Trực tiếp thách thức trật tự thương mại và công nghệ toàn cầu, một làn sóng thương hiệu Trung Quốc thế hệ mới đang bước ra thế giới với vị thế của những kẻ dẫn dắt cuộc chơi. Không còn tự trói mình trong vai trò "công xưởng gia công" hay nhãn hàng giá rẻ, các doanh nghiệp từ xe điện, thiết bị gia dụng, thời trang đến robot công nghiệp đang thực hiện cuộc đảo chiều lịch sử: chuyển từ chênh lệch giá sang định hình thương hiệu đỉnh cao. Hàng loạt sản phẩm công nghệ cao của Trung Quốc bị cấm tại Mỹ, nhưng bằng tốc độ đổi mới số và chuỗi cung ứng linh hoạt vượt trội, chúng vẫn không chỉ chinh phục những thị trường Châu âu khắt khe nhất mà còn khiến các gã khổng lồ phương Tây phải e dè tái cấu trúc.
Nếu như trước đây vài thập kỷ, cụm từ "Made in China" thường gợi nhớ đến các công xưởng gia công OEM, sản phẩm giá rẻ hoặc linh kiện lắp ráp phụ thuộc vào đơn hàng phương Tây, thì hiện nay bức tranh toàn cảnh đã hoàn toàn đảo ngược. Một làn sóng các thương hiệu nội địa Trung Quốc đang tự tin bước ra thị trường toàn cầu với tư cách là những kẻ dẫn dắt cuộc chơi. Sự chuyển dịch chiến lược mang tính bản chất này đánh dấu bước chuyển mình căn bản: từ "kinh doanh bằng chênh lệch giá" (price arbitrage) sang "xây dựng định giá thương hiệu" (brand equity).
Cuộc cách mạng tư duy và 3 giai đoạn bứt phá
Trong làn sóng "Go Global" thế hệ mới, động lực chính của các doanh nghiệp Trung Quốc không còn là bán sản phẩm rẻ nhất, mà là cung cấp sản phẩm có giá trị công nghệ, thiết kế và trải nghiệm vượt trội so với chi phí người tiêu dùng bỏ ra. Họ chọn chiến lược Direct-to-Consumer (D2C - Tới thẳng người tiêu dùng), tự xây dựng hệ sinh thái bán hàng, tiếp thị và xác lập vị thế tại những thị trường khó tính nhất như Châu Âu, Bắc Mỹ hay Đông Nam Á. Sự tự tin này xuất phát từ việc làm chủ cả hai đầu sóng: năng lực chuỗi cung ứng linh hoạt ở nội địa và năng lực đổi mới sáng tạo số đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Nhìn lại lịch sử phát triển, quá trình chuyển đổi tư duy này trải qua 3 giai đoạn rõ rệt:
Giai đoạn 1 (Gia công và mua lại di sản): Đầu những năm 2000, khi mới gia nhập WTO, tư duy chủ đạo vẫn là gia công. Một số tập đoàn bắt đầu thâu tóm thương hiệu phương Tây gặp khó khăn để lấy công nghệ và kênh phân phối — ví dụ điển hình là Lenovo mua lại mảng PC của IBM.
Giai đoạn 2 (Thử nghiệm xuất khẩu công nghệ): Giai đoạn 2010–2020 xuất hiện làn sóng xuất khẩu điện thoại thông minh với Huawei, Xiaomi, Oppo hay TV với TCL, Hisense. Họ bắt đầu có tên tuổi nhưng vẫn bị gắn nhãn "phân khúc bình dân".
Giai đoạn 3 (Bứt phá thương hiệu độc lập): Từ năm 2020 đến nay là thời kỳ bùng nổ thực sự. Các thương hiệu sinh ra từ nền kinh tế số Trung Quốc vươn ra toàn cầu với nhận diện riêng biệt, mở rộng từ Xe điện (EV), Thời trang, Mỹ phẩm (C-Beauty), Đồ chơi nghệ thuật (Art Toys) đến Thiết bị gia dụng thông minh và Robot công nghiệp. Họ dùng chính năng lực đổi mới để chinh phục khách hàng quốc tế.
Cuộc hoán đổi vị thế ngoạn mục trong ngành xe điện và điện tử
Sự bứt phá công nghệ diễn ra mạnh mẽ nhất ở ngành công nghiệp ô tô, nơi Trung Quốc dùng chiến lược "đi tắt đón đầu" qua công nghệ xe điện để thay đổi hoàn toàn cục diện. Tại thị trường Úc và Đông Nam Á — vốn là "sân nhà" của các hãng xe Nhật Bản và Châu Âu suốt nửa thế kỷ qua — Trung Quốc đã vươn lên trở thành xuất xứ xe hơi mới lớn nhất. Những dòng xe như Zeekr 7X hay Geely EX5 khi gia nhập thị trường toàn cầu đã tạo ra làn sóng chú ý lớn nhờ thiết kế sang trọng, tầm vận hành vượt trội và hệ thống phần mềm lái thông minh tích hợp sẵn.
Ba yếu tố then chốt giúp các hãng xe Trung Quốc gia tăng sức cạnh tranh:
Làm chủ công nghệ lõi về Pin: Kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng pin lithium-ion và nguyên liệu thô toàn cầu. Các tập đoàn như CATL hay BYD vừa sản xuất pin cho chính mình, vừa cung cấp cho các hãng xe hàng đầu thế giới như Tesla.
Tốc độ phát triển như phần mềm công nghệ: Tối ưu chu kỳ ra mắt mẫu xe mới xuống còn 18 đến 24 tháng (so với 4 đến 5 năm của các hãng xe truyền thống), coi chiếc xe như một chiếc "smartphone bốn bánh" liên tục cập nhật qua mạng (OTA).
Hệ sinh thái sản xuất khép kín: Khả năng tự chủ từ linh kiện điện tử đến khung gầm giúp tối ưu chi phí ở mức các nhà sản xuất Châu Âu khó lòng cạnh tranh. Ngay tại Đức, các hãng xe nội địa cũng đang đứng trước sức ép không nhỏ từ xe điện Trung Quốc.
Song song đó là chiến lược "thâu tóm im lặng" nhưng tàn khốc trong mảng thiết bị điện tử gia dụng và nghe nhìn. Đầu năm 2026, Sony đã chính thức chuyển nhượng 51% cổ phần mảng kinh doanh TV và giải trí gia đình cho tập đoàn TCL. Panasonic dừng tự sản xuất TV tại Nhật Bản và ký thỏa thuận hợp tác với Skyworth. Trong mảng thiết bị trắng, Haier vươn lên vị trí thứ 2 tại thị trường Nhật Bản. Trong lĩnh vực robot hút bụi, các thương hiệu như Roborock, Ecovacs hay Dreame hiện chiếm tới hơn 70% thị phần toàn cầu nhờ tích hợp công nghệ AI điều hướng và lực hút vượt trội.
Sức mạnh mềm từ hàng tiêu dùng, thời trang và văn hóa
Không chỉ có sức mạnh công nghệ cứng, hàng hóa tiêu dùng, thời trang và văn hóa đại chúng Trung Quốc cũng đang tạo nên những chuyển động tiêu dùng mới. Trong mảng đồ chơi nghệ thuật (Art Toys), Pop Mart với nhân vật Labubu là ví dụ điển hình về việc xuất khẩu văn hóa pop, biến mô hình hộp mù (blind box) thành một biểu tượng lối sống toàn cầu với các kế hoạch phát triển công viên chủ đề, phim ảnh và triển lãm.
Ở mảng mỹ phẩm "C-Beauty", Sheglam đạt doanh thu hàng trăm triệu USD bằng cách tập trung 100% nguồn lực chinh phục thị trường phương Tây qua các nền tảng mạng xã hội. Ở phân khúc cao cấp, Laopu Gold (Lão Phố Hoàng Kim) được mệnh danh là "Hermès của ngành vàng" nhờ kỹ thuật chế tác thủ công truyền thống, ghi nhận doanh thu tăng trưởng và chuẩn bị mở các cửa hàng độc quyền tại Singapore và Châu Âu. Trong mảng phụ kiện, túi xách Songmont hay Grotto kết hợp chất liệu da cao cấp với triết lý thiết kế tối giản mang đậm nét thẩm mỹ Phương Đông. Ngay cả trong thể thao, thương hiệu Li-Ning cũng gây chấn động khi ký hợp đồng tài trợ kỷ lục với siêu sao NBA Stephen Curry, lời tuyên ngôn khẳng định tiềm lực tài chính và uy tín thương hiệu trên đất Mỹ.
Trụ cột tự động hóa và "trái tim" robot công nghiệp
Ở một lĩnh vực công nghiệp nền tảng ít được người tiêu dùng phổ thông chú ý hơn, các doanh nghiệp Trung Quốc đang trỗi dậy mạnh mẽ: Robot công nghiệp (Industrial Robots) và Robot hình người (Humanoid Robots). Trong nhiều thập kỷ, thị trường robot công nghiệp bị chi phối bởi "Bộ Bốn" (Big Four) gồm FANUC, Yaskawa (Nhật Bản), ABB (Thụy Sĩ) và KUKA (Đức). Hiện nay, Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ robot công nghiệp lớn nhất thế giới (chiếm hơn 50% số lượng lắp đặt mới) mà đã hoàn toàn tự chủ sản xuất các dòng cánh tay robot, robot hàn, robot bốc xếp hàng hóa.
Sự trỗi dậy này được minh chứng qua các cái tên đầu ngành:
Estun Automation: Được ví như "FANUC của Trung Quốc", làm chủ từ hệ thống điều khiển, động cơ servo đến thiết kế cánh tay robot đa khớp.
Inovance Technology: Cung cấp giải pháp tích hợp AI giúp robot bốc xếp (palletizing) và robot di chuyển tự động (AGV/AMR) đạt độ chính xác cao.
EFORT Intelligent Equipment: Thâu tóm các công ty thiết kế robot tại Ý để nắm giữ công nghệ phun sơn và hàn tự động cao cấp.
SIASUN Robot & Automation: Tiên phong xuất khẩu giải pháp robot hợp tác (Cobots) và robot logistics hạng nặng sang hơn 40 quốc gia.
Sự phá vỡ thế độc quyền này đến từ việc tự chủ các linh kiện cốt lõi (bộ giảm tốc Harmonic/RV, động cơ servo) giúp giảm 30%–50% chi phí sản xuất, ứng dụng robot hình người vào các dây chuyền kiểm tra thực tế, và tích hợp AI cùng thị giác máy tính (Computer Vision) để tự điều chỉnh quy trình làm việc theo thời gian thực.
Giải mã "công thức mật" sản xuất và thách thức phía trước
Quan niệm cho rằng Trung Quốc chiến thắng chỉ nhờ trợ cấp hay chi phí nhân công rẻ là sự nhìn nhận phiến diện. Trung Quốc là quốc gia duy nhất sở hữu đầy đủ 41 ngành công nghiệp lớn theo phân loại của Liên Hợp Quốc. Lợi thế sản xuất hiện tại dựa trên 3 trụ cột:
Mật độ cụm công nghiệp siêu tích hợp (Industrial Clustering): Chuỗi cung ứng hoàn chỉnh nằm trong bán kính vài chục kilômét, cho phép tạo mẫu thử mới chỉ trong 24 giờ.
Tự động hóa quy mô cực lớn: Sự xuất hiện của các "nhà máy đèn tắt" (lighthouse factories) hoạt động 24/7 hoàn toàn tự động loại bỏ biến động chi phí nhân công và nâng tỷ lệ chính xác lên mức tuyệt đối.
Tư duy phản ứng nhanh (Agile Supply Chain): Lắng nghe phản hồi từ người tiêu dùng trên các nền tảng thương mại điện tử để điều chỉnh dây chuyền sản xuất nội địa chỉ sau một tuần.
Dù đạt nhiều bước tiến, chặng đường vươn ra thế giới vẫn đối mặt với các rào cản phi kỹ thuật: khoảng cách về niềm tin, bảo mật dữ liệu, thuế quan bảo hộ thương mại và định kiến nhãn hiệu. Để giải bài toán này, các thương hiệu Trung Quốc đang chuyển dịch từ "Go Global" sang "Glocal" (Toàn cầu hóa kết hợp bản địa hóa): xây dựng nhà máy sản xuất trực tiếp tại Thái Lan, Hungary, Mexico, Brazil; mở các trung tâm R&D tại Milan, Frankfurt, California; và tăng cường mạng lưới trung tâm bảo hành ủy quyền chính hãng tại thị trường bản địa.
Từ hàng tiêu dùng, xe điện đến robot công nghiệp, làn sóng thương hiệu Trung Quốc bước ra thế giới không còn là dự báo tương lai mà đã là thực tế diễn ra mỗi ngày. Việc hiểu rõ cách thức vận hành này mang lại cái nhìn khách quan, giúp chủ động thích ứng và tìm kiếm cơ hội trong nền kinh tế toàn cầu hóa.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
Phần "Transcript" do AI tạo ra. Đọc thêm về việc SBS sử dụng AI: https://www.sbs.com.au/aboutus/sbs-guiding-principles-for-use-of-ai/
