Chỉ vài tháng sau khi những lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam xuất hiện trên thị trường Úc, mặt hàng này đã vấp phải một trở ngại lớn.
Chính phủ Úc vừa quyết định tạm ngừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam trong vòng sáu tháng sau khi phát hiện dấu hiệu sâu bệnh trên một số lô hàng.
Động thái này lập tức nhận được sự ủng hộ từ ngành trồng cam quýt Úc, vốn từ lâu đã bày tỏ lo ngại về những rủi ro an toàn sinh học khi mở cửa thị trường cho loại trái cây này.
Dừng nhập khẩu vì an toàn sinh học
ABC trích dẫn Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc cho biết quyết định đình chỉ được đưa ra sau khi các cơ quan kiểm dịch phát hiện dấu hiệu của sinh vật gây hại và bệnh ngoại lai trên một số lô bưởi nhập khẩu từ Việt Nam.
Theo thông tin được công bố, sau phát hiện ban đầu, giới chức Úc đã tiến hành một cuộc kiểm tra thực địa tại Việt Nam vào tháng 8.
Kết quả cho thấy một số hệ thống và quy trình áp dụng cho hoạt động xuất khẩu chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu đã được hai bên thống nhất trong kế hoạch quản lý rủi ro.
Lệnh đình chỉ có hiệu lực trong sáu tháng, trong thời gian đó phía Úc sẽ rà soát lại toàn bộ quy trình nhập khẩu bưởi từ Việt Nam và làm việc với các cơ quan chức năng Việt Nam để triển khai những biện pháp khắc phục cần thiết.
Việc xuất khẩu bưởi sang Úc mới chính thức bắt đầu từ tháng 4 năm nay, sau nhiều năm đàm phán giữa hai nước.
Đối với ngành nông nghiệp Việt Nam, đây được xem là một cột mốc quan trọng, mở thêm cơ hội cho một trong những loại trái cây có giá trị xuất khẩu cao. Tuy nhiên, những lo ngại về an toàn sinh học tại Úc chưa bao giờ hoàn toàn lắng xuống.
Dù diện tích trồng bưởi tại Úc không lớn, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng bất kỳ loại sâu bệnh ngoại lai nào xâm nhập thành công cũng có thể đe dọa toàn bộ ngành cây có múi của nước này.
Ngành cam quýt Úc hoan nghênh quyết định
Tổ chức đại diện ngành cam quýt Úc, Citrus Australia, cho biết họ đã liên tục thúc giục chính phủ tiến hành kiểm tra thực địa kể từ khi những lô bưởi đầu tiên được nhập khẩu.
Giám đốc điều hành Citrus Australia, ông Nathan Hancock, nói với ABC, ngành sản xuất trong nước đánh giá cao quyết định của cơ quan chức năng.
“Chúng tôi rất cảm kích vì cơ quan quản lý đã có bước đi này. An toàn sinh học là vấn đề quan trọng đối với tất cả chúng ta.”
Theo ông Hancock, vụ việc cho thấy hệ thống kiểm dịch đang hoạt động đúng chức năng khi có khả năng phát hiện những rủi ro tiềm ẩn và can thiệp kịp thời.
Ông cũng cho biết Citrus Australia từng gửi nhiều bản kiến nghị trong quá trình đánh giá nguy cơ trước khi Úc cấp quyền tiếp cận thị trường cho bưởi Việt Nam.
“Chúng tôi đã trình bày khá chi tiết về những rủi ro có thể phát sinh, nhưng thất vọng vì các ý kiến đóng góp của ngành chưa được xem xét một cách thỏa đáng.”
Sau khi việc mở cửa thị trường được thông qua, tổ chức này tiếp tục đề nghị chính phủ tiến hành kiểm tra tại Việt Nam càng sớm càng tốt.
Ông Hancock cho biết cơ quan chức năng chưa công bố cụ thể loại sâu bệnh nào đã được phát hiện trên các lô hàng nhập khẩu.
Tuy nhiên, ngành sản xuất được thông báo rằng không có dấu hiệu của bệnh vàng lá gân xanh (HLB) hay bệnh loét cam quýt, hai dịch bệnh được xem là mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với ngành cây có múi trên thế giới.
Nông dân lo ngại hậu quả lâu dài
Ngày 13/4/2026, những trái bưởi da xanh đầu tiên từ Vĩnh Long và Đồng Tháp đã lên đường sang Úc.
Lô hàng 940 kg bưởi da xanh đầu tiên của Việt Nam đã được xuất khẩu sang Úc bằng đường hàng không thông qua Tập đoàn 4 Ways Fresh.
Theo yêu cầu của phía Úc bưởi của Việt Nam phải không nhiễm 19 loại sinh vật gây hại và phải qua xử lý chiếu xạ với mức tối thiểu 400 Gy.
Ông Darren Minter, một nhà vườn trồng cam tại vùng Sunraysia, nói với ABC quyết định mở cửa thị trường cho bưởi Việt Nam vốn đã gây nhiều tranh cãi trong ngành.
Theo ông, nhiều nông dân không đồng tình với việc nhập khẩu vì Việt Nam có những loại côn trùng và dịch bệnh mà Úc hiện chưa gặp phải.
“Nếu một loài sâu bệnh mới lọt vào được, chính chúng tôi sẽ là những người phải gánh hậu quả.”
Ông Minter cho biết an toàn sinh học luôn là một trong những mối quan tâm lớn nhất của người trồng cây ăn trái.
“Ở nhiều nơi trên thế giới tồn tại những loại côn trùng mà chúng ta chưa có. Nhiều sinh vật gây hại từ Nam Phi hay châu Á thậm chí đã kháng thuốc bảo vệ thực vật. Nếu chúng xâm nhập vào Úc, ngành sản xuất sẽ chịu ảnh hưởng rất nặng nề.”
Đối với các nhà vườn, mối lo không nằm ở số lượng bưởi nhập khẩu mà ở nguy cơ vô tình đưa các loại sâu bệnh mới vào hệ sinh thái nông nghiệp của Úc.
Bài học từ ngành thanh long
Không ít nhà vườn ở Úc cũng bày tỏ lo ngại về áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu.
Ông Han Shiong Siah, quản lý trang trại Tropical Primary Products, cho rằng ngành thanh long Úc từng chịu ảnh hưởng đáng kể khi lượng thanh long nhập khẩu từ Việt Nam tăng mạnh sau năm 2017.
Ông bày tỏ lo ngại với ABC rằng kịch bản tương tự có thể lặp lại đối với bưởi.
“Tôi hy vọng ngành bưởi sẽ không đi theo con đường mà ngành thanh long đã trải qua. Lượng thanh long nhập khẩu quá lớn từng đẩy nhiều nhà sản xuất trong nước vào tình thế rất khó khăn.”
Theo Citrus Australia, sản lượng bưởi của Úc hiện chỉ khoảng 1.000 tấn mỗi năm, tập trung tại Bắc Queensland, lưu vực Murray thuộc New South Wales và Victoria, vùng Riverland của Nam Úc cùng Lãnh thổ Bắc Úc.
Trong khi đó, Việt Nam sản xuất gần một triệu tấn bưởi trong năm 2022, cho thấy quy mô vượt trội của ngành hàng này.
Sự chênh lệch đó khiến mọi thay đổi trong chính sách nhập khẩu đều thu hút sự quan tâm đặc biệt từ người trồng cây ăn trái tại Úc, những người đang tìm cách cân bằng giữa mở cửa thương mại và bảo vệ an toàn sinh học cho một ngành công nghiệp cam quýt trị giá khoảng 1,2 tỷ đô la Úc mỗi năm.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
