Tại Hungary, những người ủng hộ tân lãnh đạo Peter Magyar vẫn đang trong niềm hân hoan.
“Tôi mỉm cười trên xe điện, tôi mỉm cười với mọi người. Và chúng tôi đã làm được, đúng vậy, chúng tôi đã làm được. Điều đó thật khác biệt. Chưa từng xảy ra trước đây. Chưa từng có. Mọi người lại mỉm cười trên đường phố. Thật tuyệt vời.”
Đó là lời của ông Viktor Halas, một chủ cửa hàng tại thủ đô Budapest, sau khi Thủ tướng đắc cử cam kết mở ra một kỷ nguyên mới.
Vào Chủ nhật (12/4), chính trị gia 45 tuổi này đã giành chiến thắng thuyết phục trước nhà lãnh đạo theo đường lối dân tộc chủ nghĩa lâu năm Viktor Orbán.
Trong khi những người ủng hộ ông Orbán cho rằng ông đã bảo vệ chủ quyền và các giá trị truyền thống của Hungary, thì những người chỉ trích lại nói rằng ông khiến nền kinh tế trì trệ, đất nước bị cô lập trên trường quốc tế, và tạo điều kiện để các nhóm tài phiệt tích lũy tài sản.
Chỉ vài giờ sau chiến thắng, ông Magyar cam kết sẽ triển khai các biện pháp chống tham nhũng và khôi phục các chuẩn mực dân chủ tại Hungary.
Trong cuộc họp báo đầu tiên sau bầu cử, lãnh đạo đảng trung hữu Tisza cho biết ông sẽ giới hạn nhiệm kỳ thủ tướng tối đa hai nhiệm kỳ, tức tám năm, chỉ bằng một nửa thời gian ông Orbán tại vị.
Ông cũng sẽ rà soát ngân sách quốc gia, tái khởi động tiến trình gia nhập Tòa án Hình sự Quốc tế, và thành lập một cơ quan mới để giám sát khu vực chính phủ và chống tham nhũng.
“Chúng tôi sẵn sàng xóa bỏ tình trạng tham nhũng ở quy mô công nghiệp, bởi đây chính là lý do khiến Hungary và người dân Hungary không nhận được 8.000 tỷ forint từ quỹ của EU. Đây là lý do tiền bạc biến mất, là lý do chúng ta trở thành quốc gia nghèo nhất và tham nhũng nhất châu Âu. Vì vậy, chúng tôi có trách nhiệm rất lớn trong việc nhanh chóng đưa cơ quan này vào hoạt động.”
Tuy nhiên, nhiệm vụ bài trừ tham nhũng của ông Magyar sẽ không dễ dàng.
Nhà phân tích Bulcsú Hunyadi tại viện nghiên cứu Political Capital ở Budapest cho biết dù đảng Tisza có đa số hiến định, nhưng hệ thống vẫn tồn tại những “rào cản”.
“Các thể chế được lãnh đạo bởi những người đã được ‘cố định’ trong vị trí của họ trong nhiều năm, tùy theo từng cơ quan và thời điểm được bổ nhiệm. Nhưng nhiều người đứng đầu các cơ quan đó gần như không thể bị thay thế.”
Ông Magyar đã cáo buộc Ngoại trưởng sắp mãn nhiệm Peter Szijjarto phá hủy các tài liệu quan trọng liên quan đến lệnh trừng phạt tại các văn phòng chính phủ.
Ông cũng cho rằng chính phủ mãn nhiệm không hợp tác đầy đủ trong quá trình bàn giao quyền lực.
“Tình huống này hoàn toàn trái ngược với những gì diễn ra trong một cuộc chuyển giao bình thường ở một quốc gia vận hành bình thường sau bầu cử. Nếu một đảng đối lập đã vượt qua đảng cầm quyền về mức độ ủng hộ trong suốt một năm rưỡi và ai cũng biết họ sẽ tiếp quản, thì thủ tướng mãn nhiệm sẽ chia sẻ những thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, thậm chí có thể cho họ tham gia vào quá trình ra quyết định ở giai đoạn cuối. Nhưng điều đó không xảy ra. Thay vào đó, chúng tôi hoàn toàn không có thông tin.”
Ông kêu gọi Tổng thống Tamas Sulyok, một đồng minh của ông Orbán, triệu tập Quốc hội sớm nhất có thể.
Tổng thống có 30 ngày, đến ngày 12/5, để triệu tập phiên họp.
Chiến thắng của ông Magyar cũng tạo ra những tác động đáng kể bên ngoài Hungary.
Ông Orbán từ lâu là biểu tượng của phe cánh hữu toàn cầu với lập trường chống nhập cư, và từng nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng nhiều chính trị gia bảo thủ tại Mỹ.
Nhưng nhà phân tích Dalibor Rohac tại Viện Doanh nghiệp Mỹ cho rằng chiến thắng của ông Magyar cho thấy chủ nghĩa dân tộc cực hữu là một thất bại mang tính toàn cầu.
“Donald Trump ngày càng trở nên đơn lẻ, giống như một cá nhân riêng lẻ trên sân khấu toàn cầu hơn là người dẫn dắt một phong trào xuyên quốc gia và châu lục. Và đó là một yếu tố hạn chế.”
Trong Liên minh châu Âu, nhiều lãnh đạo đã hoan nghênh chiến thắng của ông Magyar sau nhiều năm căng thẳng với ông Orbán về các chuẩn mực dân chủ và pháp quyền.
Trung Quốc, quốc gia từng được ông Orbán tăng cường quan hệ, cũng chúc mừng nhà lãnh đạo mới, trong khi Điện Kremlin bày tỏ hy vọng duy trì quan hệ tốt với chính phủ mới của Hungary.
Nga có quan hệ gần gũi với ông Orbán, người nhiều lần ngăn cản các động thái của EU nhằm hỗ trợ Ukraine chống lại cuộc xâm lược của Nga, đồng thời tiếp tục mua dầu Nga, gây cản trở các nỗ lực trừng phạt của EU.
Ông Magyar có lập trường thân EU và thận trọng hơn với Nga, đồng thời cam kết thay đổi chính sách liên quan đến xung đột Nga–Ukraine.
Tuy nhiên, ông cho biết phản đối việc EU cung cấp viện trợ quân sự cho Ukraine hoặc thúc đẩy Ukraine gia nhập nhanh khối 27 quốc gia.
Người phát ngôn của Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Dmitry Peskov, cho biết Moscow đang theo dõi hướng đi của ông Magyar.
“Người dân Hungary đã đưa ra lựa chọn và chúng tôi tôn trọng điều đó. Chúng tôi kỳ vọng tiếp tục duy trì các mối liên hệ thực dụng với ban lãnh đạo mới của Hungary. Chúng tôi đã nghe những tuyên bố về sự sẵn sàng đối thoại. Điều này rõ ràng sẽ có lợi cho cả Moscow và Budapest. Còn về những hành động cụ thể của chính quyền mới, chúng ta có lẽ cần kiên nhẫn và chờ xem diễn biến.”
Tại cuộc họp báo, ông Magyar cũng đề cập đến mối quan hệ đặc biệt giữa Hungary và Israel, hé lộ định hướng liên minh của nước này tại Trung Đông.
Tuy nhiên, ông cho biết chính phủ sẽ xem xét các quyết định của EU liên quan đến Israel khi cần thiết.
“Về quan hệ giữa Israel và Hungary, có thể nói rõ ràng đây là mối quan hệ đặc biệt. Nhiều người Hungary đang sinh sống tại Israel, và nhiều công dân Israel đến Hungary. Một cộng đồng Do Thái rất mạnh, thuộc hàng lớn nhất châu Âu, đang sinh sống tại Hungary trong hòa bình và an toàn. Hungary từ trước đến nay và sẽ tiếp tục duy trì chính sách không khoan nhượng với mọi hình thức bài Do Thái.”
Trong bối cảnh tương lai còn nhiều bất định, những người ủng hộ ông Magyar hiện tại chỉ đơn giản tận hưởng khoảnh khắc này.
Như Adrien Rixer, một người Hungary sống tại Anh, đã trở về Budapest để bỏ phiếu.
“Tôi vui sướng tột cùng, không thể tin được. Tôi hy vọng chúng tôi sẽ giành được 2/3 số ghế, và rồi, trời ơi, cuối cùng tôi có thể nói rằng tôi tự hào là người Hungary, sau 16 năm.”
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
