Từ châu Âu đến Thái Bình Dương, các hiện tượng thời tiết cực đoan đang tàn phá các cộng đồng và động vật hoang dã trên toàn cầu khi các nhà khoa học cảnh báo về sự mạnh lên của hiện tượng El Niño. Với dự đoán hệ thống thời tiết này sẽ nhanh chóng xuất hiện trong những tháng tới, các chuyên gia cho rằng không khu vực nào miễn nhiễm với cuộc khủng hoảng ngày càng trầm trọng.
"El Niño không chỉ là một hiện tượng thời tiết thông thường mà nó có thể gây ra những hậu quả lớn. Nó sẽ làm tăng nhiệt độ. Gây gián đoạn hệ thống lương thực và nước. Và ảnh hưởng nặng nề đến rất nhiều người."
Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, hiện tượng El Niño đã xuất hiện và sẽ mạnh lên từ tháng 7 đến tháng 9.
Kéo dài khoảng 9 đến 12 tháng, El Niño lần này được xếp loại mạnh, cấp độ cao thứ ba trong bốn cấp độ theo hệ thống phân loại của Liên Hợp Quốc.
Giáo sư Liz Stephens, chuyên gia về Rủi ro và Khả năng phục hồi khí hậu tại Đại học Reading, cho biết hiện tượng El Niño này có thể làm gia tăng mạnh các hiện tượng thời tiết cực đoan.
"Các dự báo cho thấy năm nay có thể sẽ xảy ra hiện tượng El Niño rất mạnh, thuật ngữ "Super El Niño" đã được sử dụng nhưng đây không phải là thuật ngữ kỹ thuật được cộng đồng khoa học sử dụng. Điều đó có nghĩa là sự bất thường về nhiệt độ bề mặt biển lớn hơn nhiều so với các hiện tượng El Niño thông thường. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa chắc điều đó sẽ dẫn đến những tác động cụ thể nào, và chưa rõ liệu Thái Bình Dương năm nay sẽ ảnh hưởng mạnh hơn đến thời tiết toàn cầu so với các năm trước hay không."
Xảy ra mỗi hai đến bảy năm, hiện tượng El Niño làm tăng nhiệt độ bề mặt ở Thái Bình Dương.
Giáo sư Stephens cho biết sự nóng lên này kéo theo những thay đổi toàn cầu về gió, áp suất và lượng mưa.
"Khi xem xét tác động của hiện tượng El Niño, thông thường chúng ta sẽ xem xét mùa mưa điển hình ở các quốc gia và tác động của nó. Mùa mưa ở Ấn Độ kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9, đó là lý do tại sao chúng ta bắt đầu thấy những tác động rõ rệt hơn ở khu vực này hiện nay. Nhìn chung, El Niño thường khiến khu vực Tây Thái Bình Dương trở nên khô hạn hơn. Điều này bao gồm Úc, Indonesia, Philippines. Và tình trạng khô hạn này có thể kéo theo nhiều hệ quả khác, không chỉ là điều kiện khô hạn mà còn có thể dẫn đến cháy rừng."
Trong bối cảnh nhiều châu lục đang phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan và hiện tượng El Niño đang mạnh lên nhanh chóng, các chuyên gia cảnh báo không khu vực nào có thể miễn nhiễm.
Những đợt nắng nóng kỷ lục ở châu Âu và Mỹ trùng hợp với các siêu bão và bão nhiệt đới trên khắp châu Á và Thái Bình Dương.
Trong khi đó, lũ lụt chết người đã xảy ra ở Tây Phi và Venezuela đang nỗ lực phục hồi sau hai trận động đất.
Nhà khoa học Alvaro Silva của Tổ chức Khí tượng Thế giới cho rằng sự chuẩn bị là vô cùng quan trọng.
"Chúng ta đang có một khoảng thời gian để chuẩn bị và hành động sớm, nhưng khoảng thời gian đó đang thu hẹp lại ở một số khu vực, vì El Niño sẽ bắt đầu gây tác động ngay tại những khu vực này."
Nhưng ngay cả khi đã có sự chuẩn bị, Giáo sư Stephens cho rằng tác động lên cộng đồng vẫn có thể rất tàn khốc.
"Tùy thuộc vào diễn biến cụ thể của hiện tượng El Niño năm nay, nó có thể gây ảnh hưởng rất lớn đến các cộng đồng. Nếu xảy ra lũ lụt nghiêm trọng, người dân có thể bị buộc phải di dời, nhà cửa bị hư hại, và cuộc sống – sinh kế của họ bị gián đoạn trong thời gian dài. Về tình trạng hạn hán, nếu người dân phụ thuộc vào đất đai và đất không thể sản xuất lương thực trong năm đó, điều đó chắc chắn sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến họ."
Năm 2026, đại dương trên thế giới đã trải qua tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận.
Là một yếu tố quan trọng điều hòa khí hậu, đại dương hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa do khí nhà kính gây ra.
Hậu quả của các đợt sóng nhiệt đại dương cũng có thể tàn phá nghiêm trọng đối với hệ sinh thái biển.
Tiến sĩ Samantha Burgess, Phó Giám đốc Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus, cho biết sóng nhiệt đại dương đã gia tăng ngay cả trước khi El Niño hình thành.
"Các đợt sóng nhiệt đại dương chính là nguyên nhân gây tàn phá nghiêm trọng đời sống sinh vật biển, và gần đây chúng ta đã thấy nhiều đợt sóng nhiệt như vậy, đặc biệt ở Địa Trung Hải và Bắc Thái Bình Dương. Những hiện tượng này không phải do El Niño gây ra. Tuy nhiên, khi El Niño phát triển, nhiệt độ bề mặt biển sẽ tiếp tục tăng. Điều đó có nghĩa là chúng ta có khả năng sẽ thấy nhiều đợt sóng nhiệt đại dương hơn, và những đợt này có thể gây hậu quả tàn phá đối với các hệ sinh thái quan trọng như rạn san hô và cỏ biển. Chúng cũng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng của ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy sản, khiến nguồn tài nguyên suy giảm và sinh kế của người dân bị đe dọa."
Điều đó cùng với các tác động của El Niño đang khiến những người theo dõi các rạn san hô lo ngại, vì chúng đang chịu áp lực nhiệt ngày càng tăng ở Rạn san hô Great Barrier Reef của Úc, nơi sinh sống của gần 9.000 loài sinh vật biển.
Richard Leck là trưởng bộ phận đại dương của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF).
"Việc hệ thống khí hậu chuyển sang trạng thái El Niño, vốn thường nóng hơn nhiều, ít mưa, và ít sự luân chuyển của dòng nước, đồng nghĩa với việc các rạn san hô sẽ chịu áp lực nhiệt ngày càng lớn."]]
Khi hiện tượng El Niño làm ấm Thái Bình Dương, một đợt sóng nhiệt biển kéo dài ngoài khơi bờ biển California cũng đang gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho một nhóm động vật hoang dã khác.
"Những con chim bị bệnh hoặc chết trên bãi biển. Số lượng chim chết rất lớn, và việc nhìn thấy chim chết trên bãi biển không phải là chuyện lạ, nhưng số lượng lớn chim chết như thế này thì bất thường. Điều này càng đáng lo ngại hơn khi chúng ta chứng kiến hiện tượng sóng nhiệt biển. Chúng tôi cho rằng những con chim này không thể tiếp cận được nguồn thức ăn quan trọng cho sự sinh tồn của chúng."
Giám đốc điều hành của Tổ chức Cứu hộ Chim Quốc tế (International Bird Rescue), ông JD Bergeron, cho biết đợt sóng nhiệt đã làm thu hẹp vùng nước lạnh giàu dinh dưỡng gần bề mặt, nơi tôm nhỏ, cá cơm và cá mòi thường sinh sống và phát triển gần bờ.
"Nước ấm hơn khiến cá bỏ đi. Cá không thích nước ấm, vì vậy chúng hoặc lặn sâu hơn hoặc tìm nước mát hơn ở nơi khác. Do cá không còn ở đó nữa nên chim đói vì không tìm thấy thức ăn."
Ông cho biết các cơ sở phục hồi động vật hoang dã ở California đã tiếp nhận hàng trăm loài chim biển gầy yếu trong suốt mùa xuân, và điều tồi tệ nhất có thể vẫn chưa đến.
"Chúng ta nên lo ngại. Môi trường không còn bình thường như trước nữa. Đến một lúc nào đó, điều này sẽ trở thành vấn đề cho tất cả chúng ta, không chỉ những người yêu chim, mà cả những ai yêu đại dương, thiên nhiên, rạn san hô, và nhiều hệ sinh thái khác."
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
