Nhạc sĩ huyền thoại Dolly Parton đã qua đời ở tuổi 80. Biểu tượng của nhạc đồng quê với giọng hát rung cao vút, khả năng sáng tác sâu sắc và những bộ trang phục lấp lánh, đã định hình nên sự nghiệp thăng tiến của bà, từ một căn nhà gỗ trên núi Tennessee, đến đỉnh cao của sự nổi tiếng và danh vọng. Là một nhạc sĩ tài năng, được biết đến với biệt danh ‘Nữ hoàng nhạc đồng quê’, đã phát hành 49 album phòng thu và hàng trăm bài hát trong suốt sự nghiệp kéo dài 60 năm.
Dolly Parton đã qua đời thanh thản vào thứ Ba tại Nashville, Tennessee, người đại diện của bà cho biết trong một tuyên bố.
Cháu trai của Parton và người đứng đầu bộ phận an ninh lâu năm, Bryan Seaver, đã thông báo về cái chết của bà thay mặt gia đình.
"Gia đình tôi và tôi đã chia sẻ vô số kỷ niệm đẹp với Dolly, và các bạn cũng vậy. Bà ấy luôn hiện diện trên truyền hình, máy nghe nhạc, đĩa CD và danh sách phát nhạc trên điện thoại của các bạn, trở thành một phần không thể thiếu trong gia đình các bạn, dù các bạn có thích hay không. Gia đình chúng tôi và đội ngũ mà bà ấy đã tin tưởng giao phó di sản của mình, sẽ làm việc chăm chỉ để bảo đảm tinh thần của bà ấy sẽ sống mãi với chúng ta”, Bryan Seaver.
Nổi tiếng với thân hình đầy đặn, những bộ tóc giả màu vàng khổng lồ và những bộ trang phục bó sát tôn lên sự hài hước tự trào, bà là một trong những nhân vật được yêu mến nhất trong làng nhạc và hơn thế nữa, là một người nổi tiếng hiếm hoi có sức hút vượt qua các thế hệ, địa lý và chính trị.
Bà đã viết hàng trăm bài hát, bao gồm những tác phẩm kinh điển như 'Jolene', 'Coat of Many Colours' và 'I Will Always Love You', với tổng doanh số hơn 100 triệu bản trên toàn thế giới và hơn 1 tỷ lượt nghe trực tuyến.
Bà thường dùng những móng tay dài của mình, để gảy những chiếc banjo, guitar nạm đá quý, trong các buổi biểu diễn, là một nhà từ thiện hào phóng và một nữ doanh nhân thành đạt, với các dự án bao gồm một công viên giải trí ở vùng đồi núi Smoky, gần nơi bà sinh ra.
Nữ ca sĩ, nhạc sĩ và diễn viên này là một trong những ngôi sao bền bỉ nhất của nhạc đồng quê, bán được hơn 100 triệu đĩa nhạc, trong sự nghiệp kéo dài gần 6 thập niên.
Bà cũng trở thành một ngôi sao Hollywood, xuất hiện trong các bộ phim như ‘Steel Magnolias’, và đóng cùng Burt Reynolds trong ‘The Best Little Whorehouse in Texas’.
Bà đã giành được 11 giải Grammy và cũng nổi tiếng với các hoạt động từ thiện, bao gồm các chương trình giáo dục đọc viết cho trẻ em trên toàn thế giới.
Sự nghiệp của bà mãi mãi bị ảnh hưởng bởi tuổi thơ, là 1 trong 12 người con, trong một gia đình ở Tennessee mà bà gọi là ‘dirt poor’-"nghèo rớt mồng tơi".
Bà đã thành lập tổ chức phi lợi nhuận về giáo dục, Thư viện Tưởng tượng, để gửi sách miễn phí cho trẻ em ở Tennessee vì cha bà, người đã bỏ học để làm việc ở trang trại, gặp khó khăn trong việc học đọc.
Những buổi biểu diễn âm nhạc đầu tiên của Parton là ở nhà thờ, nơi ông nội bà là một mục sư.
Đến năm 10 tuổi, bà đã học guitar và hát trên các chương trình truyền hình địa phương.
Năm 13 tuổi, cô xuất hiện trên sân khấu ‘Grand Ole Opry’ ở Nashville, nơi Johnny Cash giới thiệu cô là "một cô bé đến từ miền Đông Tennessee".
Với một vali đầy những bài hát, cô theo chú mình, Bill Owens cũng là một nhạc sĩ, đến Nashville sau khi tốt nghiệp trung học năm 1964.
Fred Foster, người đã sản xuất cho Roy Orbison, Willie Nelson và nhiều nghệ sĩ khác, đã nhìn thấy tiềm năng của cô và giúp các nghệ sĩ khác thu âm các bài hát của cô, cũng như thu âm và phát hành những bài hát do chính Parton thể hiện.
Đến giữa những năm 1970, Parton đã trở thành nữ hoàng của Nashville.
Sự hợp tác quan trọng với Porter Wagoner.
Sự hợp tác của Parton với Porter Wagoner, một ngôi sao mảnh khảnh với kiểu tóc pompadour và những bộ trang phục đính đá lấp lánh, là chìa khóa cho sự nghiệp của cô.
Cô đã trau dồi kỹ năng diễn xuất của mình, trên chương trình truyền hình được phát sóng rộng rãi của ông, và ông đã ủng hộ cô ký hợp đồng thu âm với RCA.
Bản song ca đầu tiên của họ, ‘The Last Thing On My Mind’, được phát hành năm 1967, cùng năm cô thành lập công ty xuất bản riêng của mình.
Mặc dù các bản song ca của họ thường xuyên trở thành những bản hit lớn trên đài phát thanh, nhưng các đĩa đơn solo của Parton ban đầu không đạt thứ hạng cao. Với Wagoner là nhà sản xuất kiêm đồng nghiệp, cô bắt đầu điều chỉnh chất giọng đồng quê đặc trưng của mình, sang phong cách trau chuốt hơn, hướng đến nhạc pop.
Cô có đĩa đơn solo đứng đầu bảng xếp hạng đầu tiên với bài hát ‘Joshua’, và lọt vào Top 5 với bản ballad ‘Coat of Many Colours’, kể về việc mẹ cô đã may vá những mảnh vải vụn ‘để tạo ra chiếc áo khoác mà Parton mặc "rất tự hào"’ ngay cả khi bạn bè chế giễu cô vì nghèo.
Bài hát, với những tham chiếu Kinh Thánh và lời ca ngợi tình mẫu tử, sau này đã được chuyển thể thành sách thiếu nhi và phim truyền hình.
Năm 1973, cô có bản hit làm nên sự nghiệp của mình có tên là ‘Jolene’, một bản nhạc đồng quê kinh điển với nhịp điệu đều đặn, mạnh mẽ và Parton lặp đi lặp lại tựa đề bài hát, khi cô cầu xin người phụ nữ kia đừng cướp người đàn ông của mình.
Bài hát đứng đầu bảng xếp hạng nhạc đồng quê, sau đó chuyển sang nhạc pop và được phát hành quốc tế, mở ra những khán giả mới cho Parton.
‘Jolene’ là một trong những tác phẩm được cô sáng tác nổi tiếng nhất.
Bài hát đứng đầu bảng xếp hạng nhạc đồng quê, sau đó chuyển sang nhạc pop và được phát hành quốc tế, mở ra những khán giả mới cho Parton.
‘Jolene’ là một trong những sáng tác được nhiều nghệ sĩ cover nhất của bà, bao gồm cả Miley Cyrus (con gái đỡ đầu của Parton), Olivia Newton-John và The White Stripes.
Bà rời chương trình của Wagoner vào năm 1974, giữa những tin đồn về mâu thuẫn giữa hai người, mặc dù họ vẫn tiếp tục thu âm cùng nhau và Wagoner vẫn là nhà sản xuất của bà trong nhiều năm sau đó.
Nhưng mối quan hệ trở nên căng thẳng, khi Wagoner kiện bà vào năm 1979, đòi hàng triệu đô la phí quản lý và tiền bản quyền.
Một ngôi sao nhạc pop chuyển hướng.
Sau Jolene, bà có một bản hit lớn vào năm 1974, ‘I Will Always Love You’, một bài hát tri ân và tạm biệt Wagoner, giúp bà giành được giải ‘Nữ ca sĩ xuất sắc nhất năm của Hiệp hội Nhạc đồng quê’ liên tiếp vào năm 1975 và 1976.
Bà nổi tiếng vì đã từ chối Elvis Presley, người muốn thu âm bài hát này, vì bà không muốn chia sẻ bản quyền xuất bản.
Nhiều thập niên sau, phiên bản "I Will Always Love You" của Whitney Houston, đã trở thành một bản hit lớn, trong nhạc phim "The Bodyguard" năm 1992 của cô và phá vỡ kỷ lục doanh số bán hàng.
Houston đã giành được giải Grammy cho màn trình diễn này vào năm 1994, do chính Parton trao tặng.
"Here You Come Again", một bản hit nhạc pop pha trộn và là một trong số ít bài hát mà cô không tự sáng tác, đã giúp Parton khẳng định vị thế là một nghệ sĩ đa thể loại và mang về cho cô giải Grammy đầu tiên vào năm 1979.
"Nhiều người nghĩ rằng, tôi đã hoàn toàn mất trí, nhưng tôi không sợ thay đổi. Tôi mong đợi thành công, nhưng tôi cũng chuẩn bị tinh thần cho thất bại. Tôi không quan tâm, nếu mọi người nghĩ tôi sai. Trong thâm tâm, tôi biết mình đang làm điều đúng đắn”, Dolly Parton.
Những bản hit pha trộn khác của Parton, bao gồm bài hát chủ đề trong phim "9 to 5", bộ phim hài năm 1980 với sự tham gia của Parton, Jane Fonda và Lily Tomlin; và bản song ca với người bạn lâu năm Kenny Rogers, ‘Islands in the Stream’, do anh em Barry, Maurice và Robin Gibb của nhóm Bee Gees sáng tác.
Năm 1987, bà hợp tác với Linda Ronstadt và Emmylou Harris, trong album Trio bán chạy triệu bản.
Vẻ duyên dáng mộc mạc
Đối với hàng triệu người hâm mộ, bà đơn giản chỉ là "Dolly", sự kết hợp giữa nét duyên dáng miền Nam, sự hài hước và vẻ quyến rũ.
Nhưng bà cũng được coi là hình mẫu nữ quyền, vì nắm quyền kiểm soát sự nghiệp của mình, tự viết bài hát, sở hữu nội dung và quản lý tài chính, trong một thế giới giải trí do nam giới thống trị.
Parton không ngại tự chế giễu bản thân; khi dẫn chương trình ‘Saturday Night Live’ năm 1989, bà nói với các biên kịch rằng’ giới hạn duy nhất của bà là không chửi thề và không chế giễu Chúa Giê-su.
Bà thường xuyên nói đùa về vòng một, hay vẻ ngoài tóc vàng hoe ngốc nghếch của mình, nhưng với một cái nháy mắt rằng, chính bà mới là người điều khiển tiếng cười.
Trong cuốn hồi ký ‘My Life So Far’, Jane Fonda nhớ lại
“Cách nói chuyện dí dỏm của Parton, “thường rất tục,” và tiếng cười “nằm giữa tiếng cười khúc khích của một cô gái, tiếng hét bùng nổ và một tràng chuông nhỏ”, Jane Fonda.
Suốt sự nghiệp của mình, bà luôn theo đuổi phong cách quyến rũ, thường xuyên mặc những chiếc váy đính đá ôm sát người và áo liền thân được thiết kế riêng, ngay cả khi chúng khiến những người khác trong ngành phải chê bai.
Vẻ ngoài của bà luôn là một phần, trong kế hoạch kinh doanh âm nhạc lớn hơn của bà, khi nói với AP năm 2014.
“Tôi biết các bài hát của mình, hay ngay cả khi tôi xấu xí đến mức nào. Vì vậy, tôi nghĩ, ‘Chà, có lẽ tôi đã chọn vẻ ngoài này ngay cả khi tôi là một người phục vụ bàn’. Ý tôi là, đây là phong cách của tôi. Tôi thích trang điểm đậm. Tôi thích làm tóc cầu kỳ. Tôi thích quần áo lòe loẹt. Tôi thích khoe khoang điều đó. Nhưng đó chính là con người tôi”, Dolly Parton.
Về hôn nhân, bà kết hôn với Carl Dean, một nhà thầu lát nhựa đường, vào giữa những năm 1960; họ sống bên nhau cho đến khi ông qua đời năm 2025 ở tuổi 82.
Mặc dù hiếm khi xuất hiện trước công chúng, ông đã có ảnh hưởng đến sự nghiệp của bà.
Bà nói rằng, bà đã viết ‘Jolene’ về một nhân viên ngân hàng lẳng lơ, người dường như có tình cảm với Dean.
Từ phim ‘9 to 5’ - '9 giờ sáng đến 5 giờ chiều', đến Hollywood và Broadway.
Trong vai diễn điện ảnh lớn đầu tiên của mình, Parton đóng cùng Fonda và Tomlin, trong vai những nhân viên văn phòng nổi dậy chống lại ông chủ độc đoán của họ trong phim ‘9 to 5’.
Nhà phê bình Roger Ebert gọi bà là "ngôi sao điện ảnh bẩm sinh" và bài hát chủ đề đã mang về cho bà hai giải Grammy và xếp hạng 78, trong danh sách 100 bài hát phim hay nhất của Viện Phim Mỹ.
Sau đó là các vai chính trong ‘The Best Little Whorehouse In Texas’ và ‘Steel Magnolias’ – ‘Hoa Mộc Lan Thép’.
Bà nói với Bob Thomas của AP vào năm 1979.
"Tôi chưa bao giờ nghĩ mình là một ngôi sao điện ảnh. Tôi biết mình sẽ trở thành một ngôi sao, nhưng với tư cách là một ca sĩ, hoặc từng muốn viết nhạc, sách hay thơ. Tôi muốn trở thành một nghệ sĩ nổi tiếng và mặc những bộ quần áo hào nhoáng, nhưng hát trong phim không phải là một trong những tham vọng của tôi. Gia đình tôi sống trên núi và chúng tôi không xem phim”, Dolly Parton.
Mối tình của bà với truyền hình và điện ảnh kéo dài hàng thập niên, với những lần xuất hiện cùng Cyrus trong ‘Hannah Montana’ và các bản chuyển thể âm nhạc của bà cho các chương trình đặc biệt Giáng sinh, phim và loạt phim trực tuyến.
Bà cũng trở thành một tác giả, với các cuốn sách trải dài từ ‘hồi ký Dolly’ đến tiểu thuyết bán chạy nhất đồng tác giả.
Bà đã để lại một di sản khỗng lồ và một lượng khán giả yêu chuộng trên khắp thế giới, trong đó có Úc Châu.
Truy cập sbs.com.au/vietnamese để cập nhật tin tức, các câu chuyện cộng đồng, và podcast mới nhất.
Nghe SBS Tiếng Việt mọi lúc trên ứng dụng SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play.
Theo dõi SBS Vietnamese trên Facebook, Instagram và YouTube để khám phá thêm.
