Số người bị buộc phải di cư bởi chiến tranh, đàn áp và xung đột trong năm 2018 đã tăng lên đến mức 70.8 triệu người. Đây là mức cao nhất trong vòng 70 năm qua.
Báo cáo xu hướng toàn cầu hàng năm của Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) cho thấy, so với năm 2017, con số này đã tăng thêm 2,8 triệu người.
Điều đó có nghĩa là vào năm ngoái, cứ mõi ngày trôi qua lại có khoảng 37 ngàn người buộc rời khỏi nhà cửa của họ.
Báo cáo xem xét 3 nhóm chính: người tị nạn, người tầm trú và những người người di cư nội địa, tức là di cư giữa các vùng trong cùng một quốc gia (internally displaced persons- IDPs).
Trong đó, người tị nạn là những người có yêu cầu xin tị nạn đã được chính thức công nhận.
Theo đó, vào năm 2018, có khoảng 25,9 triệu người tị nạn trên toàn thế giới. Đáng chú ý, một nửa trong số này là trẻ dưới tuổi 18.
Phát ngôn nhân đại diện khu vực của UNHCR, Catherine Stubberfield nận xét rằng, đây là những con số đáng lưu ý và cho biết: “Năm ngoái, khoảng một nửa số người tị nạn trên thế giới là trẻ em. Trong số này, gần 140 ngàn em không có người đi cùng. Điều đó có nghĩa là các em phải sơ tán một mình, hoặc không có cha mẹ hoặc thành viên trưởng thành nào trong gia đình đi cùng. Điều đó khiến các em trở thành đối tượng rất dễ bị tổn thương. Đây là một thực tế rất đáng lo ngại, bởi việc nhiều trẻ em phải di tản sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tương lai. Điều quan trọng là trẻ em di tản phải nhận sự hỗ trợ đặc biệt để các em không trở thành một thế hệ bị lạc lối.”
Chỉ 5 quốc gia: Syria, Afghanistan, Nam Sudan, Myanmar và Somalia đã chiếm khoảng hai phần ba số người tị nạn.
UNHCR ước tính, 1,4 triệu người tị nạn cần được tái định cư vào năm ngoái, nhưng trên thực tế lại chỉ có 81 ngàn nơi ở mới được cung cấp.
Chỉ có 92 ngàn người tị nạn được tái định cư vào năm 2018. Như vây, khoảng cách giữa nhu cầu và số chỗ tái đinh cư hiện là hơn 90%. “Những gì chúng ta đã chứng kiến từ năm 2012 là số người tị nạn theo sự ủy nhiệm của UNHCR đã tăng gấp đôi. Có rất nhiều lý do cho chuyện đó. Một mặt, như chúng ta đã chứng kiến, cuộc khủng hoảng mới nổ ra và lan rộng ở những nơi như Venezuela; đồng thời, các cuộc khủng hoảng lâu nay như cuộc xung đột ở Syria vẫn đang tiếp diễn và hiện chưa được giải quyết. Do vậy, về cơ bản, số người phải di tản tăng lên, trong khi số người có thể hồi hương là rất thấp. Điều đó tạo ra nhu cầu gia tăng về việc tái định cư.”
Trong đó, Úc chỉ tiếp nhận hơn 12 ngàn người tị nạn. Giám đốc điều hành Hội đồng Tị nạn Úc Paul Power cho rằng, Úc có khả năng tiếp nhận nhiều người tị nạn hơn và hiện Úc đang có một chương trình tái định cư hoạt động tốt.
Ông nói rằng, chính phủ cần chấm dứt tuyên truyền nhằm lây lan nỗi sợ hãi đối với người tị nạn. Thay vào đó, hãy thừa nhận rằng nước Úc hiện đại đã được định hình bởi những người tị nạn và người di cư.
Ông Power nhận định: “Trong hơn 75 năm qua, có hơn 880 ngàn người tị nạn đã đến Úc. Rất nhiều người Úc là người tị nạn hoặc có cha mẹ, ông bà hoặc ông cố là người tị nạn. Vì vậy, đây là một phần của lịch sử nước Úc. Trong khi đó, phần lớn những xảo ngôn chính trị mà chúng ta nghe về người tị nạn lại vẽ nên rằng, người tị nạn là mối đe dọa bên ngoài đối với nước Úc. Thực sự, khi chúng ta nhìn vào những gì nước Úc trải qua trong thời hậu chiến, người tị nạn và người di cư đã đóng một vai trò rất quan trọng vào chính là thời gian chúng ta được nhìn nhận là một quốc gia.”
Với người tầm trú, vào cuối năm 2018, con số này là 3,5 triệu người; tăng 1,7 triệu người so với năm 2017.
Những người tầm trú là những người đi ra ngoài quốc gia gốc của họ và đang chờ đợi để được công nhận tình trạng tị nạn. Trong thời gian này, họ nhận được sự bảo hộ quốc tế.
Trong số 2,1 triệu người tầm trú yêu cầu xác nhận tình trạng tị nạn vào năm 2018, một phần năm số này đến từ Venezuela.
Năm ngoái, đã có hơn 3 triệu người Venezuela phải rời bỏ nhà cửa vì tình trạng bất ổn dân sự với gần 342 người đưa ra yêu cầu công nhận tình trạng tị nạn.
Một phụ nữ trong số này, cô Leyda Murillo cho biết là, cô phải chạy trốn khỏi Venezuela để mưu cầu sự sống.
Bà kể: “Con gái tôi đến Peru và gửi cháu lại cho tôi vì ở Venezuela, chúng tôi không có thuốc chữa bệnh, không thức ăn, không có gì cả. Trong bệnh viện, mọi người đang chết mòn. Đó là lý do tại sao chúng tôi quyết định rời bỏ nước ra đi.”
Trong khi đó, cũng trong năm 2018, có 41,3 triệu người di cư nội địa. Đây là những người phải rời bỏ nhà cửa của họ nhưng vẫn ở trong đất nước của họ.
Tỉ lệ di cư nội địa ở Colombia vẫn là cao nhất, tiếp đó là Syria và Cộng hòa Dân chủ Congo.
“Cho đến khi những nguyên nhân cốt lõi của xung đột, vi phạm nhân quyền và đàn áp được giải quyết và tìm ra các giải pháp lâu dài, chúng ta cần thực sự hợp tác để hỗ trợ người tị nạn, để bảo đảm là họ nhận được sự hỗ trợ" - Phát ngôn nhân khu vực của UNHCR, bà Catherine Stubberfield
Cuộc chiến kéo dài 8 năm ở Syria đang góp phần rất lớn vào nguyên nhân khiến số người di cư ngày càng tăng. Ông Abu Muhammed Rizouq là một trong hàng ngàn người Syria di cư và hiện đang phải sống trong các căn lều dọc biên giới phía bắc Syria với Thổ Nhĩ Kỳ.
Ông nói rằng, mặc dù những người như ông đã thoát khỏi mối đe dọa từ cuộc chiến giữa chính phủ và quân nổi dậy, nhưng điều kiện sống ở đây gần như không thể chịu đựng nổi.
Ông cho biết: “Chúng tôi đã chạy trốn khỏi các vụ đánh bom, không kích. Chúng tôi trốn đến Kafr Nabouda; sau đó, tất cả thường dân đã trốn đi mà không kịp mang theo bất cứ thứ gì. Chúng tôi sau đó chuyển đến Atma, ở khu vực biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ. Chúng tôi đã ở đây được 2 tháng và chịu đựng tất cả những gì tồi tệ nhất. Không ai quan tâm đến chúng tôi, chúng tôi không nhận được bất kỳ sự giúp đỡ nào, chốn ở, chăn màn hay thực phẩm.”
Trong khi UNHCR đang nỗ lực tìm giải pháp, tỉ lệ người tị nạn, người tầm trú hoặc di cư nội địa so với dân số thế giới đã tăng lên đến 1 trên 108 người.
Phát ngôn nhân khu vực của UNHCR, bà Catherine Stubberfield đang kêu gọi cộng đồng thế giới cùng hợp tác để tiến tới chấm dứt các cuộc xung đột.
Nhưng trong khi chờ đợi điều đó, bà Stubberfield cho rằng, các quốc gia cũng phải nỗ lực để tiếp nhận thêm nhiều người tị nạn hơn: “Cho đến khi những nguyên nhân cốt lõi của xung đột, vi phạm nhân quyền và đàn áp được giải quyết và tìm ra các giải pháp lâu dài, chúng ta cần thực sự hợp tác để hỗ trợ người tị nạn, để bảo đảm là họ nhận được sự hỗ trợ, cũng như tìm ra con đường khả dĩ cho tương lai, giả như chúng ta cần, nếu chúng ta bị buộc phải rời bỏ nhà cửa của mình.”
Điều này cũng được ông Paul Power, Giám đốc điều hành Hội đồng Tị nạn Úc chia sẻ. Ông Power tin rằng, nếu có sự hợp tác toàn cầu, giải pháp sẽ được tìm ra: “Nhìn vào số người tị nạn và người tầm trú so với dân số toàn cầu, chúng ta thấy tỉ lệ này thấp hơn 0,4 phần trăm. Bây giờ, giả như có những nhà lãnh đạo quốc tế đưa ra cam kết mạnh mẽ cùng phương pháp hành động sáng tạo, các quốc gia sẽ cùng hợp tác và có thể giải quyết tình trạng nói trên chỉ trong vòng vài năm.”
