Thái Bình Dương - vùng biển vốn được kỳ vọng là "đại dương hòa bình" – vừa rúng động sau hành động quân sự đầy toan tính từ Bắc Kinh. Việc Trung Quốc phóng thành công tên lửa đạn đạo xuyên lục địa từ tàu ngầm hạt nhân chiến lược đã ngay lập tức kích hoạt hệ thống báo động đỏ từ Canberra đến Tokyo. Diễn ra ngay sau hiệp ước phòng thủ lịch sử giữa Úc và Fiji, cuộc phô diễn sức mạnh này không chỉ phơi bày cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt nhất kể từ Chiến tranh Thế giới thứ Hai, mà còn đẩy cục diện an ninh khu vực vào một bàn cờ địa chính trị căng thẳng và đầy rủi ro.
Mới đây, Thái Bình Dương – vùng biển vốn được các quốc gia thành viên kỳ vọng là một "đại dương hòa bình" – đã chứng kiến một sự kiện quân sự đầy căng thẳng. Trung Quốc đã xác nhận phóng thử thành công một tên lửa đạn đạo được mang bởi một tàu ngầm hạt nhân chiến lược lao thẳng vào vùng biển quốc tế thuộc Thái Bình Dương.
Động thái này lập tức kích hoạt làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ các cường quốc trong khu vực bao gồm Úc, New Zealand và Nhật Bản. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh tốc độ hiện đại hóa quân đội của Bắc Kinh đang tăng nhanh chóng, đặt các quốc gia láng giềng vào trạng thái báo động cao độ về nguy cơ mất ổn định an ninh khu vực.
Phản ứng dữ dội từ các bên
Ngay sau khi thông tin về vụ thử nghiệm được xác nhận, các nhà lãnh đạo ngoại giao và quốc phòng hàng đầu của Úc đã đồng loạt lên tiếng bày tỏ quan ngại sâu sắc. Canberra nhìn nhận hành động này là một minh chứng cho sự thiếu minh bạch trong chiến lược quân sự toàn cầu của Bắc Kinh.
Ngoại trưởng Úc, bà Penny Wong, nhấn mạnh tính chất gây bất ổn của vụ thử đối với cấu trúc an ninh khu vực hiện tại:
Úc đã nói rõ với Trung Quốc rằng chúng tôi coi điều này là gây mất ổn định cho khu vực. Cuộc thử nghiệm được đề xuất này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang tăng cường quân sự nhanh chóng, thiếu sự minh bạch và trấn an về ý định mà khu vực kỳ vọng,” bà Wong nói.
Bà Penny Wong nói thêm rằng cuộc thử nghiệm này "không nhất quán" với những yêu cầu của các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương về việc duy trì một đại dương hòa bình. Đồng thời, bà cảnh báo vụ việc làm gia tăng "nguy cơ tính toán sai lầm" và khẳng định sẽ tiếp tục thúc đẩy vấn đề này trong các cuộc gặp tiếp theo với những người đồng cấp Trung Quốc thông qua các kênh ngoại giao.
Cùng chia sẻ góc nhìn đầy quan ngại này, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Quốc phòng Úc, ông Pat Conroy, đã đặt vụ thử tên lửa trong một bức tranh toàn cảnh rộng lớn hơn về sự dịch chuyển cán cân quân sự:
Chúng tôi đã rất rõ ràng rằng chúng tôi đang chứng kiến sự tăng cường quân sự lớn nhất trong khu vực của chúng tôi kể từ Chiến tranh Thế giới thứ Hai, và nó không đi kèm với sự minh bạch đầy đủ,” ông Conroy nhận định.
Ông Pat Conroy tiết lộ thêm rằng mặc dù chính phủ Trung Quốc đã lên kế hoạch cho cuộc thử nghiệm tầm xa này từ "một thời gian trước", nhưng họ chỉ thông báo cho phía Úc vài giờ trước khi quả tên lửa khai hỏa.
Ở cấp độ quản lý vĩ mô, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Úc, ông Richard Marles, đã vạch rõ bản chất kỹ thuật đáng gờm của vũ khí mà Trung Quốc vừa thử nghiệm, cho thấy năng lực răn đe hạt nhân của quốc gia này đang có bước tiến đáng kể:
“Đây là việc Trung Quốc chứng minh tầm bắn xa hơn nhiều trong việc có thể triển khai một vũ khí hạt nhân. Thực sự không có lời giải thích nào cho lý do tại sao họ lại xây dựng các năng lực như hiện tại và điều đó về cơ bản là gây mất ổn định,” ông Marles phân tích.
Sự lo ngại lan rộng khắp các quốc gia đồng minh
Làn sóng chỉ trích không dừng lại ở Canberra. Tại Wellington, Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc tương tự khi thời gian thông báo trước từ phía Bắc Kinh quá ngắn ngủi:
“Có vẻ như, bất chấp những lo ngại lâu nay của chúng tôi về loại hoạt động này, Trung Quốc đã tiến hành cuộc thử nghiệm trong vòng vài giờ sau khi thông báo cho chúng tôi.”
“Thái Bình Dương là một Đại dương Hòa bình và chúng tôi lo ngại sâu sắc trước việc Trung Quốc thử nghiệm các vũ khí có khả năng hạt nhân vào Nam Thái Bình Dương,” ông Peters nói.
Tại Tokyo, chính phủ Nhật Bản xác nhận họ đã nhận được thông báo về vụ phóng tên lửa. Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản đã được các cơ quan chức năng Trung Quốc cảnh báo từ trước về việc các mảnh vỡ không gian có thể rơi xuống bên trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Nhật Bản. Hãng thông tấn Kyodo dẫn nguồn tin từ chính phủ Nhật Bản cho biết quả tên lửa cuối cùng đã rơi xuống bên ngoài vùng EEZ của nước này. Tuy nhiên, Tokyo vẫn đưa ra tuyên bố cứng rắn: “Chúng tôi bày tỏ mối quan ngại sâu sắc đối với hoạt động gia tăng của quân đội Trung Quốc.”
Từ Đài Bắc, Lãnh đạo Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan, ông Joseph Wu, cũng đưa ra phản ứng gay gắt trên mạng xã hội X, gọi vụ phóng này là "một hành động khiêu khích gây mất ổn định khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" và cáo buộc Trung Quốc đã tự chứng tỏ mình là "kẻ bắt nạt trong khu vực".
Lập trường mang tính "thông lệ" của Bắc Kinh
Ngược lại với những phản ứng căng thẳng từ các nước, truyền thông nhà nước Trung Quốc và các cơ quan quân sự nước này lại nỗ lực giảm nhẹ tính chất nhạy cảm của vụ việc.
Theo hãng thông tấn tân hoa xã (Xinhua), vụ thử nghiệm này nằm trong khuôn khổ diễn tập quân sự hằng năm của Trung Quốc. Cơ quan này mô tả đây là một "sắp xếp định kỳ" (routine arrangement) và khẳng định cuộc thử nghiệm hoàn toàn phù hợp với luật pháp quốc tế cũng như các thông lệ quốc tế, hoàn toàn không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào.
Trong một tuyên bố chính thức từ lực lượng hải quân Trung Quốc, bản chất của loại vũ khí này cũng được làm rõ nhằm giảm bớt tính răn đe thực tế đối với các mục tiêu dân sự: “Tên lửa chiến lược mang đầu đạn mô phỏng huấn luyện.”
Sự kiện lần này gợi nhắc lại cột mốc vào tháng 9 năm 2024, khi Lực lượng Tên lửa chiến lược của Trung Quốc bắn một đầu đạn mô phỏng xuống vùng biển gần Polynesia thuộc Pháp. Đó là lần đầu tiên sau hơn 40 năm Bắc Kinh tiến hành một vụ phóng tên lửa tầm xa trên vùng biển quốc tế, và vụ thử nghiệm mới nhất này một lần nữa đẩy một vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân đi sâu vào Nam Thái Bình Dương.
Trùng hợp hay toan tính chiến lược?
Một chi tiết đáng chú ý là vụ thử tên lửa đạn đạo của Trung Quốc diễn ra chỉ vài giờ sau khi Úc và Fiji ký kết một hiệp ước liên minh phòng thủ lớn. Thỏa thuận này cam kết mỗi quốc gia sẽ tiến hành hỗ trợ quốc gia còn lại trong trường hợp một trong hai bên bị tấn công.
Sự trùng hợp về mặt thời gian này dấy lên nhiều nghi vấn về một thông điệp răn đe gián tiếp từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, Bộ trưởng Công nghiệp Quốc phòng Úc Pat Conroy nhận định rằng cuộc thử nghiệm của Trung Quốc nhiều khả năng đã được lên lịch từ trước: “Nhiều khả năng là một sự trùng hợp ngẫu nhiên hơn là có liên kết.”
Mặc dù vậy, ông Conroy khẳng định điều đó "rõ ràng" là câu hỏi dành cho chính phủ Trung Quốc. Ông nhấn mạnh thêm rằng cuộc thử nghiệm dù "có thể gây mất ổn định cho khu vực" nhưng sẽ không làm giảm bớt các nỗ lực nhằm mang lại "những gì các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương đã kêu gọi, đó là an ninh Thái Bình Dương phải đến từ chính nội bộ Thái Bình Dương".
Cuộc cạnh tranh chiến lược và các động thái phô diễn sức mạnh quân sự tại Thái Bình Dương đang đặt các quốc gia trong khu vực vào một bài toán an ninh hóc búa, nơi ranh giới giữa phòng thủ định kỳ và răn đe chiến lược ngày càng trở nên mong manh.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
