Khi biến đổi khí hậu khiến nhiều khu vực ở bắc bán cầu phải trải qua nắng nóng gay gắt và cháy rừng dữ dội, các nhà dự báo thời tiết cảnh báo rằng đây là điềm báo trước cho những gì sắp xảy ra ở Úc. Một hệ thống El Nino rất mạnh đang trỗi dậy sau một thập niên yên ắng, và nó kết hợp với các hình thái thời tiết khác để tạo ra dự báo thời tiết nóng ẩm cho mùa xuân và mùa hè ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Trong nhiều tháng, chúng ta đã theo dõi từ xa khi nhiều khu vực ở bắc bán cầu bị thiêu rụi.
Hàng trăm ngàn mẫu đất bị tàn phá ở Pháp, Tây Ban Nha, hàng trăm ngàn ngôi nhà phải sơ tán.
Tuần này, du khách ở Madrid đã bị bất ngờ bởi đợt nắng nóng bất thường.
"Chúng tôi đã kiểm tra xem thời tiết thường như thế nào vào thời điểm này trong năm và đúng là nó ấm hơn nhiều so với dự kiến. Nhưng chúng tôi đến từ một nơi ở Hoa Kỳ có thời tiết như thế này, và nghĩ rằng chúng tôi sẽ tránh được thời tiết đó khi đến đây, nhưng không phải vậy."
Ở một số vùng của Bắc Mỹ cũng đang diễn ra nạn cháy rừng và nhiệt độ thiêu đốt, nhất là ở Spokane [[spoke-an]], bang Washington và một số nơi của Canada.
Nhà khí tượng học Zhi Weng thuộc Cơ quan Khí tượng Úc cho biết, chẳng bao lâu nữa, phần lớn nước Úc cũng có thể sẽ phải chịu đựng cái nóng gay gắt.
Ông nói rằng có khả năng cao phần lớn khu vực đông nam và tây nam của quốc gia sẽ trải qua một trong những mùa xuân ấm nhất trong lịch sử.
"Vì vậy, các khu vực phía tây của Tây Úc, kéo dài đến miền nam Queensland và một phần của Nam Úc, có dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy nhiệt độ sẽ nằm trong top 20% kỷ lục lịch sử về nhiệt độ mùa xuân."
Nhưng đợt nắng nóng dự kiến vào mùa xuân và mùa hè ở Úc không phải do cùng một yếu tố đang đẩy nhiệt độ lên cao ở châu Âu và Bắc Mỹ.
Những lục địa đó đã trải qua tác động của biến đổi khí hậu trong vài tháng qua, với nhiệt độ cao kỷ lục và nguy cơ cháy rừng cao sau đó.
El Niño là một hiện tượng được đo bằng nhiệt độ bề mặt biển của Thái Bình Dương - nó có tác động mạnh mẽ đến khu vực châu Á - Thái Bình Dương - nhưng ít hơn nhiều đối với châu Âu và Bắc Mỹ.
Năm nay, El Niño đang diễn ra, mang đến nhiệt độ cao hơn và lượng mưa ít hơn.
Và đây là một đợt El Niño mạnh hơn so với những năm trước - tuần trước chỉ số này đã đạt hơn 2 độ lần đầu tiên sau một thập niên.
Tiến sĩ Andrew Watkins - giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Monash và nhà nghiên cứu của Hội đồng Khí hậu - cho biết, năm nay, Úc đang phải đối mặt với ba mối đe dọa: biến đổi khí hậu, cộng thêm hai hệ thống thời tiết thường gây ra các hình thái thời tiết ấm hơn.
Bên cạnh El Niño, hiện tượng Lưỡng cực Ấn Độ Dương - Indian Ocean dipole - cũng đang ở pha dương, nghĩa là nhiệt độ mặt nước biển giữa phía đông và phía tây Ấn Độ Dương tiếp tục duy trì mức chênh lệch đáng kể.
"Và đó thực chất là El Niño nhưng ở Ấn Độ Dương. Và thật không may, hình thái này thực sự bắt đầu vào mùa hè, khi gió mùa châu Á đến và làm đảo ngược nó. Nhưng nếu chúng ta có biến đổi khí hậu, El Niño và lưỡng cực Ấn Độ Dương tích cực, thì đó là ba yếu tố cùng đẩy khu vực đông nam Úc vào tình trạng nóng hơn và khô hơn, đặc biệt là vào mùa xuân."
Hiện tượng El Niño mạnh không nhất thiết dẫn đến những đợt nắng nóng kỷ lục - nhưng nó tạo ra một hình thái rõ rệt.
Trong vài năm gần đây, khi El Niño xuất hiện, nó đã mang đến những đợt nắng nóng ngày càng gia tăng và kéo dài trên khắp cả nước.
Và chúng có thể tạo ra thứ mà các nhà khí hậu học gọi là "hạn hán chớp nhoáng" - một hiện tượng do nhiệt độ cao trong thời gian ngắn làm mất đi độ ẩm và tạo ra nguy cơ cháy rừng cao.
"Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, đe dọa nguồn nước và nhiều hệ lụy khác. Điều tôi đặc biệt lo ngại là nguy cơ xảy ra hạn hán chớp nhoáng trong mùa xuân và mùa hè. Hiện vẫn còn khó tìm được các công trình nghiên cứu khoa học chứng minh rõ ràng nguy cơ này, nhưng với kinh nghiệm từng làm công tác dự báo khí hậu, đó là điều khiến tôi thật sự mất ngủ."
Greg Mullins là cựu Ủy viên của Sở Cứu hỏa và Cứu hộ New South Wales.
Trong những năm gần đây, ông đã sử dụng chuyên môn của mình để thúc đẩy hành động về sự chuẩn bị và đánh giá rủi ro biến đổi khí hậu, với tư cách là thành viên của Hội đồng Khí hậu.
Trong một cuộc phỏng vấn với chương trình 730 của đài ABC tuần này, ông cho biết cả nước đang bước vào mùa cháy rừng xuân hè với tình trạng cháy lan quá mức do những trận mưa kéo dài ở một số vùng kể từ năm 2020.
"Điều chúng ta ngày càng thấy rõ là thời tiết thay đổi rất cực đoan, từ mưa nhiều chuyển sang nắng nóng và khô hạn chỉ trong thời gian ngắn. Ví dụ tại Sydney, chỉ một tuần sau một đợt mưa, là đã phải tiến hành những vụu đốt rừng có kiểm soát nhằm giảm nguy cơ cháy rừng. Nhiệt độ cao khiến cây cối và bụi rậm khô rất nhanh, vì thế khoảng thời gian thuận lợi để tiến hành các đợt đốt phòng ngừa cháy rừng trong năm hồi trước là vài tháng mới làm một lần giờ chỉ vài tuần là phải làm rồi."
Mặc dù Cơ quan Khí tượng Úc (BOM) đang dự báo cho màu hè nay nhưng họ cũng cho biết hiện đang có dấu hiệu cho thấy mưa có thể làm ngắt quãng các mối đe dọa cháy rừng mùa hè ở nhiều nơi.
“Xu hướng khô hạn hơn mức trung bình mà chúng ta đang thấy trong tháng Chín sẽ không còn duy trì ở phần lớn lãnh thổ Úc. Thay vào đó, nhiều khu vực có khả năng sẽ có lượng mưa cao hơn mức trung bình, hoặc cũng có thể chưa có dấu hiệu rõ ràng về xu hướng mưa. Ngoại lệ duy nhất là những vùng cực nam của đất nước, đặc biệt là khu vực đông nam Úc, gồm Victoria và Tasmania.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
