Các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương và quốc tế đã kết thúc hội nghị thượng đỉnh thường niên tại Palau. Tuần lễ vừa qua chủ yếu xoay quanh vấn đề an ninh, biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt để giành ảnh hưởng trong khu vực. Nhưng khi các vấn đề liên quan đến Trung Quốc và Đài Loan liên tục được đưa vào chương trình nghị sự - liệu những căng thẳng khu vực có phải là phép thử đối với diễn đàn gồm 18 thành viên này?
Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương lần thứ 55, kết thúc cũng giống như khi nó bắt đầu, với nghi lễ trang trọng.
"Trước hết, tôi xin cảm ơn chủ nhà hiếu khách của chúng ta, Tổng thống Whipps, chính phủ và nhân dân Palau, vì sự đón tiếp nồng hậu và mẫu mực, đối với cuộc họp các nhà lãnh đạo Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương lần thứ 55”, Ban tổ chức.
Nhưng đằng sau những nghi thức, đó là một tuần đầy phức tạp.
Một trong những ý tưởng lớn nhất trước cuộc họp, đến từ Thủ tướng Quần đảo Solomon, Matthew Wale.
Ông muốn các nhà lãnh đạo bắt đầu xây dựng một hiệp ước an ninh toàn diện, cho toàn bộ khu vực Thái Bình Dương.
Nhưng ông đã không đến được Palau.
Nghiên cứu viên Oliver Nobetau của Viện Lowy về Thái Bình Dương cho biết, điều đó đã để lại một khoảng trống lớn trong cuộc thảo luận.
"Đã có kỳ vọng và hy vọng rằng, cuộc thảo luận thông qua cuộc họp các nhà lãnh đạo này, sẽ cho chúng ta biết hiệp ước toàn diện đó là gì, nó sẽ hoạt động như thế nào, cùng với liên minh Đại dương Hòa bình, và hoạt động như thế nào, trong khuôn khổ các thỏa thuận an ninh hiện tại trên khắp Thái Bình Dương. Vì vậy, việc thiếu vắng sự hiện diện của ông ấy và chúng ta không biết điều gì sẽ xảy ra với ông ấy về mặt chính trị, đã làm giảm đi động lực đang được xây dựng, dựa trên tiềm năng của một hiệp ước an ninh toàn diện”, Oliver Nobetau.
Trong khi đó, một vấn đề an ninh khác đã thu hút sự chú ý.
Vào tháng 7, Trung Quốc đã thử nghiệm một tên lửa đạn đạo liên lục địa xuyên Thái Bình Dương.
Một số quốc gia cho biết, họ nhận được rất ít hoặc không có cảnh báo nào cả.
Vụ thử nghiệm này đã được so sánh với các vụ thử tên lửa của Mỹ trong khu vực, nơi mà cảnh báo trước được đưa ra.
Tổng thống Palau là Surangel Whipps Junior, đã chỉ ra những thỏa thuận đó.
"Còn những người còn lại chúng ta ở Thái Bình Dương thì sao, chúng ta không xứng đáng được đối xử bình đẳng sao? Tôi đã nói và đã nói rằng, có rất nhiều khoảng cách giữa Nhật Bản và Guam, tôi đã nói tại sao các ông không phóng nó đến đó, tại sao lại phải phóng đến giữa Thái Bình Dương, khi năm ngoái chúng ta vừa ký Tuyên bố Hòa bình cho Thái Bình Dương, các ông biết đấy, chúng ta không muốn sân sau, ngôi nhà của mình bị đe dọa và bị coi thường”, Surangel Whipps Junior.
Đến cuối Diễn đàn, các nhà lãnh đạo đã đạt được thỏa hiệp.
Tuyên bố cuối cùng của họ, bày tỏ lo ngại về vụ thử tên lửa và kêu gọi cảnh báo trước ít nhất 24 giờ, trước các vụ thử trong tương lai.
Tuyên bố không nêu tên Trung Quốc.
Nauru phản đối và Palau muốn một phản ứng mạnh mẽ hơn.
"Một tiếng nói thống nhất của Thái Bình Dương là rất quan trọng, để buộc Bắc Kinh tôn trọng chủ quyền, tôn trọng tính minh bạch và trở thành một đối tác có trách nhiệm. Tôi nghĩ ,đó là thông điệp chúng ta nên gửi đến Bắc Kinh, vì vậy tôi nghĩ điều quan trọng là, chúng ta phải có một lập trường thống nhất”, Surangel Whipps Junior.
Được biết vụ thử tên lửa của Trung Quốc, không phải là căng thẳng duy nhất bao trùm Diễn đàn.
Sự hiện diện của Đài Loan tại diễn đàn, đã khiến Trung Quốc tức giận.
Palau là một trong số ít các quốc gia Thái Bình Dương, công nhận Đài Loan hơn là Bắc Kinh.
Hôm thứ Ba, đặc phái viên Thái Bình Dương của Bắc Kinh, Qian Bo, cảnh báo sẽ có hậu quả.
"Sẽ luôn có hậu quả. Ý tôi là, điều này bị tất cả mọi người phản đối. Điều này không nên xảy ra, chúng tôi nghĩ rằng điều này là rất không phù hợp”, Qian Bo.
Trung Quốc sau đó phủ nhận những bình luận này là một lời đe dọa.
Đến thứ Năm, ngôn từ đã trở nên cứng rắn hơn, dẫn đến phản ứng này từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Guo Jiakun, tại Bắc Kinh.
"Palau đã nhiều lần thổi phồng và cố gắng chiếm đoạt lập trường của các thành viên khác, trong Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương. Ý đồ của họ là độc hại và âm mưu này sẽ không thành công. Trung Quốc tuân thủ con đường phát triển hòa bình, kiên định theo đuổi chính sách quốc phòng mang tính phòng thủ và không bao giờ tham gia vào việc bành trướng quân sự”, Guo Jiakun.
Trong khi tranh chấp đó chiếm phần lớn thời gian trong tuần, Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định Diễn đàn không mất tập trung.
"Tôi không bị phân tâm, tôi đang tập trung vào các thành viên của gia đình Thái Bình Dương... Diễn đàn các đảo Thái Bình Dương quyết định những gì xảy ra ở đây, chứ không phải bất kỳ quốc gia nào khác”, Anthony Albanese.
Thế nhưng các nhà lãnh đạo vẫn đạt được thỏa thuận, về các vấn đề khác.
Họ đã thay đổi cách thức, các đối tác bên ngoài tham gia với Diễn đàn và ủng hộ hợp tác an ninh khu vực chặt chẽ hơn.
Hành động vì khí hậu cũng là một trong những vấn đề ưu tiên hàng đầu, trong bối cảnh báo cáo mới được Liên Hiệp Quốc công bố, cảnh báo rằng ,thế giới có khả năng vượt quá mục tiêu phát thải 1,5 độ trong vòng vài năm tới.
Các quốc gia Thái Bình Dương nằm trong số những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trên thế giới, trước mực nước biển dâng cao và thời tiết cực đoan, và các nhà lãnh đạo một lần nữa thúc đẩy hành động mạnh mẽ hơn và hỗ trợ nhiều hơn, để giúp các quốc đảo thích ứng.
Úc cũng công bố dự án pin, trị giá 15 triệu đô la cho Palau.
Bộ trưởng Biến đổi Khí hậu và Năng lượng Chris Bowen cho biết, dự án này sẽ giảm sự phụ thuộc của Palau vào dầu diesel.
"Đây là sự hợp tác thiết thực trong hành động và nó không chỉ giảm lượng khí thải, mà còn tiết kiệm cho người dân Palau rất nhiều tiền, số tiền này có thể được chi cho những việc khác và hàng triệu lít dầu diesel, sẽ không còn cần thiết nữa nhờ có hệ thống pin này, đó là số tiền mà người dân Palau có thể chi tiêu”, Chris Bowen.
Úc đã và đang xây dựng mối quan hệ chặt chẽ hơn trên khắp khu vực, bao gồm cả các quan hệ đối tác an ninh mới với Papua New Guinea và Fiji.
Nhà nghiên cứu Oliver Nobetau của Viện Lowy về Thái Bình Dương cho biết, các quốc gia Thái Bình Dương đang ngày càng giỏi hơn trong việc sử dụng sự hợp tác đó.
"Đó cũng chính là điều chúng ta đang thấy, Úc làm với các quốc gia khác trên khắp Thái Bình Dương. Chúng ta đang thấy sự tăng cường quan hệ đối tác với Vanuatu, Fiji, Papua New Guinea, vì vậy có một câu chuyện tương tự và một sợi dây liên kết tương tự. Tuy nhiên nó hoạt động theo hướng ngược lại, các quốc đảo Thái Bình Dương vẫn đang ngày càng giỏi hơn trong việc phòng ngừa rủi ro, bạn biết đấy, đang lợi dụng các cường quốc lớn và vừa để chống lại nhau, và đây là một trường hợp điển hình của những gì chúng ta đang thấy hiện nay”, Oliver Nobetau.
Và sau một tuần ngoại giao nghiêm túc, Thủ tướng Anthony Albanese đã kết thúc bằng một lời lẽ nhẹ nhàng hơn.
"Đó là một bí mật, nhưng việc đưa PIF đến đây có nghĩa là, chắc chắn sẽ có một hàng dài các viên chức DFAT xếp hàng trước cửa phòng Bộ trưởng Ngoại giao, để trở thành đại sứ tiếp theo tại Palau”, Anthony Albanese.
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
