Hệ thống hưu trí tích lũy bắt buộc (superannuation) từ lâu đã được xem là trụ cột an sinh xã hội quan trọng bậc nhất của Úc, bảo đảm tài chánh cho hàng triệu người dân khi về già. Thế nhưng, một thực trạng đáng quan ngại đang dấy lên làn sóng bất bình trong dư luận: hàng tỷ đô la tiền tiết kiệm dưỡng lão của người dân lại đang được các quản trị viên quỹ âm thầm rót vào các tập đoàn cờ bạc, một kỹ nghệ vốn đang tàn phá nền kinh tế gia đình và gây ra hàng loạt hệ lụy xã hội nghiêm trọng trên khắp toàn quốc.
Báo cáo điều tra mang tên "Bad Bets" do tổ chức phân tích độc lập SustainoMetric thực hiện theo ủy nhiệm của Liên minh Cải cách Cờ bạc (Alliance for Gambling Reform) cho biết: 20 quỹ hưu trí lớn nhất Úc hiện nắm giữ tới 14 tỷ 800 triệu đô la cổ phần tại các công ty niêm yết có liên quan trực tiếp đến kỹ nghệ cờ bạc.
Dẫn đầu danh sách này là quỹ hưu trí lớn nhất quốc nội — AustralianSuper — với quy mô đầu tư vào các cổ phiếu cờ bạc lên tới 4 tỷ 900 triệu đô Úc, cao hơn gấp đôi so với bất kỳ tổ chức nào khác. Các vị trí tiếp theo trong nhóm 5 quỹ hưu trí rót vốn nhiều nhất lần lượt thuộc về Australian Retirement Trust với 1 tỷ 770 triệu, Colonial First State với 1 tỷ 460 triệu, UniSuper với 1 tỷ 110 triệu và Aware Super với 940 triệu đô Úc. Tập đoàn sản xuất máy đánh bạc pokies Aristocrat Leisure cùng nhiều hãng cá cược thể thao trực tuyến chính là những điểm đến hàng đầu của dòng vốn này.
Đánh giá về mức độ kiểm soát rủi ro, ông Martin Thomas, Giám đốc Điều hành Liên minh Cải cách Cờ bạc, nhận định rằng mặc dù nhiều quỹ luôn quảng bá về chính sách "đầu tư có trách nhiệm", nhưng tiêu chuẩn đánh giá tác hại cờ bạc của họ vẫn ở mức hết sức yếu kém và thiếu nhất quán.
Ông Martin Thomas nói:
"Đa số người dân Úc sẽ cảm thấy bàng hoàng và phẫn nộ khi biết rằng tiền tích lũy hưu trí của chính mình lại đang được dùng để tiếp sức cho kỹ nghệ cờ bạc. Úc Đại Lợi hiện là quốc gia có mức thua thiệt vì cờ bạc bình quân đầu người cao nhất thế giới — khoảng 32 tỷ mỹ kim mỗi năm. Hậu quả mà nó để lại cho cộng đồng là vô cùng tàn khốc: từ tình trạng phá sản, tổn thương tâm thần nặng nề cho đến sự vỡ tan của biết bao mái ấm gia đình."`
Ông Thomas cũng chỉ ra sự bất bình đẳng trong tiêu chuẩn đạo đức của các quỹ: trong khi các ngành hàng độc hại như thuốc lá hay vũ khí thường xuyên bị gạch tên khỏi danh mục đầu tư, thì cờ bạc lại nghiễm nhiên được bỏ qua. Theo số liệu bổ sung từ Viện Úc Đại Lợi (The Australia Institute), chỉ tính riêng trong 3 năm qua, tổng số tiền người dân Úc nướng vào các trò đỏ đen đã vượt quá mốc 104 tỷ đô Úc.
Thanh minh trước những cáo buộc này, người đại diện của quỹ AustralianSuper đưa ra tuyên bố:
"Ngoại trừ danh mục lựa chọn Ý thức Xã hội (Socially Aware), quỹ không áp dụng tiêu chí loại trừ đối với các công ty cờ bạc. Mục tiêu tối thượng của chúng tôi là đầu tư nhằm giúp hội viên đạt được vị thế tài chánh tốt nhất khi về hưu. Dù vậy, chúng tôi vẫn làm việc với các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán để thúc đẩy các chính sách kinh doanh có trách nhiệm."
Tuy nhiên, giới phản biện khẳng định cờ bạc đang là một "điểm mù" lớn trong chiến lược đầu tư. Mặc dù 14 tỷ 800 triệu đô là một khoản tiền khổng lồ, nhưng nó chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng tài sản hàng trăm tỷ đô la mà các quỹ quản lý. Do đó, việc rút vốn khỏi cờ bạc hoàn toàn không làm ảnh hưởng đến lợi nhuận hưu trí của người dân.
Về phía chính quyền Liên bang, Thủ tướng Anthony Albanese xác nhận chính phủ chuẩn bị trình Quốc hội các sắc luật mới nhằm thắt chặt và hạn chế quảng cáo cờ bạc trên các phương tiện truyền thông lẫn nền tảng mạng xã hội. Đồng thời, Tổng trưởng Ngân khố Jim Chalmers công báo gói ngân sách bổ sung gồm:
39 triệu đô để mở rộng dịch vụ tư vấn tài chánh.
28 triệu 700 ngàn đô tăng cường hệ thống tự cấm cờ bạc BetStop.
22 triệu 400 ngàn đô cho chiến dịch giáo dục cộng đồng.
Sự va chạm giữa lợi nhuận tài chánh và trách nhiệm đạo đức xã hội đang đặt các quỹ hưu trí Úc trước một thử thách lớn: làm sao để tiền tích lũy tương lai của người lao động không trở thành gánh nặng tàn phá chính cộng đồng mà họ đang chung sống.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook & SBS Vietnamese Instagram, và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
