Tôi ra đời tám năm sau khi cha mẹ tôi đến Úc tị nạn. Năm 1980 khi đặt chân đến Úc bố tôi đã biết tiếng Anh, nhưng mẹ tôi không biết một chữ. Họ làm quen với cuộc sống mới và ngôn ngữ mới.
Tôi lớn lên với hai thứ tiếng. Đầu tiên là tiếng Việt. Bố mẹ tôi cương quyết chị em tôi phải học tiếng Việt và gìn giữ nó tại Úc. Chúng tôi học đọc học viết tại trường dạy tiếng Việt, một tuần một lần. Mặc dù chị em tôi nói chuyện với nhau bằng tiếng Anh, nhưng ngôn ngữ trên bàn cơm phải là tiếng Việt mà thôi. Thế là cả ba chị em im lặng trong suốt bữa ăn, và lập tức líu lo bằng tiếng Anh khi ăn xong.
Bà Nội ở chung và không nói được tí tiếng Anh nào, cho nên quan trọng là chúng tôi phải biết tiếng Việt để nói chuyện với bà. Chúng tôi cố gắng viết thư bằng tiếng Việt chấp vá cho ông bà Ngoại ở Canada.
Chúng tôi theo truyền thống của người Việt, cuối đầu thưa gởi khi gặp người lớn tuổi. Trên bàn ăn, chúng tôi phải mời người lớn trước khi ăn. Với bố mẹ, chúng tôi dùng tiếng Anh tiếng Việt lẫn lộn. Khi nào chúng tôi muốn giữ bí mật ở nơi công cộng, chúng tôi sẽ khúc khích che miệng nói tiếng Việt với nhau.
́Nhưng bây giờ chúng tôi lớn rồi. Ông bà của chúng tôi đều đã mất và nhiều cô chú trong gia đình nói chuyện với chúng tôi bằng tiếng Anh.
Tôi sống xa nhà. Tôi nhắn tin cho bố mẹ bằng tiếng Anh và tiếp tục nói một thứ tiếng nửa nạc nửa mỡ trên điện thoại với bố mẹ. Thỉnh thoảng gặp bạn bè của bố mẹ tôi vụng về tìm câu tìm chữ để nói chuyện bằng tiếng Việt với họ. Nhưng cũng chỉ đến đó thôi.
Việt ngữ là một trong 10 thứ tiếng được nói nhiều nhất tại Úc. Thống kê dân số 2011 cho thấy có 219.800 người nói tiếng Việt ở Úc, với 27,9 % sinh ra tại đây. Nhiều người bạn Việt của tôi nói được tiếng mẹ đẻ, nhưng tôi thấy nó đang mất dần trong thế hệ trẻ, nhất là với đứa nào lớn lên trong khu có đa số là người da trắng. Mấy em họ của tôi nghe tiếng Việt vẫn hiểu nhưng không bao nhiêu, và nói thì vô cùng khó khăn cho thành câu cú hẳn hoi.
Tôi thường tự hỏi không biết khi bố mẹ tôi không còn nữa thì chuyện gì sẽ xảy ra? Lúc đó tôi có tiếp tục dùng tiếng Việt để trao đổi bí mật với chị em tôi? Tôi có duy trì những phong tục tập quán đã được nuôi dạy như thờ cúng tổ tiên, làm giỗ ông bà cha mẹ, hay cuối đầu chào người cao niên? Chúng tôi có dạy tiếng Việt cho con cái chúng tôi? Hay là để tiếng mẹ đẻ mất dần đi?
Tôi biết ơn bố mẹ đã bỏ công dạy chúng tôi đọc, viết và nói được tiếng Việt. Sống xa quê hương - một nơi tôi chưa bao giờ đặt chân đến - tôi không cảm thấy gắn bó với cội nguồn, giống như tôi không biết mình là ai. Nhưng có tiếng Việt trên môi và có thể hoán chuyển với tiếng Anh, điều đó nhắc nhở tôi là người Úc và tôi là người Việt. Cả hai đều quan trọng như nhau.
Một trong những điều hứa cho năm mới của tôi là cố gắng học thêm tiếng Việt một cách bài bản. Khi còn nhỏ thứ tiếng đó dường như không quan trọng với tôi, nhưng bây giờ tôi nhận ra đó chính là một phần lớn của tôi. Tôi không muốn tiếng Việt chết theo với thế hệ trước tôi.
(Quốc Vinh chuyển ngữ)
*Giselle Au-Nhien Nguyen là một cây viết sống ở Melbourne. Cô viết thường xuyên cho tạp chí Daily Life và từng được đăng bài trên Rookie, Frankie, The Lifted Brow và i-D.
