Các nhà bảo tồn đang kêu gọi chính phủ hành động mạnh mẽ hơn, để bảo vệ rặng san hô Great Barrier, khi hệ thống thời tiết El Nino sắp tới đe dọa, làm gia tăng hiện tượng tẩy trắng san hô. Trong dự thảo quyết định, Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO đã khuyến nghị không đưa rặng san hô này vào danh sách các địa điểm đang gặp nguy hiểm, đồng thời yêu cầu chính phủ có những hành động quyết liệt hơn, về biến đổi khí hậu và nỗ lực cải thiện chất lượng nước.
Từ năm 2021, cơ quan di sản thế giới của Liên Hiệp Quốc UNESCO, đã giám sát tình trạng của rặng san hô Great Barrier hàng năm.
Trải dài 2.300 kí lô mét dọc theo bờ biển Queensland, rặng san hô này là một biểu tượng toàn cầu và là nơi sinh sống của gần 9.000 loài sinh vật biển.
Tuy nhiên, hệ sinh thái mong manh của nó, đã bị đe dọa bởi nhiều sự kiện tẩy trắng san hô, khiến nó suýt bị đưa vào Danh sách các Di sản Thế giới, đang gặp nguy hiểm của UNESCO.
Trước cuộc họp chính thức vào cuối tháng này, từ ngày 20 đến 29 tháng 7 tại Busan, Ủy ban Di sản Thế giới của UNESCO đã công bố dự thảo quyết định ,về tình trạng của rặng san hô.
Ủy ban cho biết, nó sẽ không được thêm vào danh sách 'đang gặp nguy hiểm', đồng thời cảnh báo cần có thêm hành động, để bảo vệ địa điểm này.
Phụ tá Bộ trưởng Du lịch Liên bang, Nita Green, cho biết, quyết định này phản ánh sự tiến bộ của chính phủ.
"Úc hoan nghênh quyết định của UNESCO, không đưa rặng san hô vào danh sách các loài bị đe dọa và ghi nhận tất cả những nỗ lực đã được thực hiện, trong việc bảo vệ và quản lý rặng san hô trong nhiều năm qua. Chúng tôi biết rằng, việc bảo vệ biểu tượng đặc biệt này là vô cùng quan trọng, một biểu tượng mà rất nhiều du khách ghé thăm hàng năm, và hỗ trợ 77.000 việc làm”, Nita Green.
Trong phán quyết tạm thời, ủy ban đã xác định chất lượng nước là mối quan ngại đặc biệt - và kêu gọi đánh giá tác động của việc nạo vét trầm tích trên toàn khu vực.
Chính phủ Queensland cho biết, quyết định của ủy ban ghi nhận những nỗ lực của chính phủ liên bang và tiểu bang, trong việc bảo vệ rặng san hô, bao gồm việc xem xét chất lượng nước, tình trạng của vùng đất ngập nước và quản lý dòng chảy và nghề cá.
Bà Green cho biết, nguồn tài trợ từ chính phủ Queensland và liên bang để bảo vệ rặng san hô, đã lên tới hơn 5 tỷ đô la kể từ năm 2014.
"Nhưng điều quan trọng về quyết định này, là nó chỉ yêu cầu Úc báo cáo tiến độ vào năm 2028; và một báo cáo bảo tồn đầy đủ vào năm 2029, để xem xét vào năm 2030. Đây là lần đầu tiên trong nhiều năm, kể từ khi chúng tôi nỗ lực khôi phục rặng san hô Great Barrier dưới chính phủ này, mà chúng tôi được yêu cầu báo cáo trong một khoảng thời gian dài như vậy. Chúng tôi rất vui mừng về điều đó”, Nita Green.
Các nhà bảo tồn đã bày tỏ nhiều lo ngại hơn là vui mừng, kêu gọi chính phủ tiến xa hơn và nhanh hơn trong việc bảo vệ rặng san hô.
Tiến sĩ Lissa Schindler, là người quản lý chiến dịch rặng san hô Great Barrier, của Hiệp hội Bảo tồn Biển Úc.
"Nếu đọc kỹ quyết định, UNESCO vẫn bày tỏ lo ngại về những mối đe dọa đối với rặng san hô Great Barrier. Họ vẫn lo lắng về biến đổi khí hậu, ô nhiễm nguồn nước và ngành thủy sản. Và nếu đây thực sự là kết quả tốt nhất mà Úc nói, thì UNESCO đã nói với Úc: 'Tuyệt vời, các bạn đã xong. Chúng tôi không cần gặp lại các bạn nữa'. Thay vào đó, họ yêu cầu Úc quay lại sau hai năm, để báo cáo về tiến độ giải quyết những mối đe dọa này”, Lissa Schindler.
Tiến sĩ Schindler vẫn lo ngại về các vấn đề, như ngành công nghiệp khai thác san hô đang diễn ra, nhưng bà thừa nhận chính phủ đã có những bước tích cực, để giải quyết các mối đe dọa tại địa phương.
"Điều đầu tiên là họ đã cấm lưới rê, trong Công viên biển Great Barrier Reef. Đây là những tấm lưới rất lớn. Và chúng không chỉ đánh bắt các loài cá, mà còn cả các loài bị đe dọa, như cá nạng biển. Hiện nay chúng đang được loại bỏ dần”, Lissa Schindler.
UNESCO cũng hoan nghênh những nỗ lực của chính phủ, trong việc giải quyết vấn đề sao biển gai và quản lý ngành thủy sản bền vững hơn.
Một điểm tích cực khác, là cuộc cải cách gần đây đối với Đạo luật Bảo vệ Môi trường và Bảo tồn Đa dạng Sinh học - luật bảo vệ thiên nhiên quốc gia của Úc.
Một khía cạnh của những cải cách đó, sẽ là những hạn chế mới, đối với việc phá rừng gần các tuyến đường thủy, chảy ra rặng san hô Great Barrier.
"Và điều đó nghe có vẻ rất tốt trên lý thuyết, nhưng chúng ta vẫn chưa biết, liệu điều đó có thực sự tạo ra sự khác biệt hay không; bởi vì việc chặt cây ở các lưu vực của rặng san hô Great Barrier thực sự rất có vấn đề vì khi bạn chặt cây, bạn sẽ tạo ra xói mòn và điều đó đồng nghĩa với việc nhiều đất hơn sẽ chảy ra Rặng san hô Great Barrier”, Lissa Schindler.
Tiến sĩ Schindler cho biết những cải cách về việc chặt cây đó, dựa trên các quy định vẫn đang được phát triển, cũng như việc thực thi hiệu quả, trong đó chính phủ Queensland sẽ đóng vai trò chủ chốt.
Richard Leck là người đứng đầu bộ phận đại dương, tại WWF-Australia, hay Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới Úc.
Ông cũng đang chờ xem, các cải cách này hoạt động như thế nào trong thực tế.
"Việc cải cách Đạo luật EPBC, các luật bảo vệ thiên nhiên mới, mất rất nhiều thời gian, nhưng theo một số cách, đó là phần dễ dàng của quá trình. Phần khó khăn nằm ở việc, thực hiện những cải cách đó - nhưng chúng lại vô cùng quan trọng. Phải bảo đảm rằng, cây cối không bị chặt phá đến tận bờ suối, bờ sông, phải bảo đảm chúng ta không chặt phá thảm thực vật còn sót lại”, Richard Leck.
Ô nhiễm nguồn nước, là mối đe dọa lớn thứ hai đối với rặng san hô, và Tiến sĩ Schindler cho biết chính phủ có tiền lệ, không đạt được các mục tiêu đã đề ra.
"Ô nhiễm nước đã diễn ra trong nhiều thập niên. Đây là một vấn đề lớn đối với rặng san hô Great Barrier và đã có những mục tiêu được đặt ra, nhằm cắt giảm các chất gây ô nhiễm cụ thể, chảy vào Rặng san hô nhưng những mục tiêu này chưa bao giờ đạt được. Vì vậy, đây là lần thứ ba chính phủ trì hoãn các mục tiêu này; và UNESCO một lần nữa bày tỏ lo ngại về điều đó và yêu cầu Úc, đẩy nhanh nỗ lực trong lãnh vực này”, .Lissa Schindler
Còn ông Leck cho biết, việc cải thiện chất lượng nước sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi trên toàn rặng san hô và hỗ trợ chống lại mối đe dọa lớn nhất của nó.
"Rõ ràng, hành động về biến đổi khí hậu là điều quan trọng nhất mà chúng ta có thể làm, để bảo vệ rặng san hô. Và hành động đối với ô nhiễm, chảy vào nguồn nước của rạn san hô, là điều quan trọng thứ hai mà chúng ta có thể làm”, Richard Leck.
Trong báo cáo dự thảo của mình, UNESCO lưu ý rằng nhiệt độ nước trên mức trung bình, đã gây ra sáu sự kiện tẩy trắng san hô hàng loạt trong thập niên qua, ảnh hưởng đáng kể đến độ che phủ của san hô.
Ông Leck cho biết, một số địa điểm rặng san hô đã chứng kiến hiện tượng tẩy trắng lên đến 90%, với tỷ lệ tẩy trắng từ 40 đến 50% trên toàn bộ rặng san hô Great Barrier.
Và mùa hè này, nhiệt độ được dự báo sẽ tăng cao.
"Việc hệ thống hiện đang chuyển sang kiểu El Nino, thường nóng hơn nhiều với rất ít mưa, và rất ít sự pha trộn của nước biển, có nghĩa là rặng san hô sẽ chịu áp lực nhiệt, ngày càng tăng. Và nếu bạn nhìn vào một số bản đồ đã được công bố gần đây, bạn có thể thấy luồng nước nóng đáng kinh ngạc này, đang di chuyển qua Thái Bình Dương về phía Úc và rặng san hô Great Barrier”, Richard Leck.
Trong khi đó Thượng nghị sĩ Peter Whish-Wilson là người phát ngôn của đảng Xanh, về vấn đề đại dương khỏe mạnh.
Ông nói rằng chính phủ cần phải làm nhiều hơn nữa, để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu.
"Khi họ nói rằng, họ đang làm đủ để bảo đảm tương lai của rặng san hô Great Barrier, thì thực chất là không phải vậy. Đó chỉ là chiêu trò "tẩy xanh" (greenwash). Nó cho phép họ, tiếp tục phê duyệt các dự án nhiên liệu hóa thạch mới. Và Ủy ban Di sản Thế giới đã nói rõ ràng rằng, các vị cần phải làm nhiều hơn nữa. Chúng tôi sẽ xem xét lại vấn đề này, vào năm 2028. Vì vậy, nếu ông Murray Watt tiếp tục phê duyệt các dự án bom carbon khổng lồ, gây hại cho khí hậu như Dự án Browse ngoài khơi phía Tây Bắc của Tây Úc, một trong những dự án nhiên liệu hóa thạch lớn nhất trong lịch sử quốc gia chúng ta, thì UNESCO cần phải ghi nhận điều đó”, Peter Whish-Wilson.
Ông nói rằng quỹ đạo phát thải hiện tại của Úc, đang đẩy rặng san hô vào con đường diệt vong.
"Rõ ràng, chúng ta đã chứng kiến nhiều đợt tẩy trắng san hô hàng loạt, trong nhiều năm qua. Tình hình sẽ chỉ ngày càng tồi tệ hơn. Điều tốt nhất chúng ta có thể làm là tuyên bố rặng san hô Great Barrier đang gặp nguy hiểm. Trên thực tế, tất cả các rặng san hô trên thế giớ,i đều đang gặp nguy hiểm. Đó là lời cảnh báo mạnh mẽ nhất, để các nhà hoạch định chính sách trên thế giới, bắt tay vào làm những gì họ cần làm, giảm mạnh lượng khí thải và cố gắng bảo vệ các rạn san hô của chúng ta”, Peter Whish-Wilson.
Ông nói rằng, đó nên là động lực để tăng cường hành động, hỗ trợ các rặng san hô phục hồi và tái tạo.
"Nếu chúng ta có thể giảm lượng khí thải đủ nhanh trên toàn thế giới, thì các rặng san hô này sẽ có tương lai và điều đó hoàn toàn đáng để đấu tranh. Trong thời gian chờ đợi, hãy làm bất cứ điều gì có thể, để tăng khả năng phục hồi của các rặng san hô đó bằng cách, ví dụ, giảm ô nhiễm từ nước thải nông nghiệp hoặc từ du lịch, và một loạt các biện pháp chúng ta có thể xem xét để tái tạo các loài san hô, có khả năng chịu nhiệt tốt hơn, chịu được nhiệt độ cao hơn”, Peter Whish-Wilson.
Còn ông Richard Leck cho biết, ông thấy hy vọng trong những nghiên cứu khoa học mới nhất, cho thấy một số rặng san hô thể hiện khả năng chịu nhiệt tự nhiên.
"Điều đó có thể ,là do sự tập hợp các loài của chúng. Có thể là do vị trí của chúng nằm cạnh các dòng nước lạnh trồi lên, nhưng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy, chúng ta có những gì mà một số người gọi là rặng san hô cứu sinh, chúng sẽ chống lại một số nhiệt độ khắc nghiệt đó. Và điều đó mang lại cho tôi rất nhiều hy vọng, là chúng ta cần tập trung vào việc làm thế nào để bảo vệ những rặng san hô đó ở mức độ tốt nhất, để chúng có thể chịu đựng và phục hồi, sau những tác động khí hậu không thể tránh khỏi, sẽ đến với chúng”, Richard Leck.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
