Cuộc đối đầu nảy lửa giữa Washington và Tehran vừa bước sang một khúc ngoặt sinh tử. Thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ, thời hạn ngoại giao chính thức khép lại, và tiếng súng bắt đầu rền vang trở lại trên tuyến đường hải hành huyết mạch của thế giới. Khi Iran tuyên bố sẵn sàng chuyển sang trạng thái "tấn công toàn diện " và tung tối hậu thư gay gắt, Tổng thống Donald Trump lập tức đáp trả bằng những lời đe dọa quân sự nảy lửa nhắm vào cả các quốc gia trung gian. Bức tranh Trung Đông đang rung chuyển dữ dội trước nguy cơ một trận hỏa ngục mới bùng nổ.
Iran tuyên bố đang chuyển từ thế phòng thủ sang thế "tấn công toàn diện" khi các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh với Hoa Kỳ vẫn bế tắc.
Một quan chức cấp cao của Iran cho biết Tehran sẵn sàng leo thang căng thẳng ở eo biển Hormuz và có thể phát động một cuộc tấn công quân sự "đúng lúc và chính xác" để phá vỡ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ nếu ngoại giao thất bại.
Thời hạn đàm phán 60 ngày mà Iran và Mỹ nhất trí hồi tháng 6 đã hết hạn mà vẫn chưa đạt được thỏa thuận hòa bình cuối cùng.
Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, Stephane Dujarric, cho biết Tổng thư ký Antonio Guterres đang kêu gọi nối lại các cuộc đàm phán.
"Không có giải pháp quân sự nào cho cuộc xung đột này. Ông kêu gọi Cộng hòa Hồi giáo Iran và Hoa Kỳ nối lại các cuộc đàm phán hướng tới một giải pháp hòa bình và lâu dài càng sớm càng tốt, để tránh hành động quân sự và cũng để giảm bớt những lời lẽ kích động mà chúng ta đã nghe thấy trong những ngày gần đây," ông Dujarric nói.
Bế tắc ngoại giao và nguy cơ bùng nổ xung đột quân sự
Tiến trình hướng tới các cuộc đàm phán hòa bình và việc khôi phục lưu thông cho các tàu chở dầu qua eo biển chiến lược Hormuz đã hoàn toàn đóng băng. Không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy các bên liên quan đang tiến gần hơn đến việc kết thúc cuộc xung đột—vốn bắt đầu từ các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel vào Iran vào ngày 28 tháng 2.
Thời hạn 60 ngày được quy định trong Bản ghi nhớ ghi nhớ (MoU) ký ngày 17 tháng 6 đã chính thức khép lại vào thứ Hai mà không đạt được thỏa thuận chung nào. MoU ban đầu được thiết lập nhằm tạo khuôn khổ thời gian để Hoa Kỳ và Iran đàm phán một thỏa thuận rộng lớn hơn liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và các biện pháp trừng phạt từ phía Hoa Kỳ. Dù văn bản này từng tuyên bố "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận", thỏa thuận đã nhanh chóng rạn nứt do tranh chấp gay gắt xung quanh quyền kiểm soát eo biển Hormuz—tuyến hàng hải hẹp nhưng đóng vai trò sống còn, nơi từng vận chuyển một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới trước khi chiến sự nổ ra.
Trước nguy cơ thương lượng sụp đổ, một quan chức cấp cao của Iran đã đưa ra tuyên bố cứng rắn thông qua hãng tin Reuters:
Các cơ quan, lực lượng của Iran phải chuẩn bị sẵn sàng cho việc gia tăng căng thẳng tại eo biển Hormuz và vùng phụ cận, vì Iran sẽ sẵn sàng đưa ra các quyết định và hành động đối với những quyết định khó khăn.Quan chức cấp cao Iran
Quan chức này nhấn mạnh thêm rằng Iran sẽ tiến hành một cuộc tấn công quân sự "chính xác và kịp thời" (timely and precise) nhằm phá vỡ sự phong tỏa hải quân của Hoa Kỳ nếu con đường ngoại giao thất bại hoàn toàn.
Tranh chấp quyền kiểm soát eo biển Hormuz và tối hậu thư của Iran
Tâm điểm của cuộc khủng hoảng hiện nay xoay quanh việc diễn giải điểm số 5 trong bản ghi nhớ ký hồi tháng 6. Phía Iran khẳng định điều khoản này trao cho họ quyền quản lý eo biển Hormuz—tuyến đường thủy mà nước này chia sẻ vùng biển với Oman. Tuy nhiên, Tòa Bạch Ốc thẳng thừng bác bỏ cách hiểu này. Các hành động quân sự đã nhanh chóng tái diễn khi Iran bắt đầu nổ súng vào các tàu thuyền mà Tehran cho rằng đang cố tình di chuyển qua Hormuz theo các tuyến đường chưa được cấp phép. Phản ứng lại, vào ngày 7 tháng 7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố bản thỏa thuận tạm thời đã "kết thúc".
Iran hiện đang đặt ra một khung thời gian ép buộc đối với Washington để cứu vãn tình hình. Quan chức cấp cao Iran tuyên bố với Reuters:
" Trong khoảng thời gian ngắn vài tuần do Iran ấn định, tất cả các điều khoản của thỏa thuận phải được phía Hoa Kỳ thực thi. Đây là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ cuộc đàm phán nào tiếp theo với Hoa Kỳ.”
— Quan chức cấp cao Iran
Quan chức này cũng cho biết thêm rằng các bên trung gian sẽ chuyển thời hạn tối hậu thư này của Iran tới Hoa Kỳ cũng như các quốc gia trong khu vực.
Khi được các phóng viên hỏi vào thứ Hai về việc liệu phía Hoa Kỳ có tìm cách gia hạn thỏa thuận tạm thời đã ký hồi tháng 6 hay không, Tổng thống Donald Trump đã đưa ra câu trả lời dứt khoát là "không".
Lời đe dọa nhắm vào Oman và thế giằng co khu vực
Song song với việc đối đầu trực tiếp với Washington, Tehran đã và đang tiến hành các cuộc đàm phán riêng rẽ với quốc gia láng giềng nằm đối diện eo biển là Oman để thỏa thuận về việc quản lý tuyến hàng hải Hormuz. Đây được coi là một thành tố then chốt trong một thỏa thuận rộng lớn hơn. Mặc dù tiến trình diễn ra chậm chạp, phía Iran tuyên bố họ đã ở rất gần một thỏa thuận song phương với Oman.
Tuy nhiên, tiến trình đàm phán riêng này đã vấp phải sự phản ứng gay gắt và cảnh báo nảy lửa từ phía nhà lãnh đạo Hoa Kỳ. Tổng thống Donald Trump đòi hỏi Iran phải đầu hàng vô điều kiện, đồng thời đe dọa sẽ can thiệp quân sự trực tiếp vào Muscat nếu quốc gia này cản trở các mục tiêu của Washington.
Trả lời phỏng vấn nhà báo Trey Yingst của kênh Fox News liên quan đến các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Oman và Iran, Tổng thống Donald Trump phát biểu “Nếu Oman ngáng đường, chúng ta sẽ dội bom đè bẹp họ.”
Bình luận này đánh dấu một bước leo thang ngôn từ nguy hiểm, kéo một quốc gia vốn đóng vai trò trung gian hòa giải truyền thống ở Trung Đông như Oman vào tâm điểm của cuộc đối đầu quân sự. Trong bối cảnh thời gian tối hậu thư đang đếm ngược và các bên đều giữ lập trường không nhượng bộ, nguy cơ chiến sự diện rộng bùng nổ tại eo biển Hormuz đang ở mức cao hơn bao giờ hết.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
