Có rất ít bằng chứng cho thấy, vitamin C có lợi cho bệnh cảm lạnh. Một cuốn sách của người đoạt giải Nobel, được cho là đã khơi nguồn cho niềm tin này, nhưng tác giả không phải là chuyên gia dinh dưỡng, hay bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm. Liệu vitamin C có lợi cho các chứng cảm cúm hay không?
DISCLAIMER – Các thông tin chỉ có tính cách tổng quát. Các trường hợp riêng biệt của quí vị nên gặp bác sĩ gia đình hay chuyên viên y tế.
Đau họng, sổ mũi, đau nhức; ngay cả khi đã trải qua đại dịch COVID-19, người ta vẫn dễ dàng coi những triệu chứng này, là chuyện bình thường trong mùa đông.
Tính đến thời điểm hiện tại, Úc đã ghi nhận gần 35.000 trường hợp mắc cúm, 41.000 trường hợp mắc COVID-19 và hơn 52.000 trường hợp mắc RSV.
Năm 2025, 1.700 người đã chết vì virus này và đây là năm chết chóc nhất do cúm ở Úc trong một thế kỷ.
Ngay từ những buổi sáng mùa đông lạnh giá đầu tiên, các siêu thị và hiệu thuốc đã bắt đầu chiến dịch tiếp thị rầm rộ, để khuyến khích chúng ta tích trữ vitamin C để vượt qua mùa cảm lạnh và cúm.
Thế nhưng ý tưởng đó đến từ đâu?
Như chúng ta sẽ thấy, đó là một câu chuyện bao gồm một người đoạt giải Nobel, một cuốn sách và một số tuyên bố không hoàn toàn đúng sự thật.
Được biết Linus Pauling là một nhà hóa học người Mỹ, đã đoạt hai giải Nobel: một giải vào năm 1954 về hóa học, cho nghiên cứu của ông về liên kết hóa học, giải còn lại vào năm 1962 về hòa bình, cho hoạt động phản đối thử nghiệm vũ khí hạt nhân.
Ông không phải là chuyên gia dinh dưỡng, hay bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm, nhưng điều đó không ngăn cản ông xuất bản một cuốn sách về vitamin C và cảm lạnh vào năm 1970.
Cuốn sách này được cho là nguyên nhân, khiến doanh số bán vitamin C tăng vọt vào thời điểm đó, một xu hướng vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay.
Trong cuốn sách này, ông nói rằng chúng ta nên tiêu thụ liều lượng vitamin C cao, khoảng 1.000-2.000 miligam mỗi ngày để có sức khỏe tốt, và thậm chí nhiều hơn để phòng ngừa cảm lạnh.
Các khuyến nghị của ông, được cho là ban đầu dựa trên một thử nghiệm đối chứng giả dược ở trẻ em, tại một trại trượt tuyết ở dãy Alps của Thụy Sĩ.
Sau đó, ông đã phân tích thêm 4 nghiên cứu được thực hiện sau những tuyên bố của mình.
Nhưng cách giải thích của ông về những nghiên cứu này đã bị chỉ trích rộng rãi.
Có những phân tích toán học không chính xác, sự phụ thuộc vào 4 thử nghiệm chất lượng kém và sự nhấn mạnh quá mức vào nghiên cứu ở trẻ em.
Như vậy, liều lượng vitamin C cực cao có hiệu quả không?
Câu trả lời ngắn gọn là không hẳn, nhiều nghiên cứu được thực hiện kể từ những nghiên cứu mà ông Pauling đã phân tích cho thấy rằng, nếu có tác dụng của vitamin C đối với cảm lạnh, thì tác dụng đó là rất nhỏ.
Ngay cả khi đó, bất kỳ lợi ích nhỏ nào cũng chỉ xuất hiện trong những trường hợp nhất định, chẳng hạn như nếu bạn là vận động viên, hoặc đang phục vụ trong quân đội.
Một nghiên cứu được công bố vào năm 2023, là một phân tích tổng hợp kết hợp kết quả của 10 thử nghiệm đối chứng giả dược.
Các thử nghiệm này xem xét tác dụng của vitamin C, đối với mức độ nghiêm trọng và thời gian kéo dài của cảm lạnh.
Tổng cộng, các thử nghiệm này bao gồm 2.736 người khỏe mạnh, gồm người lớn, trẻ em và vận động viên, thường xuyên dùng ít nhất 1.000mg vitamin C mỗi ngày, không chỉ khi họ bị cảm lạnh.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu nhận thấy, những người dùng vitamin C giảm 15% các triệu chứng cảm lạnh nặng, so với những người không dùng.
Điều này được thể hiện bằng số ngày "bị giam cầm trong nhà", mà các tác giả thừa nhận là một hạn chế. Vitamin C không ảnh hưởng đến thời gian kéo dài của các triệu chứng nhẹ.
Một phân tích tổng hợp vào năm 2013 cho thấy, việc dùng liều thấp hơn là khoảng 200mg mỗi ngày, không làm giảm số lượng cảm lạnh trong dân số nói chung.
Tuy nhiên, số lượng cảm lạnh ít hơn ở các vận động viên và quân nhân.
Tương tự như nghiên cứu khác, việc bổ sung vitamin C thường xuyên cho thấy, giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng ở trẻ em và người lớn từ 8–14 phần trăm, tuy nhiên uống vitamin C ngay khi bắt đầu bị cảm lạnh, thì không có lợi ích gì.
Vì vậy từ hai phân tích tổng hợp này, lời khuyên ban đầu của ông Pauling đã bị phóng đại và không có bằng chứng nào cho thấy, vitamin C sẽ làm giảm nguy cơ mắc cảm lạnh.
Có một số bằng chứng cho thấy, nó sẽ làm giảm thời gian kéo dài của các triệu chứng nghiêm trọng, nhưng trung bình chỉ khoảng 10 phần trăm.
Vì vậy, nếu các triệu chứng nghiêm trọng của cảm lạnh kéo dài trong 5 ngày, nó sẽ làm giảm các triệu chứng nghiêm trọng khoảng 12 giờ.
Nếu các triệu chứng nghiêm trọng kéo dài trong 24 giờ, chúng sẽ giảm khoảng 2 giờ rưỡi.
Uống vitamin C khi các triệu chứng bắt đầu sẽ không có tác dụng, bạn cần phải uống thường xuyên, ngay cả trước khi bị bệnh.
Vậy dùng bao nhiêu vitamin C là quá nhiều?
Khuyến nghị của ông Pauling về sức khỏe tốt, là ở mức khoảng 1.000–2.000mg mỗi ngày, là giới hạn trên của lượng vitamin C, hiện được coi là an toàn để tiêu thụ.
Úc chưa đặt ra giới hạn trên cho vitamin C, do bằng chứng chưa thuyết phục.
Tuy nhiên, các hướng dẫn tham khảo các khuyến nghị khác của chuyên gia rằng, người lớn không nên tiêu thụ quá 1.000mg mỗi ngày.
Tại Hoa Kỳ, giới hạn trên cho người lớn là 2.000mg mỗi ngày.
Khuyến nghị của ông Pauling cũng cao hơn nhiều, so với lượng khuyến nghị hàng ngày ở Úc và các quốc gia khác.
Đối với người lớn trên 19 tuổi ở Úc, con số này là 45mg.
Đây là lượng vitamin C có trong nửa quả cam, 3 đến 4 bông cải xanh luộc, hoặc 1 phần 3 ly nước cam.
Thế nhưng việc bổ sung vitamin C liều cao như trên 1.000mg mỗi ngày liên tục, có thể làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng phụ như:
.Tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, chẳng hạn như tiêu chảy, buồn nôn, chuột rút, và dạ dày đầy hơi
.Tăng bài tiết oxalate, có thể dẫn đến sỏi thận
.Tăng hấp thu sắt, có thể dẫn đến tổn thương mô ở những người mắc bệnh nhiễm sắc tố sắt chưa được chẩn đoán, một rối loạn di truyền trong đó bạn hấp thụ quá nhiều sắt từ thực phẩm.
Và tương tác với xạ trị, hóa trị và thuốc giảm cholesterol.
Nếu bạn cảm thấy việc bổ sung vitamin C sẽ có lợi, hãy thảo luận điều này với bác sĩ đa khoa của mình.
Bạn nên giới hạn liều lượng dưới 1.000mg mỗi ngày và lưu ý đến các tác dụng phụ.
Hãy nhớ rằng, có chưa đến 4% người Úc bị thiếu vitamin C.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
