail na adres australiaexplained@sbs.com.au
