Khi Hoa Kỳ tiến hành các đợt không kích đầu tiên vào các mục tiêu tại Iran hôm thứ Bảy [[28/2]], điều đó đã châm ngòi cho một cuộc chiến.
Và Donald Trump tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào Iran sẽ tiếp diễn cho đến khi đạt được mọi mục tiêu.
Mỹ và Israel tiếp tục dội bom các mục tiêu của Iran, thả những quả bom hạng nặng xuống các cơ sở tên lửa đạn đạo của nước này và phá hủy các tàu chiến trong khuôn khổ chiến dịch quân sự đang leo thang.
“Đó là nghĩa vụ và gánh nặng của một dân tộc tự do. Những hành động này là đúng đắn và cần thiết để bảo đảm người Mỹ sẽ không bao giờ phải đối mặt với một chế độ khủng bố cực đoan, khát máu, được trang bị vũ khí hạt nhân và đầy rẫy những lời đe dọa.”
Nhiều chuyên gia dẫn chứng rằng Iran đã trong quá trình phi hạt nhân hóa kể từ khi ký thỏa thuận với Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Barack Obama vào năm 2015.
Giáo sư Ben Saul, chuyên gia về Luật Quốc tế tại Đại học Sydney, cho biết dù Tổng thống Mỹ nói các cuộc tấn công mang tính phòng ngừa và nhằm vào mối đe dọa hạt nhân, điều đó không đúng và ông đã vi phạm luật pháp quốc tế.
“Trường hợp này hoàn toàn không thể xem là tự vệ trước một cuộc tấn công cận kề. Iran chưa làm giàu uranium đến mức có thể chế tạo bất kỳ loại thiết bị hạt nhân nào. Các chuyên gia đều thống nhất về điều đó. Iran không có vũ khí hạt nhân. Và dĩ nhiên khi bạn không có vũ khí, cũng không có bằng chứng cho thấy bạn sắp sử dụng nó.”
Trong bối cảnh có các báo cáo về hơn 150 thương vong dân sự tại Iran bao gồm cả trẻ em, cùng với thương vong ở các quốc gia thứ ba tại Trung Đông, câu hỏi được đặt ra là còn ai đang ủng hộ chiến dịch này.
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thì không.
Tổng Thư ký Antonio Guterres đã triệu tập một cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng vào Chủ nhật.
“Luật pháp quốc tế và luật nhân đạo quốc tế phải luôn được tôn trọng. Vì vậy, ngay từ sáng nay tôi đã lên án các cuộc không kích quy mô lớn của Hoa Kỳ và Israel nhằm vào Iran. Tôi cũng lên án các cuộc tấn công tiếp theo của Iran, vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Bahrain, Iraq, Jordan, Kuwait, Qatar, Ả Rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.”
Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc có quyền áp đặt hình phạt đối với các quốc gia thành viên.
Cơ quan này có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt vì vi phạm luật pháp, như đã nhiều lần thực hiện với các quốc gia khác.
Vậy họ có thể làm gì để thể hiện sự lên án đối với Hoa Kỳ?
Theo Giáo sư Emily Crawford, chuyên gia luật quốc tế tại Đại học Sydney, thì không nhiều.
“Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc là cơ quan duy nhất có thẩm quyền thông qua các biện pháp như trừng phạt. Và tất nhiên Hội đồng có năm thành viên thường trực, trong đó có Hoa Kỳ. Nhóm P5 có quyền phủ quyết. Vì vậy nếu Hội đồng bỏ phiếu về một vấn đề nào đó mà một thành viên P5 phủ quyết, thì sẽ không có gì xảy ra.”
Canada và Australia bày tỏ ủng hộ hành động ban đầu, nhưng nhiều quốc gia khác, bao gồm Ai Cập, Colombia, Nam Phi, Brazil và Tây Ban Nha, đã bày tỏ quan ngại sâu sắc.
Tổng thống Tây Ban Nha Pedro Sanchez lên án Mỹ vì thiếu tham vấn.
“Chúng ta đang lao đầu vào một thế giới ngày càng bất ổn, thiếu an ninh và hiếu chiến, và do đó ngày càng bất công đối với người dân bình thường. Hôm qua, những lo ngại này một lần nữa được xác nhận khi hai quốc gia, Hoa Kỳ và Israel, đơn phương tấn công Iran mà không tham vấn cộng đồng quốc tế.”
Dưới thời Tổng thống Trump, Mỹ đã tạo khoảng cách với nhiều nhóm được thiết kế nhằm kiểm soát và cân bằng các cường quốc thế giới như G20, NATO và Liên Hợp Quốc, cùng với việc gần đây thành lập cái gọi là “Hội đồng Hòa bình”.
Giáo sư Saul cho rằng rất khó áp đặt hậu quả đối với những nhân vật như Tổng thống Trump – những người không quan tâm.
“Ông ấy đã nói rất rõ và nói thẳng ra rằng ông ấy không cảm thấy bị ràng buộc bởi luật pháp quốc tế. Ông ấy chỉ bị ràng buộc bởi đạo đức của riêng mình và bất kỳ mục tiêu chiến lược nào của Mỹ. Nhưng gần đây, vào tháng Giêng, ông ấy đã xâm lược và thực hiện hành vi gây hấn chống lại Venezuela.”
Ông cùng nhiều chuyên gia khác cũng cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran năm ngoái nhằm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân cũng là bất hợp pháp.
Tuy nhiên, các hiệp ước quốc tế và những cơ quan như Liên Hợp Quốc không phải là cơ chế duy nhất để kiềm chế hoặc trừng phạt các nhà lãnh đạo thế giới và chính phủ của họ.
Tòa án Hình sự Quốc tế có thẩm quyền xét xử các vi phạm luật pháp quốc tế.
Nếu Hoa Kỳ bị xác định đã vi phạm luật khi khởi xướng các cuộc tấn công này, Tổng thống Donald Trump có thể bị truy tố.
Đồng minh chủ chốt của Mỹ trong chiến dịch tấn công Iran, lãnh đạo Israel Benjamin Netanyahu, hiện cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy tố vì các cáo buộc tội ác chiến tranh tại Gaza – điều ông phủ nhận.
Giáo sư Crawford cho rằng ICC có quyền và khả năng xử lý Tổng thống Donald Trump về hành vi gây hấn này.
“Ví dụ như khi Duterte lên nắm quyền ở Philippines và bị cáo buộc phạm tội ác chống lại loài người trong cuộc chiến chống ma túy của ông ta. Khi lệnh bắt được ban hành, mọi người đều nghĩ điều đó sẽ không bao giờ xảy ra, Duterte sẽ không bao giờ bị đưa ra công lý – nhưng hiện ông ta đang bị xét xử tại The Hague. Có những con đường pháp lý, chỉ là chúng không nhanh như nhiều người mong muốn.”
Ở cấp độ trong nước, các hệ quả chính trị đã bắt đầu xuất hiện.
Đã có sự phản đối đáng kể trong dư luận Mỹ.
Một khảo sát của Reuters cho thấy chỉ một trong bốn người Mỹ ủng hộ các cuộc tấn công của chính phủ họ vào Iran.
Hiện các chính trị gia Đảng Dân chủ bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc Tổng thống dường như thiếu một kế hoạch dài hạn cho Iran trong bối cảnh quốc gia này đối mặt với sự thay đổi chính quyền.
Các đặc vụ CIA đã công bố một bản tóm lược cảnh báo rằng chế độ mới tiềm năng có thể mang tính toàn trị tương tự, trong khi các chính trị gia cho biết Tổng thống không xin phép Quốc hội trước khi tiến hành hành động quân sự.
Dẫn lại hàng loạt xung đột từng bùng phát sau hành động của Mỹ, bao gồm tại Venezuela, Iraq và Afghanistan, Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna đã cùng với Hạ nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie kêu gọi bỏ phiếu tại Quốc hội về cuộc chiến.
“Người dân Mỹ đã quá mệt mỏi với các cuộc chiến thay đổi chế độ khiến chúng ta tốn hàng tỷ đô la và đặt sinh mạng vào nguy hiểm. Chúng ta không muốn chiến tranh với một quốc gia 90 triệu dân ở Trung Đông.”
Các đồng minh của ông Trump, bao gồm Hạ nghị sĩ Cộng hòa Mike Lawler, bác bỏ cáo buộc của phe Dân chủ rằng Tổng thống không tham vấn Quốc hội.
“Chúng tôi sẽ nhận được bản báo cáo trong tuần này theo yêu cầu của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Tổng thống đã thông báo cho Quốc hội. Lãnh đạo Quốc hội đã được báo cáo và được thông báo trước. Vì vậy Tổng thống hoàn toàn tuân thủ Điều II của Hiến pháp và Đạo luật Quyền lực Chiến tranh.”
Chuyên gia Trung Đông của Đại học Melbourne, Tiến sĩ Dara Conduit, cho rằng bất kể những hệ quả pháp lý và chính trị đối với Tổng thống và chính phủ Mỹ ra sao, hậu quả lớn nhất cuối cùng sẽ do người dân Iran gánh chịu.
“Đây là thời điểm thực sự đáng sợ đối với người dân bên trong Iran, bất kể họ có ủng hộ chế độ hay không, bởi họ đã chứng kiến chiến tranh ở Afghanistan, đã chứng kiến chiến tranh ở Iraq. Có quá nhiều bất định. Và tôi nghĩ điều quan trọng là phải thừa nhận rằng những người dân này giờ đây chỉ là những con cờ trong cuộc xung đột mà thẳng thắn mà nói, Mỹ và Israel đã khởi đầu một cách bất hợp pháp nhân danh họ, và họ sẽ là những người phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất nếu mọi thứ không diễn ra theo ý muốn.”
READ MORE
SBS Việt ngữ
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
