Nếu quý vị đã theo dõi chương trình Cùng giữ tiếng Việt hơn 1 năm qua, và được nghe, được biết đến các bạn trẻ thế hệ thứ 2 ở Úc hay ở nước ngoài nói tiếng Việt giỏi, chắc hẳn quý vị muốn tìm hiểu thêm làm thế nào mà các gia đình có thể nuôi dưỡng và duy trì cho các em năng lực cũng như tình yêu với tiếng Việt và văn hóa Việt. Trong chương trình Cùng giữ tiếng Việt tuần này, mời quý vị cùng Vân trò chuyện với chị Ngô Thị Hằng và con gái chị là cháu Lena, 16 tuổi, đến từ thành phố Dresden, cộng hòa liên bang Đức, để biết đến những bí quyết giúp con duy trì tiếng Việt khi sinh sống ở nước ngoài, đặc biệt là khi có bố không nói tiếng Việt.
Hồng Vân: Chào chị Hằng, chào Lena, chị và cháu có thể cho Vân và thính giả SBS biết đôi nét về bản thân và gia đình được không ạ?
Chị Hằng: Mình là Hằng, mình ở Châu Âu cũng được gần 30 năm, mình có ba con, hai trai và một gái, hai cháu trai đã đi làm và ở riêng, hiện tại mình ở với con gái vừa lên tuổi 16.
Lena: Con là Mai Anh Lena, con vừa mới sinh nhật tròn 16 tuổi, hiện con đang học lớp 10 ở Cộng hòa Liên bang Đức, môn học được con yêu thích nhất là tiếng Anh, vì nó dễ. Con thích hát múa.
Mời quý vị nghe audio của chương trình để thưởng thức giọng hát của Lena khi cô bé tham gia lễ hội Tết trung thu năm 2018.
Hồng Vân: Chị Hằng có thể cho biết chị đã làm như thế nào để các cháu nói tiếng Việt, giữ tiếng Việt tốt trong gia đình có bố không nói tiếng Việt?
Chị Hằng: Với mình thì vì các cháu được sinh ra hoặc từ bé đã sống ở đây thì tiếng Đức là tiếng mẹ đẻ để sinh hoạt và học tập rồi, chỉ có tiếng Việt ít sử dụng mới khó giữ gìn, nên mình quy định từ khi con còn nhỏ là ở nhà các con giao tiếp với nhau và với mẹ phải bằng tiếng Việt để các con trau dồi, phát triển và không quên tiếng Việt.
Hồng Vân: Việc nói tiếng Việt với các cháu trong gia đình khi bố không nói được tiếng Việt thì có vấn đề gì không?
Chị Hằng: Trong gia đình khi có bố ở nhà hay lúc giao tiếp có mặt bố thì cả nhà sẽ nói tiếng Đức, có gì các cháu cần giải thích thì nói tiếng Việt với mẹ. Thường thì bố đi làm cả ngày nên khi các cháu đi học về vẫn dành thời gian với mẹ nhiều nên rất dễ để mấy mẹ con trò chuyện với nhau bằng tiếng Việt. Chính vì thế mà tuy bố không nói tiếng Việt nhưng mình vẫn có thể giúp con nói tiếng Việt không có gì khó khăn cả.
Hồng Vân: Chị có hay cho các cháu về Việt nam không? Các cháu có thích về Việt nam không?
Chị Hằng: Mình khoảng đôi ba năm cho con về phép thăm gia đình một lần, mỗi lần chừng một tháng, mỗi lần về thăm ông bà, các con được đi chơi, ăn ngon, mọi người yêu quý nên các con rất thích, nhất là Lena, mỗi lần về con học được thêm rất nhiều tiếng Việt. Trước 4 tuổi cháu đã nghe mẹ nói tiếng Việt, nên về vào môi trường tiếng Việt cháu tiếp thu rất nhanh và nói được rất nhiều. Tổng cộng là mình đã cho cháu về 4 lần từ khi cháu sinh ra và đến giờ là 16 tuổi.
Mình chỉ muốn nói là mình là người Việt nam thì đi đâu, ở đâu khắp 5 châu thì mình cũng vẫn là người Việt nam và mình vẫn hướng về Việt nam, vẫn muốn về thăm gia đình, đưa con về thăm gia đình. Mỗi lần về thấy con nói tiếng Việt tốt, giao tiếp cùng ông bà, bố mẹ, anh chị em bằng tiếng Việt thì mọi người rất vui. Chứ nếu con mình về mà không biết tiếng Việt, lơ ngơ không hiểu gì thì ông bà cũng buồn mà con mình về cũng không có hứng thú. Đấy là cái lợị ích lớn nhất khi con biết tiếng Việt.
Hồng Vân: Các cháu học đọc và viết tiếng Việt như thế nào?
Chị Hằng: Tiếng Việt nhà mình chủ yếu là nói, các cháu nói tương đối tốt, rõ nghĩa và phát âm, còn đọc và viết thì lúc bé các cháu có đi học lớp tiếng Việt của thành phố tổ chức nhưng cô giáo dạy chưa hấp dẫn các cháu nên các cháu không theo hết. Chủ yếu ở nhà các cháu đọc truyện và lớn lên thì vẫn duy trì viết qua việc chát viết với mẹ, đủ để mẹ đọc và hiểu.
Hồng Vân: Từ kinh nghiệm nuôi dạy các con ở nước ngoài, trong gia đình có bố không nói tiếng Việt, chị có thể cho biết 3 yếu tố quan trọng nhất giúp gia đình chị duy trì tiếng Việt được không?
Chị Hằng: Để duy trì tiếng Việt cho các con mình đã có một định hướng cho các con từ khi còn bé, đó là tình cảm gia đình ở Việt Nam, yêu nguồn gốc là điều đầu tiên. Thứ 2 là quy định bắt buộc về nói tiếng Việt trong gia đình, và nếu có thể thì chăm tham gia sinh hoạt hội người Việt, kết nối bạn bè người Việt để con có thêm cơ hội nói tiếng Việt và thấy có nhiều người giống mình, muốn gìn giữ tiếng Việt. Thứ 3 là nếu có điều kiện thì khi các con còn nhỏ dưới 12 tuổi cố gắng cho các con về Việt nam được vài lần thì rất tốt, vì ở tuổi này các con hòa nhập rất nhanh và mỗi lần về các con cũng học tiếng Việt được rất nhiều.
Cám ơn chị Hằng và cháu Lena rất nhiều vì đã dành thời gian trò chuyện với chương trình. Cám ơn chị đã chia sẻ những suy nghĩ và những cách chị đã làm trong gần 30 năm sinh sống ở nước ngoài để các con luôn giữ tiếng Việt và luôn cảm thấy gắn bó với quê hương Việt nam.
Qua cuộc trò chuyện với chị Hằng, đến từ thành phố Dresden, công hòa liên bang Đức, chắc quý vị cũng nhận thấy những yếu tố cơ bản giúp các gia đình giữ tiếng Việt cho con em mình là phải bắt đầu từ sớm và kiên trì. Trẻ con nếu từ lúc mới sinh đã được nghe thấy tiếng Việt, được khuyến khích nói tiếng Việt thì sẽ dần dần xây dựng được vốn từ vựng cần thiết, là nền tảng cho việc học đọc học viết sau này. Ngoài ra, cho con quen với môi trường nói tiếng Việt trong gia đình giống như con ăn những bữa cơm hàng ngày, con sẽ thấy nó như 1 phần cuộc sống của con, tự nhiên và gần gũi. Nhiều gia đình bỏ qua giai đoạn đầu đời của con, đến khi con lớn mới bắt con nói tiếng Việt hay cho con đi học đọc học viết tiếng Việt thì con sẽ thấy lạ lẫm, tự hỏi tại sao trước con không cần nói tiếng Việt, giờ lại phải nói tiếng Việt, phải đi học tiếng Việt. Lúc này, con sẽ thấy rất khó khăn vì thiếu vốn từ vựng, và thấy học tiếng Việt xa lạ như tiếng nước ngoài, chứ không phải là thân thương tiếng mẹ như nó đáng nhẽ ra phải là như thế. Ngoài ra, nếu có thể, những chuyến về thăm quê hương, họ hàng ở Việt nam sẽ là những cơ hội tuyệt vời để con luyện tập tiếng Việt và thấy thêm gắn bó với người thân ở Việt nam cũng như vùng đất là một phần cội nguồn của các con. Như cháu Lena đã viết trong bài viết luận của cháu ở trường học, với chủ đề Em hãy viết về 1 nơi mà em muốn ở thật lâu và cho biết lý do:
Thế giới thật rộng lớn. Mỗi nền văn hóa, mỗi lối sống của những con người ở mỗi vùng đất đều là những điều tuyệt vời với chúng ta. Tôi rất thích đi du lịch vòng quanh thế giới, như thế tôi được nhìn thấy thế giới từ những góc nhìn khác nhau, khác với việc tôi đi du lịch trong nước Đức.
Nơi mà tôi nhất định muốn đến là Việt nam. Việt nam thật đẹp. Việt nam có nền văn hóa đa dạng và có thiên nhiên tươi đẹp, những ngọn núi, cánh rừng, cánh đồng lúa và các bãi biển. Thời tiết ở Việt nam ấm áp dễ chịu. Các thành phố lớn như Hà nội và Sài gòn thì đông đúc người và cửa hàng. Lý do tôi muốn đến Việt nam là vì nền văn hóa và những con người ở đây. Mọi người rất dễ chịu và có lối sống giản đơn. Tôi còn thích đi Việt nam vì đồ ăn ở đây. Tôi mê đồ ăn Việt nam, tôi có thể ăn nó hàng ngày. Tôi đã rất thích đồ ăn Việt ở Đức rồi nên tôi tưởng tượng là ở Việt nam nó còn ngon đến thế nào nữa.
Đó là những cảm nghĩ về Việt nam của Lena, cô bé 16 tuổi, sinh ra và lớn lên cộng hòa liên bang Đức, người có giọng hát ngọt ngào mà chúng ta đã được thưởng thức ở đầu chương trình. Những suy nghĩ của em về Việt nam thật đẹp, phần nào giúp ta hiểu được tình cảm của em với quê hương Việt nam. Đó là sự gắn kết, yêu thương, tự hào, tất cả là kết quả của 1 quá trình con được nuôi dưỡng trong tiếng Việt, trong những câu chuyện kể, những bài hát ngọt ngào giai điệu quê hương. Lớn lên trong chiếc nôi đậm hồn Việt như vậy nên dù ở giữa 1 đất nước rất xa Việt nam, con vẫn luôn thấy 1 phần bản dạng Việt trong mình, dù con chỉ mang nửa dòng máu Việt.
Xin phép được khép lại chương trình Cùng giữ tiếng Việt tuần này ở đây. Xin cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình và xin hẹn gặp lại quý vị vào số tiếp theo của Cùng giữ tiếng Việt.
