Giữa tâm dịch chuột tàn phá khốc liệt các vành đai ngũ cốc tại Nam Úc và Tây Úc, đẩy hàng ngàn hộ nông dân vào cảnh khốn cùng cả về kinh tế lẫn tinh thần, một bước ngoặt cân não vừa xuất hiện. Cơ quan quản lý chính thức kích hoạt lệnh ban bố khẩn cấp, tung ra loại vũ khí hóa học tối tân có sức công phá mạnh gấp đôi bình thường. Liệu giải pháp mạnh tay này có kịp thời cứu vãn mùa màng trước sức sinh sản hủy diệt của hàng triệu sinh vật gặm nhấm?
Cơ quan Quản lý Thuốc bảo vệ Thực vật và Thú y Úc (APVMA) vừa chính thức cấp phép khẩn cấp cho việc sử dụng loại bả chuột có nồng độ kẽm phosphide lên đến 50 gam/kg (ZP50) tại các khu vực có mật độ gặm nhấm tăng cao. Quyết định này mang lại một công cụ mạnh mẽ hơn, được kỳ vọng sẽ giúp người nông dân gia tăng đáng kể hiệu quả kiểm soát số lượng chuột trên đồng ruộng của họ. Trước đó, các tổ chức đại diện ngành nông nghiệp liên tục kêu gọi các cơ quan quản lý cho phép tiếp cận nguồn hóa chất kiểm soát có độc tính mạnh hơn. Tổ chức Trồng ngũ cốc Úc (GPA) – đơn vị trực tiếp nộp đơn xin cấp phép khẩn cấp – bày tỏ sự "vô cùng biết ơn" khi yêu cầu này được chấp thuận trong bối cảnh cuộc khủng hoảng hiện tại.
Tình hình tồi tệ ngoài sức tưởng tượng
Theo dự báo từ Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối thịnh vượng chung (CSIRO) vào tháng 3, mật độ chuột đang duy trì ở mức rất cao tại các khu vực thuộc bang Tây Úc và Nam Úc, trong đó các vùng Geraldton, Esperance và bán đảo York chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Loại bả ZP50 mới được cấp phép là phiên bản có sức mạnh gấp đôi so với dòng sản phẩm ZP25 (25g/kg) hiện hành. Đây cũng là hóa chất diệt gặm nhấm duy nhất được phép rải trực tiếp trên các cánh đồng đang canh tác tại Úc.
Các chuyên gia nhận định tình hình thực tế đang diễn biến theo chiều hướng phức tạp và nghiêm trọng hơn trước. "Thực tế, nếu có gì thay đổi, tình hình thậm chí còn tồi tệ hơn một chút so với trước đây," ông Steve Henry, chuyên gia về chuột kiêm cán bộ nghiên cứu tại CSIRO, nhận định.
Tại các vành đai ngũ cốc thuộc bang Tây Úc, nạn dịch lần này được đánh giá là một trong những đợt nghiêm trọng nhất trong lịch sử, với mật độ ghi nhận lên tới 4.000 con chuột trên mỗi hecta. Theo tiêu chuẩn của CSIRO, một đợt dịch chuột được định nghĩa khi mật độ vượt ngưỡng 800 đến 1.000 con/hecta. Trong khi đó, chỉ cần số lượng vượt quá 200 con/hecta là đã đủ để bắt đầu gây ra những thiệt hại kinh tế rõ rệt cho cây trồng.
Nạn dịch chuột thường bùng phát ngay sau những vụ mùa bội thu. Thời tiết ẩm ướt và sản lượng nông sản cao tạo ra điều kiện lý tưởng cho sự sinh sản của loài gặm nhấm. Một con chuột cái có thể sinh tới 10 con non sau mỗi 20 ngày và tiếp tục mang thai chỉ 2 đến 3 ngày sau khi sinh. "Nếu bạn có 100 con chuột cái trên mỗi hecta, bạn chỉ mất ba tuần để có hơn 600 con chuột trên mỗi hecta," ông Steve Henry phân tích về tốc độ nhân đàn chóng mặt.
Áp lực bủa vây người nông dân
Sự hoành hành của dịch bệnh không chỉ tàn phá mùa màng mà còn để lại những hệ lụy sâu sắc về mặt kinh tế lẫn tinh thần. "Mặc dù các nhà sản xuất ngũ cốc vẫn liên tục được tiếp cận với bả chuột kẽm phosphide 25g/kg (ZP25), nhưng nó không đủ mạnh để giải quyết mức độ nghiêm trọng của vấn đề chuột mà chúng ta đang thấy hiện nay. Nạn dịch chuột rõ ràng có thể gây ra tổn thất lớn về cây trồng và tài chính nếu thiếu các công cụ quản lý thích hợp, cũng như căng thẳng tâm lý nghiêm trọng cho nông dân, gia đình họ và những người sống trong vùng bị ảnh hưởng," ông Andrew Weidemann, người phát ngôn về mở rộng và phát triển nghiên cứu của GPA, nhấn mạnh.
Tác động của dịch bệnh đã tràn từ đồng ruộng vào tận đời sống sinh hoạt thường nhật. Nhiều gia đình lâm vào cảnh khốn đốn khi không thể ngăn chặn sự xâm nhập của loài vật này vào không gian sống. "Người dân vẫn đang đặt bả, họ vẫn đang mất mùa do số lượng chuột quá cao. Theo các nguồn tin rải rác, tôi đang nghe những câu chuyện về việc người dân phải xử lý cả ngôi nhà của mình vì họ không thể đuổi chuột ra ngoài," ông Steve Henry chia sẻ thêm về những thông tin ghi nhận được.
Tình hình càng trở nên ngặt nghèo khi ngành nông nghiệp Úc đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức cộng hưởng. Giá nhiên liệu tăng cao do các cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông đã làm gián đoạn nguồn cung phân bón, đẩy chi phí cho mùa gieo hạt năm nay tăng vọt so với các năm trước. Song song đó, tình trạng hạn hán diện rộng đang diễn ra nghiêm trọng. Số liệu từ Nha Khí tượng cho thấy hầu hết các khu vực (ngoại trừ Lãnh thổ phía Bắc) đều có lượng mưa trong tháng 4 thấp hơn mức trung bình. Một số hệ thống trữ nước ở các bang phía đông và phía nam hiện đã giảm xuống dưới 50% dung tích.
Tiêu chuẩn an toàn và lộ trình phía trước
Dù bả ZP50 có độc tính cao, việc cấp phép sử dụng đã được xem xét kỹ lưỡng dựa trên các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. "Sự ưu tiên này không có nghĩa là thực hiện các lối tắt trong việc kiểm tra sản phẩm và cách thức đề xuất sử dụng, bao gồm cả những tác động tiềm ẩn của nó đối với sức khỏe con người, động vật hoang dã và môi trường," ông Scott Hansen, Giám đốc điều hành APVMA, khẳng định quyết định này được đưa ra sau hai vòng tham vấn với tất cả các bang, đảm bảo các tiêu chí an toàn môi trường.
Giấy phép hiện tại chỉ mang tính chất tạm thời và được áp dụng như một biện pháp khẩn cấp. Các cơ quan chức năng cần tiến hành thêm các nghiên cứu sâu rộng nhằm đánh giá toàn diện tác động lâu dài của ZP50 đối với môi trường và các loài động vật hoang dã khác. Liên quan đến vấn đề này, "vẫn còn một số việc phải làm xung quanh tác động đối với các loài không mục tiêu, nhưng chúng tôi dường như không thấy bất kỳ loài động vật có vú không mục tiêu nào trong các hệ thống canh tác này," ông Steve Henry cho biết các kết quả thực địa bước đầu chưa ghi nhận dấu hiệu tiêu cực lên các loài không mục tiêu, nhưng khuyến cáo nông dân phải tuân thủ tuyệt đối quy trình.
Trước những dự báo về hệ thống thời tiết "siêu El Niño" có thể xuất hiện vào cuối năm nay gây thêm áp lực lên hệ thống nông nghiệp, việc ứng dụng hiệu quả vũ khí hóa chất mới này được xem là cứu cánh quan trọng. "Vẫn còn rất nhiều cây trồng cần gieo hạt và việc bón bả khi phần cây trồng còn lại được gieo là thực sự quan trọng," ông Steve Henry nhận định lạc quan về năng lực thích ứng của người nông dân.
Để hỗ trợ tối đa cho việc triển khai an toàn và hiệu quả, GPA hiện đang tổ chức các buổi cung cấp thông tin trực tuyến và các chương trình đào tạo chuyên sâu dành cho những nông dân có nhu cầu sử dụng loại bả mới này trên diện tích canh tác của mình.
Đồng hành cùng chúng tôi tại SBS Vietnamese Facebook và cập nhật tin tức ở sbs.com.au/vietnamese
Chúng tôi cũng có mặt trên YouTube
Nghe SBS Tiếng Việt trên ứng dụng miễn phí SBS Audio, tải về từ App Store hay Google Play
