Có thể bạn đã từng nghe nói về peptide, đó là những hợp chất dạng tiêm hứa hẹn giảm mỡ nhanh chóng, chống lão hóa và làm da rám nắng.
Bạn có thể đặt mua chúng trực tuyến, tìm kiếm nhanh trên Google, hoặc đơn giản là nhấp vào liên kết trên bài đăng của người nổi tiếng mà bạn yêu thích, và một hộp chứa các lọ nhỏ có thể được giao thẳng đến tận nhà.
Từ đó, việc tiêm vào cơ thể cũng đơn giản như vậy, nó không cần bác sĩ, không cần đơn thuốc.
Nhưng nhiều chất này không được phép sử dụng cho người và bạn sẽ khó tìm thấy nhiều bằng chứng lâm sàng, chứng minh hiệu quả của chúng.
Tuy nhiên, chúng lại xuất hiện khắp mọi nơi tràn ngập trên mạng xã hội, các cộng đồng về sức khỏe và trở thành một phần trong thói quen hàng ngày của mọi người.
Và không chỉ các vận động viên hay người tập thể hình, mới thử nghiệm những chất này, mà cả những người bình thường cũng đang ngày càng học cách sử dụng chúng trực tuyến.
Vậy điều gì đã thay đổi và tại sao mọi người lại sẵn sàng chấp nhận rủi ro?
Để hiểu rõ hơn về xu hướng này, SBS đã trò chuyện với Tiến sĩ Timothy Piatkowski từ Đại học Queensland, người đã theo dõi thật sát lãnh vực này.
Nói chung, peptide là chuỗi ngắn các axit amin. Nhưng tôi đoán khi chúng ta nói về peptide trong bối cảnh hiện nay, thực sự mọi người đang nói về các hóa chất nghiên cứu, mà bạn đặt hàng trên các trang web, được giao tận nhà, có tác dụng kỳ diệu giúp bạn sống lâu hơn, phục hồi nhanh hơn, giảm cân nhanh hơn hoặc bất cứ điều gì khác. Vì vậy về căn bản, peptide giống như bột đông khô được đựng trong lọ, sau đó mọi người hòa tan chúng với nước kháng khuẩn và tiêm dưới da vào cơ thể, Timothy Piatkowski.
Được biết Axit amin hay amino acid, là các hợp chất hữu cơ cơ bản, thành phần cấu tạo nên protein và đóng vai trò thiết yếu trong việc xây dựng, sửa chữa các mô, cơ bắp, cùng các chức năng sinh hóa của cơ thể sống. Chúng được ví như những "viên gạch" xây dựng nền tảng sự sống, tham gia sản xuất nội tiết tố và chất dẫn truyền thần kinh.
Được biết Tiến sĩ Piatkowski điều hành một chương trình có tên Steroid QNECT, một đường dây điện thoại bí mật dành cho những người sử dụng các sản phẩm như vậy.
Ông nhận thấy có những người ngoài thị trường truyền thống, đang tìm kiếm lời khuyên về cách sử dụng peptide.
"Thực sự là cả nhóm người lớn tuổi và nhóm người trẻ tuổi, đều quan tâm. Vì vậy, những người muốn sống lâu hơn hoặc cảm thấy muốn khỏe hơn, bị cuốn hút bởi những người có ảnh hưởng trong lãnh vực thể dục, quảng cáo các sản phẩm này và sự bùng nổ về nguồn cung, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội như Instagram và TikTok. Chúng tôi nhận được rất nhiều cuộc gọi từ các bà mẹ, bà ngoại muốn giảm cân, trông trẻ hơn, hồi phục nhanh hơn sau chấn thương. Và đó có thể không phải là chấn thương, liên quan đến thể thao. Ví dụ như họ bị ngã cầu thang và bị bong gân mắt cá chân, và họ nghe nói chất này sẽ giúp họ, hoặc họ vừa trải qua phẫu thuật, vì lý do nào đó và họ nghe nói rằng chất này sẽ giúp họ hồi phục nhanh hơn”, Timothy Piatkowski.
Trong khi đó, Casey là một phần của nhóm người đang sử dụng chất nầy ngày càng tăng.
Bà 41 tuổi, là mẹ của bốn đứa con và hiện đang sử dụng các peptide chưa được phê duyệt.
"Đối với tôi, ban đầu mục tiêu là giảm cân. Tôi đã thử tất cả các loại thuốc tiêm khá đắt tiền, và tôi thấy chúng có hiệu quả, nhưng tôi nhận thấy một số bạn bè của tôi sử dụng một số loại peptide, họ giảm cân nhanh hơn nhiều, nhưng dường như cũng không bị mệt mỏi. Tôi thì lúc nào cũng cảm thấy không khỏe, rất mệt mỏi, khá buồn nôn và đó là lý do khiến tôi muốn thử xem, liệu nó có hiệu quả hơn với cơ thể mình hay không và nó đã hiệu quả”, Casey.
Kinh nghiệm của Casey không phải là hiếm gặp.
Khi các phương pháp điều trị thông thường không hiệu quả, nghiên cứu cho thấy mọi người thường bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế khác.
Vì vậy thay vì quay lại các phòng khám, chờ đợi và trả những hóa đơn đắt đỏ, Casey đã chuyển sang một phương pháp dễ tiếp cận hơn nhiều trên mạng.
"Nơi tôi thực hiện nghiên cứu, tôi đã đi sâu vào tìm hiểu thông tin qua mạng xã hội. Vì vậy, thông qua TikTok và những thứ tương tự, Instagram và tôi cũng đã xem qua một trang web về liều lượng. Nó cho bạn biết cách pha chế và liều lượng bắt đầu là bao nhiêu và những thứ tương tự. Vì vậy tôi đã nghiên cứu rất nhiều trước đó, thông qua mạng xã hội và các trang web, nhưng tất cả đều nói cùng một điều”, Casey.
Và khi mọi thứ dường như chỉ về cùng một hướng, nó bắt đầu trở nên đáng tin cậy, như Casey chia sẻ.
"Tôi nghĩ khi bạn theo dõi hành trình của ai đó, điều đó làm cho nó đáng tin cậy hơn. Tôi đã theo dõi hành trình của một vài người đã thử, hoặc mới bắt đầu thử loại peptide giảm cân cụ thể này, trước khi tôi giới thiệu và quyết định thử nó”, Casey.
Ý tưởng cho rằng, việc theo dõi ai đó theo thời gian sẽ xây dựng lòng tin và uy tín, là cốt lõi của cách thức hoạt động của lãnh vực này.
Nó không phải về quyền lực mà là về sự quen thuộc, như các nhà nghiên cứu như Tiến sĩ Piatkowski giải thích.
Ông nói rằng điều này không phải ngẫu nhiên, mà thực chất là một phần của mô hình rộng hơn, về cách mọi người tìm hiểu về ma túy.
Một số phương pháp đã tồn tại từ lâu và nhiều người đã sử dụng chúng trong cộng đồng và ghi lại những trải nghiệm đó trực tuyến với nhau. Vì vậy, việc truyền đạt kiến thức về dược học dân tộc hoặc khoa học dân gian, hay việc truyền đạt kinh nghiệm sống và chuyên môn, tôi nghĩ vẫn còn rất có giá trị và thường bị bỏ qua. Nhưng chúng ta cũng cần dữ liệu từ con người, đối với một số loại thuốc chưa được phê duyệt, để sử dụng cho con người. Vì vậy, đó có lẽ là một điểm vướng mắc lớn và cả dữ liệu dài hạn nữa, T imothy Piatkowski .
Hiện tại ngày càng nhiều người tiếp thu kiến thức bên ngoài các hệ thống thông thường, phản ánh sự dịch chuyển rộng hơn, khỏi niềm tin vào y học truyền thống, và hướng tới các cộng đồng trực tuyến, cùng những người có ảnh hưởng.
Như Casey mô tả, khi mọi người cảm thấy nhu cầu của họ không được đáp ứng, những không gian này trở nên hấp dẫn hơn.
"Chúng ta được dạy rằng nếu bị bệnh, hãy đến gặp bác sĩ, hoặc uống thuốc. Và giờ đây chúng ta bắt đầu tự hỏi, khoan đã, tại sao chúng ta phải làm vậy? Trong khi những phương pháp thay thế khác, lại hiệu quả và giá chỉ bằng một phần tư”, Casey.
Giống như nhiều người khác, đối với Casey vấn đề nằm ở chi phí, khả năng tiếp cận và sự thất vọng với quy trình hiện tại.
Nhưng ngoài hệ thống đó, không có quy định nào và không có cách nào để biết chính xác, bạn đang đưa gì vào cơ thể mình.
Giáo sư Robyn Langham là Cố vấn Trưởng về Y tế của ‘Cơ quan Quản lý Sản phẩm Điều trị’ hay TGA.
"Đối với bất kỳ ai sống trong cộng đồng, đang nghĩ đến việc mua những sản phẩm này trực tuyến, họ cần phải rất, rất nhận thức được rằng, những gì họ đang mua có thể không thực sự là sản phẩm được ghi trên nhãn. Họ cũng có thể đang mua một thứ gì đó, không an toàn hơn với các chất độc, hoặc hóa chất khác bên trong”, Robyn Langham.
Vậy điều này nằm ở đâu, trong hệ thống quản lý y tế của Úc?
"Nếu họ bán những sản phẩm này mà không cần đơn thuốc, họ đang làm như vậy một cách bất hợp pháp. Và TGA đang nỗ lực hết sức để xác định và tôi đoán, thực thi các quy định của chúng tôi, đối với các tổ chức đang làm điều này. Vì vậy họ không thể trốn tránh quy định, khi họ làm điều gì đó bất hợp pháp”, Robyn Langham.
Mặc dù lợi ích thường là điều thu hút sự chú ý, nhưng chúng chưa được phê duyệt và tác dụng lâu dài, vẫn chưa được biết đến.
Có một sự thiếu hụt đáng lo ngại, về dữ liệu thử nghiệm lâm sàng được công bố, bởi vì các nghiên cứu lẽ ra đã được bắt đầu trên một số sản phẩm này, dường như đã bị hủy bỏ hoặc dừng lại, mà không có bất kỳ kết luận nào được công bố, Robyn Langham.
Dù vậy, peptide vẫn tiếp tục trở nên phổ biến nhờ các lời chứng thực, sự cường điệu của những người có ảnh hưởng và lời hứa về việc tăng cường sức khỏe.
Trong thời đại truyền thông xã hội, luôn có sự căng thẳng giữa kiến thức lâm sàng và kinh nghiệm sống, thách thức các mô hình sức khỏe truyền thống và định nghĩa lại, người mà mọi người lựa chọn để tin tưởng, về sức khỏe của họ.
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
