Trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bước sang tháng thứ sáu mà chưa tìm thấy lối thoát, Washington vừa kích hoạt một làn sóng ép buộc kinh tế với quy mô chưa từng có. Không dừng lại ở các mục tiêu trực tiếp tại Tehran, chiến dịch này phát đi thông điệp đe dọa mạnh mẽ tới tất cả các quốc gia và tập đoàn thương mại trên toàn cầu: lựa chọn đứng về phía Mỹ hoặc chấp nhận bị cô lập cùng Iran. Đòn "bóp nghẹt kinh tế" này không chỉ đẩy căng thẳng Trung Đông lên đỉnh điểm mà còn đặt nền tài chính thế giới trước một cuộc chấn động mới.
Sáu tháng kể từ thời điểm cuộc xung đột quân sự giữa Washington và Tehran bùng nổ mà chưa tìm thấy lối thoát, chính quyền Hoa Kỳ đã chính thức tung ra đòn tấn công toàn diện và nảy lửa nhất trên mặt trận tài chính.
Ngày 25 tháng 8 năm 2026, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent đã đưa ra thông điệp vô cùng cứng rắn, tuyên bố khởi động một chiến dịch "ngạt thở kinh tế" đối với Tehran. Quyết định này không chỉ mở rộng đáng kể phạm vi áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp của Mỹ mà còn phát đi thông điệp đe dọa trực diện tới bất kỳ quốc gia hay thực thể nào tiếp tục duy trì quan hệ thương mại với quốc gia Hồi giáo này.
Động thái leo thang trừng phạt mới nhất diễn ra khi cuộc chiến đã bước sang tháng thứ sáu nhưng rơi vào thế giằng co bế tắc. Các nỗ lực đàm phán hòa bình liên tục gặp trở ngại và dừng lại hoàn toàn, trong khi Iran áp đặt các biện pháp kiểm soát quân sự, ngăn chặn phần lớn hoạt động giao thương hàng hải đi qua eo biển Hormuz – yết hầu năng lượng quan trọng bậc nhất của thế giới.
Bội áp lực và mục tiêu cô lập triệt để
Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã không ngần ngại gọi kế hoạch mới của Washington là sự khởi đầu của một "ngày D-Day kinh tế" nhắm vào Iran. Dù trong tuyên bố chính thức ban đầu ông chưa liệt kê danh sách chi tiết từng quốc gia cụ thể ngoài Iran cũng như chưa đưa ra khung thời gian áp đặt chi tiết, song bản chất của đòn trừng phạt này được khẳng định là có quy mô sâu rộng chưa từng có.
"Trên phạm vi toàn cầu, mục tiêu của chúng tôi là cắt đứt mọi huyết mạch kinh tế đang duy trì chế độ tàn bạo này cho đến khi Tehran hoàn toàn bị cô lập," ông Scott Bessent nói.
Người đứng đầu ngành tài chính Mỹ khẳng định thêm quan điểm kiên quyết của Washington trong việc giám sát và trừng phạt các vi phạm trên phạm vi toàn thế giới:
"Chúng tôi sẽ buộc mọi bên phải chịu trách nhiệm, và đây chính là sự ngạt thở kinh tế đối với chính quyền này," ông Bessent nói thêm.
Ông Bessent nhấn mạnh rằng những quốc gia cố tình từ chối tham gia cùng Mỹ trong chiến dịch trừng phạt này sẽ phải "chia sẻ sự cô lập" với Iran. Nhằm gia tăng sức ép ngoại giao tối đa, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang trực tiếp thực hiện các cuộc gọi cho lãnh đạo nhiều nước trên thế giới, yêu cầu chấm dứt ngay lập tức mọi giao dịch thương mại và ngoại giao với chính quyền Tehran.
Mở rộng trừng phạt thứ cấp và mục tiêu loại khỏi hệ thống USD
Theo thông tin chính thức từ Bộ Tài chính Hoa Kỳ, danh mục các biện pháp trừng phạt thứ cấp được mở rộng đợt này nhắm trực diện vào các ngành kinh tế mũi nhọn và các công cụ tài chính của Iran, bao gồm tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, ngành hàng không và vận tải biển.
Đồng thời, Mỹ ban hành lệnh trừng phạt mới nhắm vào 60 cá nhân, công ty và tàu vận tải bị cáo buộc đã hỗ trợ Iran trong việc tạo doanh thu từ dầu mỏ, thu mua vũ khí và thực hiện các chiến dịch mạng. Các thực thể bị đưa vào danh sách đen nằm rải rác trên toàn cầu, bao gồm các doanh nghiệp và cá nhân tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Hồng Kông, Trung Quốc, Singapore và các nước Châu Âu.
"Bất kỳ thực thể nào tiếp tay cho hành vi rửa tiền thay mặt cho Iran sẽ bị loại bỏ khỏi hệ thống đồng đô la Mỹ," ông Bessent nhận định.
Khi được giới truyền thông chất vấn liệu các ngân hàng Trung Quốc – đối tác thương mại và tiêu thụ dầu lớn của Iran – có trở thành mục tiêu của làn sóng trừng phạt mới này hay không, Bộ trưởng Bessent khẳng định dứt khoát rằng "không một ai đứng cao hơn tầm với của các biện pháp trừng phạt từ Hoa Kỳ". Bên cạnh đó, thông báo của Mỹ cũng chính thức hủy bỏ các khoản miễn trừ trừng phạt đối với những thanh toán liên quan đến hệ thống giáo dục Mỹ đi và đến Iran.
Phản ứng từ Tehran và thế bế tắc kinh tế nội địa
Trước làn sóng đe dọa mới từ Washington, giới chức Tehran tỏ ra tương đối coi thường các biện pháp trừng phạt bổ sung. Bộ trưởng Kinh tế Iran Ali Madanizadeh đưa ra dự báo rằng Mỹ sẽ tiếp tục hứng chịu một "thất bại khác" trên mặt trận kinh tế.
"Chúng tôi đã chờ đợi những kế hoạch này từ lâu, và chính phủ đã và đang sẵn sàng với kế hoạch hai năm để quản lý những sự kiện này," ông Madanizadeh nói.
Trong một tuyên bố đưa ra trước thời điểm Mỹ chính thức công bố các lệnh trừng phạt, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhận định rằng những lời đe dọa từ phía Mỹ thực chất là một sự thừa nhận thất bại về mặt quân sự.
Liệu đây là một chiến thắng hay là sự thừa nhận thất bại của nước Mỹ?Kazem Gharibabadi - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran
Thứ trưởng Gharibabadi đặt câu hỏi nghi vấn rằng nếu Hoa Kỳ đã đạt được các mục tiêu quân sự của mình, thì "tại sao lại cần đến 'cuộc xâm lược tài chính lớn nhất trong lịch sử' và việc huy động 'mọi thể chế và quyền lực' của Hoa Kỳ?".
Thực tế cho thấy Iran đã chống chọi với các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt của quốc tế suốt nhiều thập kỷ. Trước khi chiến sự nổ ra, Iran vẫn duy trì xuất khẩu hàng triệu thùng dầu mỗi ngày, chủ yếu sang Trung Quốc, nhờ vào các mạng lưới tài chính quốc tế phức tạp. Tuy nhiên, đòn phong tỏa hải quân của Mỹ đã khiến lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz của Iran sụt giảm nghiêm trọng, từ 2 triệu thùng/ngày trước chiến tranh xuống chỉ còn khoảng 0,4 triệu thùng/ngày vào giữa tháng 8, theo dữ liệu từ đơn vị theo dõi hàng hải Kpler.
Đối với người dân Iran, cuộc đối đầu căng thẳng này dự báo sẽ chỉ mang lại thêm khó khăn chồng chất sau nhiều năm chịu đựng lạm phát phi mã – nguyên nhân từng kích hoạt các cuộc biểu tình chống chính phủ bùng nổ dữ dội vào tháng 12 và tháng 1 vừa qua.
Bàn cờ ngoại giao và các nỗ lực trung gian
Ở thượng tầng chính trị Iran, những dấu hiệu bất đồng về chiến lược cũng dần xuất hiện. Tuần trước, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian – người được đánh giá là tương đối ôn hòa – đã đưa ra phát biểu thể hiện mong muốn khép lại cuộc chiến: "Hãy chấm dứt cuộc chiến ngay bây giờ khi chúng ta đang ở thế mạnh."
Tuyên bố của Tổng thống Pezeshkian đưa ra ngay sau khi Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei bổ nhiệm hàng loạt nhân sự thuộc phe cứng rắn vào các vị trí an ninh then chốt. Sự tương phản này cho thấy những tính toán phức tạp bên trong bộ máy lãnh đạo Tehran.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
