Úc đang đối mặt với một "bản quy hoạch" đầy thách thức khi dân số già hóa nhanh chóng biến ngành chăm sóc người cao tuổi thành tâm điểm của những áp lực kinh tế. Dù Chính phủ liên bang đã cam kết rót hàng tỉ đô la, nhưng tình trạng thiếu hụt giường bệnh trầm trọng cùng chi phí sinh hoạt leo thang vẫn là "điểm nghẽn" chưa có lời giải. Thực trạng này trở thành tiêu điểm cần giải quyết của chính sách, nơi những tấm biển "hết chỗ" đang dần trở thành nỗi ám ảnh của cộng đồng cao niên.
Với tỉ lệ sinh giảm và tuổi thọ trung bình không ngừng tăng, Úc đang đứng trước một "bài toán hóc búa" về an sinh xã hội. Chính phủ liên bang đã cam kết đổ hàng tỉ đô la vào lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, nhưng thực tế tại các cơ sở dưỡng lão vẫn là một "điểm đau" nhức nhối khi bảng thông báo "hết chỗ" dần trở nên phổ biến.
Cơn khủng hoảng "hết chỗ" và nguy cơ vô gia cư ở người cao tuổi
Các tổ chức bảo vệ quyền lợi người cao tuổi đang ráo riết kêu gọi chính phủ phải nhân đôi cam kết ngân sách cho các giường chăm sóc dài hạn. Họ cảnh báo rằng nhiều cơ sở dưỡng lão đã chạm ngưỡng công suất tối đa, đẩy không ít người già vào nguy cơ vô gia cư hoặc phải lưu lại bệnh viện quá hạn do không có nơi tiếp nhận.
Trong năm 2025, chính phủ chỉ cấp kinh phí cho 800 giường bệnh mới, một con số khiêm tốn so với mức 10,000 giường bổ sung mỗi năm mà các cơ quan đầu ngành cho là cần thiết để bắt kịp tốc độ già hóa dân số. Các chuyên gia nhận định, việc tài trợ cho lĩnh vực này từ lâu đã là một "câu đố khó giải" đối với chính phủ: một mặt phải đáp ứng nhu cầu dịch vụ ngày càng tăng, mặt khác phải tìm kiếm nguồn thu bền vững để duy trì hệ thống.
Bà Tracy Comans, Giám đốc Viện Nghiên cứu Già hóa Quốc gia (NARI), nhấn mạnh rằng lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi đã đến lúc cần một cuộc cải tổ toàn diện.
Chúng ta có một bộ phận dân số đang già đi, và nhu cầu đang tăng lên... chúng ta thực sự phải suy nghĩ kỹ lưỡng về cách chúng ta tài trợ cho điều đó,Tracy Comans
Bà Comans cũng cho biết chi phí chăm sóc người già tăng cao đang là "điểm đau" chung của nhiều quốc gia trên thế giới, khi họ nỗ lực vực dậy một lĩnh vực vốn không tạo ra doanh thu trực tiếp cho ngân sách nhà nước.
Áp lực chi tiêu từ sự thay đổi nhân khẩu học
Tính đến đầu năm 2026, hơn 22% người dân Úc đã bước sang tuổi 65, tăng đáng kể so với mức 16% vào năm 2020 và gấp hơn hai lần rưỡi so với tỉ lệ 8.3% ghi nhận vào đầu thập niên 1970.
Theo Báo cáo Liên thế hệ (Intergenerational Report) mới nhất được công bố năm 2023, đến năm 2063, chính phủ sẽ phải chi thêm hàng tỉ đô la để hỗ trợ các "lĩnh vực trọng yếu". Trong đó, chăm sóc người cao tuổi dự kiến chiếm khoảng 40% mức tăng này. Báo cáo chỉ ra năm áp lực chi tiêu chính bao gồm: y tế, chăm sóc người già, Hệ thống Bảo hiểm Khuyết tật Quốc gia (NDIS), quốc phòng và lãi vay nợ. Các khoản này dự kiến sẽ tăng từ mức 1/3 lên đến gần 1/2 tổng chi tiêu chính phủ.
Một nghịch lý lớn đang hiện hữu: trong khi số lượng người cần hỗ trợ tăng vọt, lực lượng lao động đóng góp vào ngân sách thuế lại đang thu hẹp lại. Dự báo trong 4 thập kỷ tới, số người Úc từ 65 tuổi trở lên sẽ tăng hơn gấp đôi, số người trên 85 tuổi sẽ tăng hơn gấp ba, và số người thọ trên trăm tuổi sẽ tăng gấp sáu lần. Đồng thời, tỉ lệ tham gia lao động có trả lương dự kiến giảm từ 66.6% xuống còn 63.8% vào năm 2062–63.
Bà Comans nhận định rằng các cơ sở chăm sóc không thể tự bù đắp những chi phí này.
"Đang có những cải tổ liên tục đối với việc kiểm tra tài sản, xem ai nhận được mức hỗ trợ tài chính nào và cho phép một số nhà cung cấp dịch vụ thu thêm phí từ khách hàng cho các dịch vụ bổ sung. Nhưng những thay đổi đó là không đủ để trang trải chi phí hiện nay và chắc chắn không đủ để các tổ chức huy động vốn xây dựng thêm giường mới," Tracy Comans nói.
Những thách thức nội tại của ngành
Ngoài vấn đề tài chính, ngành chăm sóc người già còn đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng và nhân lực. Tuy nhiên, bà Comans lưu ý rằng chỉ tăng chi tiêu cho xây dựng và nhân viên là chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề.
Chính phủ cũng cần lưu tâm đến áp lực chi phí sinh hoạt mà người cao tuổi đang phải gánh chịu. Độ tuổi nghỉ hưu trung bình hiện nay là 67, tăng vài tuổi so với một thập kỷ trước.
"Đây không hẳn là một điều xấu, vì người Úc đang sống khỏe mạnh lâu hơn và nhiều người chọn làm việc muộn hơn. Nhưng cũng sẽ có những người Úc đang phải chật vật để có thể chi trả cho cuộc sống nghỉ hưu," Tracy Comans phân tích.
Ủy ban Nhân quyền Úc (AHRC) phát hiện rằng những người nghỉ hưu đang ngày càng phụ thuộc vào lương hưu và đối mặt với sự tổn thương tài chính lớn hơn. Khoảng một nửa số người trên 65 tuổi phải tiếp cận lương hưu chính phủ vào năm ngoái, và cứ bốn người thì có một người sống trong cảnh nghèo khó.
Cam kết từ ngân sách liên bang 2026
Trước thềm ngân sách liên bang, Chính phủ đã công bố gói đầu tư 3 tỉ đô la vào lĩnh vực này, bao gồm việc bổ sung thêm 5,000 giường mỗi năm. Một phần của gói thầu trị giá 1 tỉ đô la sẽ dành cho chương trình "Hỗ trợ tại nhà" (Support at Home), giúp các dịch vụ hỗ trợ lâm sàng trở nên miễn phí cho các bệnh nhân đủ điều kiện.
Bộ trưởng Y tế Mark Butler cho biết trong một thông cáo báo chí gần đây:
"Khoản đầu tư 3 tỉ đô la này tiếp nối cam kết của chúng tôi trong việc cung cấp thêm nhiều giường bệnh, nhiều gói hỗ trợ và chăm sóc tốt hơn cho những người Úc lớn tuổi, nhằm đảm bảo họ nhận được sự hỗ trợ mà họ xứng đáng có được," Mark Butler thông tin.
Dự kiến tổng chi tiêu cho chăm sóc người già trong ngân sách công bố vào thứ Ba tới sẽ nằm ở mức gần 45 tỉ đô la, tăng so với con số 41.6 tỉ đô la của ngân sách hiện tại.
Những yêu cầu từ các tổ chức chuyên môn
Tổ chức Ageing Australia đã hoan nghênh gói hỗ trợ 3 tỉ đô la như một "bước đi đầu tiên quan trọng", nhưng CEO Tom Symondson cảnh báo rằng cần nhiều hơn thế để giải quyết tình trạng thiếu hụt giường bệnh trên toàn quốc.
"Chúng tôi hoan nghênh bất kỳ khoản đầu tư nào vào chăm sóc người già có thể cung cấp thêm giường trong thời điểm khó khăn của nền kinh tế Úc. Chúng tôi đã nói rất rõ với chính phủ rằng sẽ cần nhiều hơn thế nếu chúng ta muốn xây dựng thêm 10,000 giường mỗi năm trong hai thập kỷ tới," Tom Symondson nói.
Ông Symondson cũng bày tỏ lo ngại về việc một số cơ sở hiện tại có thể phải đóng cửa do cơ chế tài trợ hiện nay không đủ bù đắp chi phí vận hành. Hiện tại, các cơ sở dưỡng lão trên toàn quốc đang hoạt động ở mức 94% công suất, thậm chí nhiều thành phố lớn đã hết sạch chỗ.
"Ngày càng có nhiều cơ sở treo biển 'hết chỗ' (no vacancies) mỗi ngày," Tom Symondson chia sẻ.
Bên cạnh đó, Hiệp hội Người cao tuổi Quốc gia (National Seniors Australia - NSA) cũng đề xuất 13 kiến nghị trong ngân sách 2026, tập trung vào chi phí y tế, bảo hiểm, nhà ở và giá năng lượng. CEO Chris Grice của NSA chia sẻ:
"Người Úc lớn tuổi không nên bị buộc phải lựa chọn giữa sức khỏe và ngân sách gia đình của họ," Chris Grice khẳng định.
Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu các biện pháp trong ngân sách liên bang có đủ sức xoa dịu áp lực lên hệ thống dịch vụ và chi phí sinh hoạt của người già, hay một cuộc cải cách sâu rộng hơn vẫn là điều tất yếu.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
