Dook Husi Uma: Traballadór Timor-oan iha Australia koalia kona-ba sentimentu mesak

Traballadór timor-oan nain

Traballadór Feto Timor-oan nain, Mariana Berilaka hatais (tur iha liman karuk) ho Silvia Gusmão (iha liman los) hamaluk malu hodi halakon sentimentu mesak Credit: Traballadór Timor-oan iha NSW

Bainhira traballadór Timor-oan sira mai serbisu iha Austrália, sira lori esperansa, responsabilidade, no mehi ba futuru ne’ebé di’ak liu. Maibé buat ida ne'ebe mak sira la espera no la prontu maka bainhira hasoru tempu nonok no sente mesa-mesak. Iha epizódiu ida-ne'e, ita sei rona traballadór Timor-oan nain lima ne'ebe servisu iha Australia;António Gomes, Marta Rodrigues, Silvia Gusmão, Zulmira Alves, no Mariana Berilaka nia lian.. ko'alia ho onestu kona-ba sira nia sentimentu solidaun ne'ebé sira hasoru, no mensajen sira ne'ebé sira hakarak fahe ho ema seluk atu rona.


Tempu mesak

Sentimentu mesak la mosu ba ema hotu iha tempu ne'ebe mak hanesan, liu-liu ba sira ne'ebe servisu iha ema nia rain no do'ok husi familia. Ba ema balun, solidaun hahú iha momentu ne'ebé sira to'o ona iha Australia

António Gomes " “Bainhira ha’u foin to’o iha Austrália, todan duni, tanba sai husi Timor atu buka osan hodi azuda fali familia. Mai iha ne'e ho kontente no mos triste, kontente tanba hetan oportunidade, triste tanba dook husi família, maibe tenke adapta deit ona".

Zulmira Alves “Iha inisiu, ha’u sente emosionadu, maibé liutiha semana ida-rua serbisu, ne’e mak mosu solidaun. Ha’u hahú kompara Timor ho Austrália no hakarak rende"

Mariana Berilaka "Ha'u sente kedan ona mesak bainhira ha'u rona kona-ba atu mai iha Austrália, tanba ida ne'e premeira vez dook husi familia, nune'e mos tanba hau oan-boot husi familia. Loron rua antes atu sai, ha'u sente triste no mesak no tanis hela deit.. lori tempu naruk".

Sira hotu komesa ho esperensia oioin... maibé xoke emosionál kuaze hanesan hotu tanba dook hosi uma.

Saudades no familia dook

Sentimentu mesak la'ós de'it kona-ba moris mesak ou ka halo buat hotu mesak. Ida-ne'e mos kona-ba ba dook hosi ema sira ne'ebé halo moris sente nakonu ka ema sira ne'ebe hadomi.

António Gomes "Ita bele hamutuk ho kolega sira no ba fatin ruma, maibe kuandu ita iha kuartu laran mesak ita hanoin duni..maibe ida ne'e lalais deit".

Marta Rodrigues "Kuandu sai husi Timor mai iha ne'e, hau sente mesak los, tanba momentu ne'e seidauk konhese kolega ida ka rua. Maibe maske konhese ona kolega sira sentido mesak ne'e sei iha maski ho belun sira..tanba sei saudades uma ne'e sei nafatin".

Traballadór Timor-oan sira hasoru malu iha tempu livre
Timor-oan nain lima ne'ebe servisu iha Sydney, NSW; António Gomes, Zulmira Alves, Mariana Berilaka, Silvia Gusmão ho Marta Rodrigues tu'ur dada lia ba malu iha tempu feriadu. Credit: Traballadór Timor-oan iha NSW

Silvia Gusmão "Dook hosi família.. komunikasaun la hanesan antes. Dalaruma ami bele hamutuk iha ne'e bele barak, maibe hamnasa mos hamnasa taka falta deit".

Responsabilidade iha servisu fatin no moris aumenta tan deit sira nia solidaun.

Mariana Berilaka "Mai iha ne'e moris iha ne'e diferente tebes. Laiha komunikasaun barak ho ha'u nia inan-aman no maun-alin sira, no dalaruma sira la online, halo ita sente triste los - Iha uma, ha'u la presiza telefone - ha'u fila de'it ba uma no haree sira."

Tempu Nonok iha moris Loro-Loron

Dalaruma sentimentu mesak mos sente maka'as tebes iha atividades ki'ik ou ka rutina ne'ebe sira halao.

Silvia Gusmão "Buat barak mak ita hasoru iha servisu fatin, dalaruma sente kolen.. ho familia, kuandu hau sai servisu hau la presiza tein, hau nia familia prepara ona ba hau. Iha ne'e, maski ita kolen tebes tenke tein nafatin, se mak atu prepara hahan ba ita. Hanesan ne'e halo ita hanoin fali ba familia. Loron ida ami hetan osan $200-300 ne'e familia kontente.. ida ne'e mak realidade moris ne'ebe ami hasoru".

Solidade la'ós buat ida ne'ebe mosu ho makas. Ne'e mosu bainhira ita iha momentu ki'ik sira ne'ebé fó hanoin ho nonook katak ita dook hosi uma.

Marta Rodrigues " Dalan laiha ba hau, hau tenke tama kuartu hodi tanis, se lae saudades ne'e mai hela deit. Husi tanis bele rekopera hau nia saudades ida ne'e".

Oinsa sira hotu hasoru sentido mesak

Atu hasoru tempu difisil hanesan ne'e, sira ida-idak buka dalan atu hamaluk sira nia-an - balun liu husi reza, telefone sira nia familia no haree fali video ka fotograofia ho familia iha Timor.

Marta Rodrigues "Bainhira ha’u sente mesak, ha’u liga ka telefone ba ha’u-nia família no rona hau nia aman nia lian ne'e azuda tebes hau. Maski dook ho tempu teknolojia azuda tebes".

Silvia Gusmao "Dalaruma ha'u sente mesak, ha'u hakarak kontaktu maibe ho oras ne'ebe la hanesan, dalaruma familia la online. Atu hakalma hau nia-an no reza atu labele hanoin barak. no dalaruma ha'u mós rona múzika atu ha'u la sente estrese no halo servisu tun sae nune'e hau labele hanoin barak".

Mariana Berilaka " Hau iha video no mos gallery hodi haree foto ho familia. Kuandu sente labele liu ona, tama tiha tik-tok hodi haluha tiha".

Zulmira Alves ho tanis haktuir" Bainhira hau sente mesak, hau foti telefone no kontaktu ba sira , ida ne'e mak dalan diak mai hau halakon hau nia tristeza".

Bainhira sentido mesak no saudades mosu ba maluk traballadór Timor-oan sira iha Australia
Husik liman karuk ba los; António Gomes, Zulmira Alves ho Marta Rodrigues fahe sira nia sentimentu triste bainhira sente mesak no saudades familia iha Timor. Credit: Traballadór Timor-oan iha NSW

Antonio Gomes "Rona múzika, tur hanoin.. ita tenke hatoman-an deit ona"

Sira hotu uza métodu oioin atu hasoru ostabklu ida ne'e, maibe ho deit objetivu ida deit, atu sente di'ak liufali no kontinua sira nia knaar no responsabilidade.

Mensagen ba Ema Seluk

Maski hasoru dezafiu sira ne'e, traballadores nain lima ne'e sei hakarak fahe sira nia hanoin ho maluk seluk ne'ebe mak iha Australia ka rai seluk, atu sra bele prepara-an ho diak liu tan.

Silvia Gusmão "Ba Timor-oan sira ne'ebe atu mai iha ne'e, halo esforsu, halo tuir regra sira, hatudu atitude di'ak, pontualidade, no serbisu di'ak, ita sei ba mai. Ema sei uza nafatin".

Marta Rodrigues “Tenke maneira ho berani hasoru foti desizaun ne'ebe mak los. No mos tenke koalia, nafatin berani hasoru moris ne'e ho maturidade. Kuandu ita mesak importante atu halo ligasaun ho adidu ka família no komunidade Timor-oan sira iha ne’e".

Mariana Berilaka " Ita tenke prepara ho diak ita nia mental, ita hatene katak dook husi familia ita hanoin oi-oin.. liu-liu kona-ba saudades. Maibe tenki iha prinsipiu ida katak ita ba servisu atu hadia familia nia moris, Ida ne'e mak sai razaun forte ba ita atu kontinua lao ba oin".

Zulmira Alves “Bainhira ita sai husi ita nia rain, ita iha objetivu ida atu servisu hodi suporta ita nia familia. Kuandu iha ne'e ita tenke fokus ba ita nia servisu. Ida ne'e hanesan graca ida ba ita, nune'e tenke uza oportunidade ne'e ho diak".

Traballadór Timor-oan nain lima ne'ebe servisu iha Australia
Foto hamutuk traballadór nain lima iha NSW, husi liman karuk ba los; Marta Rodrigues, Silvia Gusmão, António Gomes, Mariana Berilaka ho Zulmira Alves. Credit: Traballadór Timor-oan iha NSW

Share
Follow SBS Tetum

Download our apps
SBS Audio
SBS On Demand

Listen to our podcasts
Independent news and stories connecting you to life in Australia and Tetum-speaking Australians.
Ease into the English language and Australian culture. We make learning English convenient, fun and practical.
Get the latest with our exclusive in-language podcasts on your favourite podcast apps.

Watch on SBS
SBS World News

SBS World News

Take a global view with Australia's most comprehensive world news service