Sức khỏe là vàng (Bài 1)

Bệnh ung thư da và cách phòng ngừa

Hầu hết người Việt tại Úc đều không có thói quen bôi kem chống nắng mỗi khi ra đường. Lý do có thể là vì ở Việt Nam giao thông bằng xe máy, ra đường lúc nào cũng che kín từ trên xuống dưới với khẩu trang, áo khoác, hay thậm chí váy chống nắng; còn ở Úc thì thường đi xe hơi, xe lửa, xe buýt hoặc tram, nên họ nghĩ là không cần che nắng.

Thế nhưng, chính phủ Úc thông qua chương trình SunSmart trong suốt 35 năm qua vẫn luôn nhắc nhở người dân khi ra đường phải luôn làm 5 việc để phòng ngừa ung thư da:

1. Mặc trang phục che phủ càng nhiều da càng tốt, gồm cả phần sau cổ.
2. Sử dụng kem chống nắng có chỉ số chống nắng (SPF) 30+ và có khả năng chịu nước
3. Đội loại mũ có thể che hết khuôn mặt, cổ và tai
4. Di chuyển trong bóng râm
5. Bảo vệ mắt với kinh râm

Vậy ung thư da là gì và nguy hiểm như thế nào?

Nguyên nhân chính gây ung thư da là do tiếp xúc nhiều với tia cực tím (UV) từ mặt trời.

Nước Úc có tỷ lệ ung thư da cao nhất trên thế giới - cứ 2 người sống ở Úc thì sẽ có 1 người bị mắc một số dạng ung thư da - bởi Úc có bức xạ cực tím rất mạnh. Bức xạ cực tím không thể nhìn thấy hay cảm thấy nhưng có thể gây cháy nắng, lão hóa sớm, và tổn hại đối với da mà sẽ phát triển lên theo thời gian và có thể dẫn đến bệnh ung thư da. 

Đặc biệt, tia cực tím không liên quan đến nhiệt độ và nó có thể đi qua các đám mây mỏng vì thế da vẫn có thể bị cháy nắng vào những ngày mát mẻ nhiều mây. Điều đó có nghĩa là không phải cứ mùa đông thì tia cực tím sẽ ít hơn mùa hè.

Hai loại ung thư da phổ biến nhất là ung thư tế bào đáy và ung thư tế bào vảy. Loại ung thư da phổ biến thứ ba là u hắc tố. Mỗi năm ở Úc có khoảng 1600 ca tử vong do ung thư hắc tố và các loại ung thư da khác.  Có các bệnh ung thư da hiếm gặp khác, chẳng hạn như ung thư da phát sinh từ tuyến mồ hôi.

Thông thường ung thư da được loại bỏ với sinh thiết và không cần phải điều trị thêm. Nếu ung thư da rộng hoặc đã lan ra khỏi bề mặt của da thì sẽ cần phải lấy thêm nhiều mô.

Vậy làm sao để phát hiện ung thư da? 

Quý vị cần để ý nếu một đốm mới trên da khác biệt với các đốm còn lại trên vùng xung quanh; nếu một vết thương lâu quá không lành; hoặc một nốt ruồi hay tàn nhang thay đổi về kích thước, hình dạng hoặc màu sắc.

Để phòng ngừa ung thư da, quý vị cần nhớ bôi kem chống nắng 20 phút trước khi ra nắng, và bôi lại sau mỗi 2 giờ hoặc sau khi bơi lội hay bất kỳ hoạt động thể thao nào khác.

Dĩ nhiên thì một ít ánh nắng mặt trời vẫn rất cần thiết để bổ sung sinh tố D cho cơ thể, giúp phát triển và duy trì cho xương chắc và khỏe. Tuy nhiên, quý vị chỉ cần ở dưới ánh nắng mặt trời khoảng 10 phút vào hầu hết các ngày trong tuần, ngoại trừ thời gian 10 giờ sáng đến 3 giờ chiều, để sản xuất đủ lượng sinh tố D cho cơ thể.

Bên cạnh ung thư da thì hiện tượng cháy nắng cũng rất phổ biến. 

Sự cháy nắng có thể diễn ra trong vòng chưa đến 15 phút. Da bị đỏ sau vài giờ bị cháy nắng nhưng sự cháy nắng sẽ tiếp tục phát triển trong 1-3 ngày sau khi tiếp xúc với tia cực tím.

Nếu quý vị bị cháy nắng nhẹ hoặc vừa: 

• Uống nhiều nước vì cháy nắng có thể gây mất nước, nhưng tránh uống nước lạnh vì có thể gây cảm lạnh
• Tắm nước mát - sau đó vỗ nhẹ cho da khô
• Hỏi dược sĩ về loại kem phù hợp để làm dịu chỗ da bị cháy nắng và các loại thuốc giảm đau khác nếu cần.

Khỏe mỗi ngày với các môn thể thao đơn giản

Cùng nghe Đăng Trình và Bích Ngọc chia sẻ về những môn thể thao đơn giản, dễ tập để giúp giữ gìn sức khỏe mỗi ngày.

Đăng Trình: Hiện có mặt trong phòng thu là Đăng Trình và Bích Ngọc của Ban Việt ngữ. Chào Bích Ngọc.

BÍCH NGỌC: Xin chào quý vị thính giả và chào Đăng Trình.

ĐĂNG TRÌNH: Vâng, nhân dịp đầu xuân Bính Thân, mình sẽ bàn chuyện giảm cân giữ dáng và giữ gìn sức khỏe một chút nhé. Bích Ngọc nghĩ sao?

BÍCH NGỌC: Chà, không chỉ đối với Bích Ngọc là phụ nữ đâu, mà hầu như bất kỳ ai cũng quan tâm đến sức khỏe của mình. Và đặc biệt đối với phụ nữ thì việc giảm cân giữ dáng và giữ gìn sức khỏe cũng rất là quan trọng.

ĐĂNG TRÌNH: Đúng rồi, thường thì ngày Tết nhà ai cũng thức ăn ê hề, mà không chỉ người Việt đâu, mà người Úc cũng tiệc tùng rất dữ trong dịp nghỉ lễ đầu năm của họ, do đó qua năm mới là số người đăng ký tập gym tăng vọt, nhưng chỉ chừng 1 tháng là... đâu lại vào đấy.

BÍCH NGỌC: Hèn gì số liệu của Viện nghiên cứu y tế Úc cho thấy, cứ 5 người Úc thì tới 3 người bị béo phì. Và Úc xếp thứ 25 trong số những nước có tỉ lệ người thừa cân cao nhất thế giới đó quý vị.

ĐĂNG TRÌNH: Đáng sợ vậy sao? Vậy Bích Ngọc có hay chơi môn thể thao nào thường xuyên không?

BÍCH NGỌC: Đối với Bích Ngọc thì việc đạp xe dọc các bãi biển ở Williamstown hay Altona vào mỗi buổi tối là một cách rất hay để giữ gìn sức khỏe. Vừa được ngắm cảnh đẹp, hít thở không khí trong lành, mà lại giúp giữ dáng nữa chứ.

ĐĂNG TRÌNH: Hay vậy. Đăng Trình nghe nói đạp xe giúp tiêu hao đến 500 calories mỗi giờ, hiệu quả gấp 3 lần đi bộ lận đó.

BÍCH NGỌC: Đối với Bích Ngọc thì luyện tập bằng cách đạp xe hoặc đi bộ dọc bãi biển. Còn Đăng Trình thì sao? Đăng Trình chọn cách nào để giữ gìn sức khỏe.

ĐĂNG TRÌNH: Đăng Trình thì tập võ, mỗi tuần 3 buổi và mỗi buổi vậy là 2 tiếng đó.

BÍCH NGỌC: Bích Ngọc nghĩ là tập võ không chỉ tốt cho thể chất đâu, mà ngay cả tinh thần mình cũng trở nên minh mẫn nữa.

ĐĂNG TRÌNH: Đúng rồi, người Việt mình có câu nói “Sức khỏe là vàng”, còn Bộ Y Tế Úc thì khuyên mọi người nên vận động với cường độ trung bình ít nhất 30 phút mỗi ngày. Phòng khám Đa khoa Mayo Clinic của Mỹ thậm chí còn khuyên nên vận động 60 phút nữa kìa.

BÍCH NGỌC: Nghe qua những số liệu thì cảm thấy rất thú vị, nhưng không phải ai cũng có động lực để ngày nào cũng đi tập, vì tập một môn hòa thì chán lắm.

ĐĂNG TRÌNH: Nếu tập một môn thấy chán thì mình... đổi món. Bên cạnh đạp xe thì các môn như chạy bộ, bơi lội hay leo núi đều rất đơn giản mà có lợi cho sức khỏe, giúp tăng tuần hoàn máu, giúp ăn ngon, ngủ sâu, giảm nguy cơ các bệnh tim mạch, tiểu đường, béo phì cùng nhiều bệnh khác. Ngoài ra, để giúp bớt chán thì mình có thể rủ bạn bè tập cùng. Giống như ở núi Dandenong có đoạn đường núi 1,000 nấc thang gọi là Kokoda Walk này, các bạn của Đăng Trình rất hay ra đó leo núi.

BÍCH NGỌC: Đối với Đăng Trình thì việc leo núi có vẻ rất là phù hợp bởi vì dù sao cũng là thanh niên trai tráng. Vậy đối với người cao niên thì sao?

ĐĂNG TRÌNH: Vâng, với các bác cao niên thì việc vận động nhẹ nhàng nhưng thường xuyên cũng rất quan trọng để giúp cơ thể dẻo dai, khang kiện hơn. Bích Ngọc biết không, ở Melbourne, Sydney và các thành phố khác mỗi tuần đều những lớp Thái cực quyền và Yoga miễn phí do các hội đồng thành phố đài thọ đấy.

BÍCH NGỌC: Wow, nghe miễn phí là thấy thích rồi. Vậy ở đâu và làm sao để?

ĐĂNG TRÌNH: Đúng rồi, ngay kế văn phòng đài SBS ở Melbourne cũng có một lớp nè. Quý vị có thể đăng ký hoàn toàn miễn phí tại:

Federation Square, City of Melbourne:

http://fedsquare.com/events/category/health-exercise

Ultimo, City of Sydney:

https://whatson.cityofsydney.nsw.gov.au/events/free-tai-chi-in-ultimo

Có câu sức khỏe là vàng, nhưng quý thính giả không cần phải tốn bộn tiền để giữ gìn sức khỏe đâu. Chỉ cần nhớ vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, có thể là đạp xe, chạy bộ hoặc tham gia các buổi tập miễn phí trong thành phố.

Còn nếu quý vị thính giả có "kế" nào hay để giữ gìn sức khỏe, hãy chia sẻ với ban Việt ngữ tại facebook.com/sbsvietnamese.

Bộ tài liệu y tế đa ngôn ngữ của bệnh viện Auburn, Tây Sydney

Một bệnh viện ở phía Tây Sydney vừa xuất bản bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc có nguy cơ cao bằng tiếng Ả Rập, Quan Thoại, Quảng Đông, Thổ Nhĩ Kỳ, Hàn Quốc, Ba Tư và Việt Nam.

Bà Eva Melhem, quản lý ban dịch thuật của bệnh viện cho biết, có tới 40% người dân trong vùng sử dụng một ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh. Vì thế, bà cho rằng, các tài liệu "đa ngôn ngữ" này sẽ giúp ích rất nhiều cho họ.

Dự án phổ cập y tế đa ngôn ngữ này là sáng kiến của bệnh viện Auburn này ở phía Tây Sydney, bắt đầu từ tháng Giêng năm 2015. Giám đốc dịch vụ y tế tại bệnh viện Auburn, Tiến sĩ Sharon Miskell, nói thông tin về những loại thuốc nguy cơ cao hiện rất khan hiếm.   

"Nếu chỉ truyền đạt thông tin bằng tiếng Anh, dù nói hay viết, thì chúng ta đã không cung cấp cho bệnh nhân đầy đủ thông tin để chăm lo sức khỏe của họ. Chúng ta đã không giúp nâng cao sức khỏe thể chất và y học thường thức cho họ. Tôi đã rất bất ngờ khi biết rằng trước đây người dân đã không thể tiếp cận những thông tin như thế."

Tiến sĩ Miskell cũng cho rằng kiến thức y tế trung bình của người dân Úc chỉ tương đương học sinh lớp 6. 

"Chúng tôi đang nói về một kiến thức y tế nghèo nàn. Chúng tôi đã thử truy tìm thông tin về kiến thức y tế của cộng đồng đa văn hóa, nhưng không tìm thấy dữ liệu nào liên quan. Tôi ước tính rằng nhận thức về sức khỏe của họ chỉ ngang với học sinh năm 3 hay năm 4 mà thôi."

Bộ tài liệu này mô tả cách sử dụng nhiều loại thuốc, bao gồm insulin, thuốc chống đông máu và một loại kháng sinh tên là amoxicilin. Chúng sẽ được cung cấp miễn phí cho mọi bệnh nhân, nhân viên y tế cũng như cộng đồng thông qua mạng internet.

Tiến sĩ Miskell nói các nhân viên y tế có trách nhiệm nâng cao kiến thức sức khỏe cho cộng đồng.

"Để bệnh nhân có thể hiểu được bệnh tình của họ và các loại thuốc điều trị, cũng như những thay đổi thói quen sống họ cần thực hiện trong quá trình chữa bệnh, việc phổ biến kiến thức y tế cho họ là vô cùng cần thiết. Tôi nghĩ vai trò của chúng ta, những nhân viên y tế, bác sĩ, dược sĩ, y tá... là phải nâng cao kiến thức và nhận thức về sức khỏe cho họ, để họ có thể tự chăm lo sức khỏe cho mình mà không phải nhập viện quá thường xuyên."

Tổng trưởng Bộ Đa văn hóa John Ajaka đã tham dự buổi ra mắt bộ tờ rơi y tế đa ngôn ngữ. Ông nói Tây Úc là một đại diện hoàn hảo cho một New South Wales đa văn hóa. 

"Gần 50% cư dân ở New South Wales được sinh ra tại nước ngoài, hoặc có ba mẹ là người ngoại quốc. Chúng ta đến từ 225 quốc gia khác nhau, và sống tại các khu vực y tế khác nhau, nhưng bệnh viện Auburn là một hình mẫu hoàn hảo cho một khu vực y tế với hơn 60% cư dân sử dụng ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh."

Tổng trưởng cũng khen ngợi công việc của khu vực y tế tây Sydney và nhấn mạnh tầm quan trọng của các tài liệu y tế đa ngôn ngữ. 

"Bản thân là người gốc Li-băng, tôi hiểu hơn hết tầm quan trọng của các thông tin sức khỏe, y tế và cách sử dụng thuốc men đối với cộng đồng. Khi biết rằng những thông tin trên đã được biên dịch qua 7 thứ tiếng khác nhau, 7 thứ ngôn ngữ phổ biến, tôi cho rằng đó chính xác là điều chúng ta cần làm. Vì thế tôi rất tự hào về bệnh viện Auburn. Tôi rất tự hào về khu vực y tế này, đã đưa ra sáng kiến và cần mẫn thực hiện trong suốt 12 tháng qua, để có thể xuất bản những thông tin trên." 

Giám đốc Nhà thuốc bệnh viện Auburn, Wai-Jen Lee, là một thành viên trong ban dự án. Bà nói việc cung cấp thông tin y tế đa ngôn ngữ sẽ giúp phòng ngừa được những tình huống đáng tiếc.

Giám đốc dịch vụ y tế tại bệnh viện Auburn, Tiến sĩ Sharon Miskell, cho biết những tờ rơi này sẽ sớm được dịch qua những ngôn ngữ khác.

"Trong thời gian thực hiện dự án này, một số thay đổi đã diễn ra, đó là tiếng Nepal và Ấn Độ đã trở thành 2 nhóm ngôn ngữ chính tại bệnh viện. Do đó, sắp tới chúng tôi sẽ tập trung phiên dịch 2 thứ tiếng này. Sẽ rất hữu ích nếu chúng tôi hoàn thành 2 nhóm ngôn ngữ đó. Chúng tôi có 225 ngôn ngữ trong cộng đồng Auburn, một khu vực đa văn hóa vào bực nhứt Sydney. Cách tiếp cận của chúng tôi là bắt đầu với 7 nhóm ngôn ngữ phổ biến nhất, sau đó mở rộng qua những nhóm ngôn ngữ khác."

Để tải về bộ tài liệu hướng dẫn sử dụng một số loại thuốc có nguy cơ cao bằng tiếng Việt, quý vị có thể ghé trang: www.mhcs.health.nsw.gov.au