Giữ tiếng Việt cho thế hệ thứ 2, thứ 3 ở nước ngoài đòi hỏi nỗ lực tổng hợp của gia đình, cộng đồng, nhà trường, và xã hội. Ở Úc, những nỗ lực của cộng đồng có vai trò như thế nào trong việc giúp các gia đình người Việt duy trì tiếng Việt cho con? Trong chương trình Cùng giữ tiếng Việt tuần này, mời quý vị cùng tìm hiểu về những đóng góp của cộng đồng người Việt ở Úc cùng với sự hỗ trợ của cơ quan đại diện chính phủ Việt nam nhằm thúc đẩy việc duy trì tiếng Việt cho các gia đình Việt nam ở Úc.
Trong thời gian 5 năm từ năm 2018-2022, Vân có may mắn được tham gia dự án VietSpeech, một dự án do Quỹ Discovery của Hội đồng Nghiên cứu Úc châu tài trợ được nhóm các giáo sư tiến sĩ trường Đại học Charles Sturt thực hiện. Dự án được thực hiện với hơn 300 gia đình gốc Việt ở Úc nhằm nghiên cứu về năng lực ngôn ngữ của trẻ em gốc Việt ở Úc và việc duy trì tiếng mẹ đẻ trong cộng đồng người Việt ở Úc. Những kết quả chính của dự án VietSpeech gồm có:
1. Việc nói và sử dụng tiếng Việt không làm giảm năng lực tiếng Anh và việc học tập ở trường của trẻ mà ngược lại 2 ngôn ngữ này hỗ trợ nhau. Các em nói và viết giỏi tiếng Việt cũng là các em có năng lực tiếng Anh rất tốt. Điều này là bởi vì việc học nói và có kiến thức tiếng Việt trước khi đi học tạo 1 nền tảng và kiến thức về ngôn ngữ nói chung cho các em khi học tiếng Anh ở trường.
2. Năng lực tiếng Việt của trẻ phụ thuộc phần lớn vào 2 yếu tố: cha mẹ nói tiếng Việt với con, và cha mẹ có thái độ tích cực với việc duy trì tiếng Việt và văn hóa Việt. Điều này là tương đối dễ hiểu vì gia đình là môi trường duy nhất con có thể thực hành nói tiếng Việt một cách tối đa và cha mẹ có mong muốn giữ tiếng Việt và văn hóa Việt thì mới có những nỗ lực trong việc này.
3. Cha mẹ có mong muốn duy trì tiếng Việt cho con nhưng chưa biết cách làm thế nào để giúp con yêu thích tiếng Việt, học tiếng Việt ngay trong gia đình, qua các sinh hoạt hàng ngày.
Mặc dù chính phủ Úc đã có những chương trình khuyến khích việc duy trì tiếng mẹ đẻ trong các cộng đồng dân nhập cư, năng lực tiếng Việt và việc sử dụng tiếng Việt của trẻ em gốc Việt ở Úc vẫn phần lớn phụ thuộc vào yếu tố gia đình, tức là việc cha mẹ có nói tiếng Việt với con hay không hay việc cha mẹ có coi trọng việc giữ tiếng Việt và văn hóa Việt hay không. Điều này có nghĩa là muốn con nói và duy trì được tiếng Việt thì bố mẹ là yếu tố then chốt. Ngoài ra, kết quả của nghiên cứu VietSpeech cũng cho thấy cần có thêm những nỗ lực của cộng đồng, của chính phủ để hỗ trợ bố mẹ trong quá trình này.
Hưởng ứng lời kêu gọi của Tổng lãnh sự quán Việt nam ở Sydney, dịp Tết nguyên đán vừa qua hơn 60 tay golf trong cộng đồng người Việt ở Úc đã tham gia giải golf Tet Cup với mục đích gây quỹ cho chương trình dạy tiếng Việt và thúc đẩy duy trì tiếng Việt cho cộng đồng người Việt ở Úc. Chương trình đã quyên được hơn 18.000 đô la Úc từ các tổ chức và các cá nhân thuộc hiệp hội golf Việt Úc và các nhà hảo tâm có tâm huyết với việc duy trì tiếng Việt cho cộng đồng người Việt ở Úc. Đây là một ví dụ tuyệt vời về sự quan tâm, hỗ trợ của cơ quan đại diện của Việt nam ở Úc và tâm huyết của cộng đồng người Việt ở Úc với việc duy trì và phát triển tiếng Việt cho thế hệ thứ 2, thứ 3 người Việt ở nước ngoài.
Toàn bộ số tiền này sẽ được sử dụng vào dự án Cùng giữ tiếng Việt nhằm thúc đẩy việc học tiếng Việt và duy trì tiếng Việt thông qua 3 hoạt động chính là: trường ngôn ngữ - văn hóa Việt, chương trình Đọc sách cùng con, và khóa huấn luyện các gia đình hỗ trợ con học tiếng Việt, nói tiếng Việt. Đây là những sáng kiến được xây dựng dựa vào kết quả nghiên cứu của dự án VietSpeech, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc duy trì tiếng Việt ở nước ngoài. Gửi con đến các trường Việt ngữ là yếu tố cần thiết giúp con học đọc, học viết tiếng Việt một cách hệ thống nhưng với thời lượng học trên lớp là 2 giờ mỗi tuần thì việc học ở các lớp học tiếng Việt vào cuối tuần hay sau giờ học là chưa đủ. Thời gian ở nhà nói chuyện với cha mẹ, ông bà và anh chị em vẫn là thời gian chính để trẻ có thể trau dồi và phát triển vốn tiếng Việt của mình. Chính vì thế, dự án Cùng giữ tiếng Việt, ngoài việc xây dựng các lớp tiếng Việt sau giờ học với chương trình hiện đại, phù hợp với các em nhỏ và các gia đình người Việt thì còn có 2 chương trình trực tuyến là Đọc sách cùng con và Khóa huấn luyện giúp bố mẹ hỗ trợ con duy trì tiếng Việt.
Giúp con yêu thích tiếng Việt qua việc đọc sách hàng ngày với con
Chương trình Đọc sách cùng con sẽ cung cấp 1 bộ truyện sách tiếng Việt và song ngữ cho 100 gia đình người Việt ở Úc có con từ độ tuổi 0-8 tuổi cùng với 1 bộ tài liệu gồm video và thông tin hướng dẫn cách đọc sách với con hàng ngày để giúp con yêu thích tiếng Việt và phát triểu năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp của con. Sáng kiến này dựa trên cơ sở của các nghiên cứu cho thấy việc đọc sách với con hàng ngày có ảnh hưởng tích cực đến năng lực ngôn ngữ và khả năng học tập của con, không chỉ ở tiếng mẹ đẻ mà còn ở việc học tập ở trường học chính mạch.
Khi đọc truyện với con, cha mẹ đang giúp con tăng vốn từ vựng, luyện tập kỹ năng đặt câu hỏi, mở thêm 1 cánh cửa đến với thế giới kiến thức, và tạo cho con thói quen thích đọc sách, thói quen quan trọng cho sự phát triển trí tuệ và việc học tập ở trường của con.
Ngoài ra, việc đọc truyện sách giúp trẻ tiếp cận với tiếng Việt và văn hóa Việt một cách dễ dàng bởi những câu chuyện thú vị là cầu nối chúng với tiếng mẹ đẻ và những đặc trưng của văn hóa cội nguồn. Những cuốn truyện sách với từ ngữ dễ hiểu và hình ảnh hấp dẫn sẽ đưa trẻ đến với những miền đất đẹp ở Việt nam, giới thiệu với chúng những lễ hội truyền thống như Tết, Trung thu, hay giúp chúng học về các cách ứng xử hay mở rộng tầm nhìn của chúng qua những cuốn sách về khoa học, xã hội, hay giao tiếp ứng xử. Hơn nữa việc đọc sách với con trẻ mỗi tối còn giúp gắn kết bố mẹ với con cái. Như một người bố tham gia chương trình SuperSpeech của dự án VietSpeech tổ chức năm 2020 đã nói:
“Tham gia chương trình, tôi không chỉ biết các cách hỗ trợ con phát triển cả hai ngôn ngữ Việt-Anh mà còn dành nhiều thời gian đọc truyện với con hơn, điều mà trước đây tôi không nghĩ quan trọng đến như vậy. Tôi thấy một sự ấm áp mỗi tối 2 bố con ngồi đọc truyện với nhau, tôi thích việc giải thích cho con, hay giúp con làm các hoạt động về ngôn ngữ”.
Khóa huấn luyện các gia đình biết cách giúp con duy trì tiếng Việt và phát triển song ngữ
Khóa huấn luyện dành cho bố mẹ và các con để giúp con duy trì tiếng Việt và phát triển song ngữ dự định sẽ được thực hiện online, với mỗi khóa gồm 15 gia đình tham gia, kéo dài trong 8 tuần với 1 buổi học trực tuyến 1 giờ mỗi tuần. Khóa học này nhằm cung cấp cho bố mẹ các thông tin liên quan đến phát triển đa ngữ, duy trì tiếng mẹ đẻ và các cách giúp con yêu thích học tiếng Việt, nói tiếng Việt. Tham gia khóa huấn luyện này, các gia đình sẽ được nhận 1 bộ truyện sách tiếng Việt và song ngữ, 1 bộ sách của khóa huấn luyện, và 1 bộ thẻ tranh song ngữ. Mỗi buổi học sẽ gồm 2 phần chính: phần dành cho các con và phần dành cho bố mẹ. Phần nội dung dành cho các con bao gồm các hoạt động học và chơi liên quan đến việc học tiếng Việt và song ngữ Anh Việt, giúp trẻ phân biệt được các âm trong tiếng Việt và tiếng Anh, làm quen với chữ cái tiếng Việt. Phần dành cho bố mẹ sẽ là thông tin về lợi ích của việc duy trì tiếng mẹ đẻ và phát triển song ngữ, các cách khuyến khích con nói tiếng Việt qua các sinh hoạt hàng ngày, cách đọc truyện với con mỗi ngày để giúp con yêu thích tiếng Việt và phát triển tư duy ngôn ngữ.
Việc giữ tiếng mẹ đẻ cho trẻ em sinh sống ở nước ngoài là một việc làm có nhiều khó khăn, thử thách vì môi trường tiếng Anh áp đảo xung quanh. Bố mẹ thường dễ bỏ cuộc vì quá bận rộn, hay vì chưa biết cách giúp con phát triển tiếng Việt, yêu thích tiếng Việt qua các sinh hoạt hàng ngày hay qua việc đọc truyện sách với con mỗi tối, dẫn đến việc để con thích nói tiếng gì cũng được cho nhanh, cho tiện. Như thế con lớn lên sẽ mất dần tiếng Việt, chỉ nói được tiếng Anh, ngại giao tiếp với bố mẹ vì tiếng Việt của con không đủ để nói chuyện với bố mẹ và tiếng Anh của bố mẹ cũng không đủ để hiểu con muốn nói gì. Có nhiều người đã ví việc bố mẹ giữ tiếng mẹ đẻ cho con khi sinh sống ở nước ngoài giống như người ta đứng trước biển và cố gắng cản những cơn sóng thần. Sự ví von này rất đúng nếu chỉ có bố mẹ đơn thương độc mã trong công việc này. Trong xã hội đa văn hóa, đa ngôn ngữ như xã hội Úc, ý thức xã hội về việc giữ tiếng mẹ đẻ trong các cộng đồng dân nhập cư là rất quan trọng. Nếu tất cả các bên liên quan, cộng đồng, trường học, xã hội, chính phủ đều tích cực trong các nỗ lực duy trì tiếng mẹ đẻ thì bố mẹ không phải một mình đứng cản sóng thần nữa, mà họ có 1 đội ngũ hùng hậu làm chỗ dựa, động viên, hỗ trợ họ để đứng vững trước cơn sóng lớn và giữ tiếng Việt cho con mình. Chương trình Tet Cup 2023 gây quỹ ủng hộ chương trình Cùng giữ tiếng Việt với các lớp học tiếng Việt, chương trình đọc sách cùng con và khóa huấn luyện bố mẹ giúp con giữ tiếng Việt, là một ví dụ tiêu biểu về sự góp sức của cộng đồng người Việt ở Úc và của đại điện của chính phủ Việt nam ở Úc với việc phát triển việc dạy học và duy trì tiếng Việt, văn hóa Việt cho các thế hệ người Việt ở Úc.
Thông tin chi tiết về các chương trình của dự án Cùng giữ tiếng Việt sẽ được thông báo trên các phương tiện thông tin xã hội trong thời gian tới. Mời quý vị theo dõi và đăng ký tham gia cũng như ủng hộ để chương trình phát triển nhân rộng trong cộng đồng. Xin cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình và xin hẹn gặp lại quý vị ở số tiếp theo của Cùng giữ tiếng Việt.
