Iran và Pakistan đã trả về 5,2 triệu người tầm trú Afghanistan trong năm qua. Giờ đây, khi Afghanistan kỷ niệm 5 năm dưới sự cai trị của Taliban, Úc cho biết việc Pakistan đẩy mạnh trục xuất đang cản trở khả năng xử lý đơn xin tị nạn của nước này. Việc trục xuất cũng đang được xem xét bởi các quốc gia ký kết công ước về người tị nạn của Liên Hợp Quốc như Đức. Trong khi đó, các nhà phê bình đã gọi tình hình ở Afghanistan là một trong những cuộc khủng hoảng nhân quyền nghiêm trọng nhất thế giới. Các nhóm nhân quyền cho biết chế độ này ngày càng có nhiều các chính sách hà khắc nhắm vào phụ nữ, nhà báo và các nhà hoạt động.
Lina Amani, một nhà hoạt động vì quyền phụ nữ Afghanistan 25 tuổi, đang phải sống những ngày tháng bị mắc kẹt ở Pakistan.
"Khi Taliban tước đoạt quyền được học hành và làm việc của phụ nữ, tôi không thể im lặng. Tôi đã tham gia các cuộc biểu tình ôn hòa để bảo vệ quyền của phụ nữ và quyền được học tập. Quyết định đó đã thay đổi cuộc đời tôi mãi mãi. Vì các hoạt động của mình, tôi đã trở thành mục tiêu của Taliban."
Giờ đây, cô Amani không thể trở về nước mình nữa - vì sợ sẽ bị Taliban bức hại.
Các cuộc biểu tình liên tục của cô trong nước - bao gồm cả việc chấm dứt sự phân biệt giới tính - trong ba năm qua chống lại chế độ chỉ làm tăng thêm mối đe dọa đó.
Cô nói với SBS Pashto rằng cô không chỉ đang lẩn trốn chính quyền Pakistan mà còn đang chờ phản hồi về khả năng được cấp visa nhân đạo của Úc.
Nhưng một phát ngôn viên của Bộ Nội vụ Úc (DFAT) đã nói với SBS rằng những cá nhân cư trú tại Pakistan mà không có visa Pakistan hợp lệ có thể phải đối mặt với nguy cơ bị trục xuất cao hơn theo Kế hoạch Hồi hương Người nước ngoài Bất hợp pháp của Chính phủ Pakistan.
Trong một tuyên bố, Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT) cho biết những hoàn cảnh này, cùng với các hạn chế về việc di chuyển của người nộp đơn trong Pakistan, tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng xử lý đơn xin thị thực để có thể đi đến các cuộc hẹn khám sức khỏe và sinh trắc học cần thiết của Bộ.
Chính quyền Pakistan tiến hành các đột kích vào nhà và chợ lung bắt những người không có giấy tờ hợp lệ nhằm thực thi luật trục xuất mới của họ.
Lina Amani nói rằng nỗi sợ hãi của họ là bị cưỡng bức trở về lại nơi mà họ đã cố gắng trốn thoát để mong có một cuộc sống tốt đẹp hơn.
"Mỗi khi chúng tôi nghe về việc bắt giữ hoặc trục xuất người tị nạn Afghanistan, chúng tôi không chỉ lo lắng về việc mất đi nơi mình đang sinh sống. Chúng tôi lo lắng về sự an toàn, tương lai và thậm chí cả tính mạng của mình. Không ai có thể sống mỗi ngày trong sự lo lắng liệu ngày mai họ có bị gửi trở lại một nơi mà mà mình biết chắc là không an toàn cho mình hay không."
Zaki Haidari, nhà vận động chiến lược của Tổ chức Ân xá Quốc tế Úc và người ủng hộ người Afghanistan, cho biết phụ nữ, các dân tộc thiểu số và nhữn g người từng làm việc với binh lính Úc là những người có nguy cơ cao nhất nếu bị trả về cho Taliban.
"Họ sẽ đối tượng nhắm đến ngay khi trở về. Họ sẽ phải chịu đựng sự tàn bạo từ chế độ Taliban, bao gồm việc bị bắt giữ khi vừa đặt chân đến, bị giam giữ và bị ngược đãi bởi Taliban. Chúng tôi có những trường hợp người bị trục xuất về Afghanistan và bị Taliban giết hại. Chúng tôi có những trường hợp cá nhân bị trục xuất về Afghanistan, bị giam giữ và mất tích."
Ông nói rằng trong sáu tháng qua, họ đã chứng kiến Pakistan trục xuất ít nhất 10.000 người tị nạn trở lại Afghanistan.
Ông Haidari nói rằng họ vẫn lo ngại cho hàng ngàn người đã bị trục xuất, và những người vẫn chưa bị trục xuất từ Pakistan và Iran.
"Khi Taliban lên nắm quyền, họ biết những gì họ đang làm là trái với chế độ Taliban và pháp luật mà Taliban đặt ra. Do đó, hàng triệu người đã chạy trốn khỏi Afghanistan. Họ tuyệt vọng tìm một nơi mà họ có thể trốn khỏi chế độ Taliban, bởi vì họ biết nếu họ bị Taliban bắt được, họ sẽ bị đàn áp một cách tàn bạo, và đó là án tử hình."
Một mối lo ngại được cựu phiên dịch viên Ahmad Hamid chia sẻ.
Ahmad Hamid không phải là tên thật của ông. Chúng tôi thay đổi tên của ông trong câu chuyện này để bảo vệ danh tính cho ông.
Ông Hamid đang sống trong nỗi sợ hãi không chỉ bị trục xuất, mà còn cả sự trả thù của Taliban nếu điều đó xảy ra.
"Chúng tôi buộc phải ở trong nhà cả ngày lẫn đêm và không thể ra ngoài. Nếu chúng tôi ra ngoài, có khả năng cảnh sát Pakistan sẽ bắt giữ chúng tôi và trục xuất chúng tôi về nước."
Ông ấy cũng đã nộp đơn xin visa Úc và đang chờ kết quả từ năm 2020, trước khi Taliban nắm quyền.
Sau đó, ông chuyển đến Pakistan vào tháng 12 năm 2025, nơi ông hoàn tất thủ tục đăng ký sinh trắc học ở Karachi và đang chờ visa.
Ông ấy đã sống ở Pakistan với vợ và bảy người con.
Trước đó vào năm 2011 và 2012, ông Hamid đã làm việc cùng với các binh sĩ Lực lượng Quốc phòng Úc tại Uruzgan.
Ông nói rằng công việc trước đây của ông hiện đang đặt tính mạng của ông vào nguy hiểm.
Tình cảnh của những người phiên dịch trong hoàn cảnh tương tự như ông đã được nêu ra trong quốc hội liên bang tuần trước.
Thượng nghị sĩ độc lập David Pocock đã đặt câu hỏi về cam kết của chính phủ trong việc đưa người Afghanistan đến Úc.
"Tôi đã nghe các cựu chiến binh kể về cảm giác tội lỗi khi trở về Úc trong khi các đồng nghiệp và bạn bè người Afghanistan của họ bị bỏ lại phía sau. Một người đàn ông giấu tên vì lý do an toàn đã phục vụ bên cạnh binh lính của chúng ta ở Uruzgan, và vụ việc của ông ta bị bỏ ngỏ suốt sáu năm cho đến khi Taliban ném bom và khiến ông ta phải vật lộn để bảo toàn mạng sống. Ông ta suýt chết trong khi chờ đợi phán quyết đó. Liệu chính phủ có cam kết đưa tất cả những người lao động địa phương được chứng nhận về nước hay không?"
Chương trình Lao động Địa phương Afghanistan - Afghan Locally Engaged Employee Program hay gọi tắt là Afghan LEE được chính phủ Úc thành lập năm 2012 như một con đường ưu tiên xử lý thị thực nhân đạo cho công dân Afghanistan làm việc cho chính phủ Úc tại Afghanistan.
Chương trình đã đóng vào tháng 5 năm 2024, nhưng các đơn xin thị thực còn tồn đọng vẫn đang được xử lý.
Bộ trưởng Ngoại giao Penny Wong cho biết một báo cáo do bà ủy nhiệm cho thấy họ đã chứng nhận hơn 660 đơn xin từ chương trình Afghan LEE, nhiều hơn tổng số được phê duyệt dưới thời tất cả các bộ trưởng ngoại giao trước đây cộng lại kể từ khi chương trình bắt đầu vào năm 2012.
Tính đến ngày 27 tháng 7 năm nay, Bộ trưởng Wong cho biết 2.059 người trong chương trình Afghan LEE đã được chứng nhận và hơn 5.700 người Afghanistan đã đến Úc.
"Hơn 40% tổng số thị thực chương trình nhân đạo nước ngoài được cấp trong bốn năm qua là cho công dân Afghanistan. Trên thực tế, chúng tôi đã cấp nhiều thị thực theo chương trình đó cho công dân Afghanistan hơn bất kỳ quốc tịch nào khác. Năm năm sau sự sụp đổ của Kabul, tôi có thể khẳng định rõ ràng rằng chúng tôi luôn hướng về người dân Afghanistan cũng như cộng đồng người Afghanistan tại Úc."
Bộ Nội vụ Úc đã thông báo với đài SBS rằng người Afghanistan không có visa Pakistan đang đối mặt với nguy cơ bị trục xuất cao hơn và điều này đang ảnh hưởng đến khả năng xử lý đơn xin visa của họ.
Nhưng vì Úc không có khả năng xử lý các yêu cầu tị nạn ở Afghanistan, nhiều người cho rằng họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận rủi ro và tiếp tục lẩn trốn ở Pakistan.
Đối với Lina Amani và Ahmad Hamid, mối lo ngại của họ là cuối cùng họ sẽ bị giao nộp cho kẻ mà họ gọi là kẻ áp bức.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
